Ŝalom Aŝ

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Ŝalom Aŝ, 1940

Ŝalom AŜASCH (hebree: שלום אש; naskita en 1880 en Kutno, Gubernio Varsovio, Rusio; mortinta la 10-an de julio 1957 en Londono, Britio) estis jida verkisto kaj dramisto. Liajn ĉefverkojn oni tradukis al preskaŭ ĉiuj gravaj lingvoj de la mondo.

Li verkis historiajn kaj modernajn judajn romanojn, rakontojn kaj dramojn. Krome li verkis eseojn kaj en romantikisma stilo priskribis interalie la vivon de la judoj en orienta Eŭropo. Maljuna li verkis biografiajn romanojn pri Jesuo, Paŭlo de Tarso kaj Maria. Li tiel proksimiĝis al la kristana pensmaniero kaj celis kontribui al la juda-kristana interkompreno. Tamen ortodoksaj judoj akre reagis al tiuj romanoj, kaj tre multaj judaj malfavore opiniis pri ili.

Kvankam la verkaĵoj de Ŝalom Aŝ estas firme ligitaj al lia juda deveno, li vastigis la ĝistiamajn temajn limojn de la jida literaturo kaj malfermis ĝin al la modernaj eŭropa kaj amerika literaturoj. Tiel li fariĝis la unua jida verkisto kun internacia renomo kaj popularigis jidan literaturon tutmonde.

Vivo kaj verko[redakti | redakti fonton]

Ŝalom Aŝ estis unu el dek gefiloj de trinkejestro kaj brutokomercisto. Post tradicia juda eduko kaj lernado pri Biblio kaj Talmudo lin interesis la eŭropaj kulturo kaj literaturo. Li transloĝiĝis unue al Włocławek kaj de tie en 1899 al Varsovio. Tie li komencis verki en la hebrea kaj jida lingvoj. La germanan lingvon li lernis per la Biblia traduko de Moses Mendelssohn.

En 1900 li publikigis sian unuan novelaron, kiu estis verkita en hebrea lingvo. Dum tiu tempo li aktivis ankaŭ en politika agado; la juda Haskala-movado estis tre grava al li. En tiu agado li ekkonis la verkiston Izaak Lejb Perec, kiu instigis lin verki en la jida. En Varsovio Ŝalom Aŝ geedziĝis kun Mathilde, filino de la verkisto M. M. Ŝapiro. Ilia filo Moses Aŝ fondis la diskeldonejon Folkways Records.

En 1908 la geedzoj vojaĝis al Jerusalemo kaj en 1909 al Usono. En 1910 ili revenis al Rusio. Dum la unua mondmilito la familio loĝis en Novjorko, Usono. Tie li laboris por gravaj jidaj gazetoj, ĉefe por Forward. En 1920 li akiris usonan ŝtatanecon.

Preskaŭ ĉiuj liaj dramoj fariĝis grandaj sukceson, sed ankaŭ liajn aliajn verkojn oni pozitive kritikis. Jam en 1924 oni aperigis en Varsovio grandan kolekton de liaj verkoj, kiu tamen pro politikaj kialoj ne multe disvastiĝis.

Jam en 1923 Ŝalom Aŝ revenis al Pollando. Tamen en 1938 li denove elmigris tra Francio al Usono. Ekde 1956 li vivis en Bat Jam, urbo proksime de Tel-Avivo. Lia tiama loĝejo nun estas, laŭ lia deziro, muzeo kaj memorejo.

Ŝalom Aŝ estis prezidanto de la jida PEN-klubo. Lian valoran bibliotekon kun raroj libroj kaj manuskriptoj nun prizorgas Universitato Yale en Usono.

En Esperanto aperis[redakti | redakti fonton]