Afrotropiso

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
La afrotropisa ekozono (verde).
Situo de la afrotropisa ekozono.

La afrotropisoafrotropisa ekozono estas unu el la ok ekozonojbiogeografiaj regnoj de la tersupraĵo. La ekozono ne kovras la tutan afrikan kontinenton kaj estas nek ekskluzive afrika nek ekskluzive tropika laŭ la ĝenerala aŭ nuntempa geografia signifo. La termino fakte ne estas analizebla. Tial la Esperanta nova vorto, senpere derivata de la latina-scienca termino Afrotropis (ankaŭ tiele germane uzata), estas kaj bone internacie rekonebla kaj ne erariga kiel laŭvorta traduko. La ekozono ampleksas Afrikon sude de Saharo, la pli sudajn kaj pli orientajn randaĵojn de Araba Duoninsulo, la insulon de Madagaskaro , sudan Iranon kaj ekstreme sudokcidentan Pakistanon, kaj la insulojn de okcidenta Hinda Oceano. Antaŭe ĝi estis nomata Etiopa zono.

Precipaj ekologiaj partoj[redakti | redakti fonton]

Disvastiĝo de la afrotropisaj biomoj.

Plejmulto de la afrotropisa ekozono, escepte la suda pinto, havas tropikan klimaton. Larĝa zono de dezertoj, inkluzive de tiuj de Afriko kaj la Araba dezerto de la Araba dunoninsulo , disigas la afrotropison de la palearktison, kiu entenas Nordafrikon kaj mezvarman Eŭrazion. La geografiaj teritorioj ĉi-sube, ĉiu el ili arigante plurajn ekoregionojn, prezentas apartajn karakterizojn. Oni povas nomi ilin ekoprovincojn.

Sahela-sudana ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Sude de Saharo, du zonoj de tropikaj malalt-gresaj herbejoj kaj savanoj etendiĝas transe de la kontinento, ekde Atlantiko ĝis Etiopaj Altaĵoj. Ĝuste sude de Saharo troviĝas la Sahela zono, transira zono de duonaridaj herbejoj kaj akaciosavanoj. Precipitaĵo plialtiĝas pli suden en la sudanaj savanoj, ankaŭ konata kiel la Sudana Regiono, zono de plialt-gresaj herbejoj kaj savanoj. La sudanaj savanoj gastigas du grandajn inunditajn herbejojn, la saharajn inunditajn herbejojn (la t.n. regiono Sudd) en Sud-Sudano, kaj la niĝeran landinternan delton en Malio. La arbara-savana mozaiko estas transira zono inter la herbejoj kaj la zono de tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj apud la ekvatoro.

Sudaraba ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Tiu ĉi ekoprovinco enhavas montarajn duonarbarajn ekoregionojn : tiun de Al Hajar Al Gharbi (Omano) kaj la sudokcident-arabaj montaraj duonarbaroj en Sauda Arabujo kaj Jemeno.

Afrik-arbara ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Pozicio de la zono de konverĝo intertropika en januaro (blue) kaj en julio (ruĝe)

Ĝi estas teritorio de malaltaĵaj tropikaj humidaj foliarbaroj, kiuj trairas plejparton de la ekvatora zono de konverĝo intertropika. La gvineaj arbaroj de Okcidentafriko etendiĝas laŭlonge de la marbordo ekde Gvineo ĝis Togo, kaj preter la Benina Senarbejo, suden ĝis Angolo. Landinterne troviĝas la vastaj kongaj arbaroj. Alia zono de humida arbaro estas la orientafrikaj marbordaj arbaroj kiuj etendiĝas ekde la sudo de Somalujo ĝis Sud-Afriko.

Orientafrik-savana ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Orientafrik-altaĵara ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Montara regiono de Afriko, ekde Etiopaj Altaĵoj ĝis Drakensbergoj en Sud-Afriko, inkluzive de la Okcident-Rifta Valo. Okulfrapa flaŭro, tiel podokarpo kaj afrokarpo, kiel ankaŭ gigantaj lobelioj kaj senecioj.

Sudafrik-savana ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Sudafrik-dezerta ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Kablanda ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Tiu ĉi ekoprovinco kongruas kun la Kablanda Flaŭra Provinco, kaj konstituas la plej sudan pinton de Afriko. Ĝi havas mediteranean klimaton kaj karakteriziĝas de multe da endemiaj taksonoj kiaj la familio Proteaceae kaj la genro vidringtonio, kiuj ankaŭ troviĝas en la aŭstralazia ekozono.

Madagaskara ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Madagaskaro kaj la najbaraj insuloj konstituas apartan ekoprovincon de la ekozono, kun multaj endemiaj taksonoj kiaj la lemuroj. Madagaskaro kaj la Sejŝeloj estas partoj de la praa superkontinento de Gondvano, kiuj derompiĝis de Afriko antaŭ milionoj da jaroj. Aliaj insuloj de Hinda Oceano, kiel Komoroj kaj Maskarenoj, estas vulkanaj insuloj kiuj formiĝis pli freŝdate. Madagaskaro ampleksas plurajn gravajn ekosistemojn, pro tio ke siaj biodiverseco kaj grado de endemiismo estas ekstreme altaj.

Endemiaj plantoj kaj bestoj[redakti | redakti fonton]

Plantoj[redakti | redakti fonton]

Diversaj vegetaĵaro-tipoj en la afrotropisa ekozono.

La afrotropisa ekozono gastigas iom da endemiaj plantfamilioj. Ekoregionoj de Madagaskaro kaj la insuloj de Hinda Oceano gastigas dek endemiajn familiojn de angiospermoj; ok estas endemiaj al Madagaskaro, (Asteropeiaceae, Didymelaceae, Didiereaceae, Kaliphoraceae, Melanophyllaceae, Physenaceae, Sarcolaenaceae, kaj Sphaerosepalaceae), unu al Sejŝeloj (Mesdusagynaceae) kaj unu al Maskarenoj (Psiloxylaceae). Dek du plantfamilioj estas endemiaj aŭ kvazaŭ endemiaj al Sud-Afriko ( inkluzive de Curtisiaceae, Heteropyxidaceae, Penaeaceae, Psiloxylaceae kaj Rhynchocalycaceae) de kiuj kvin estas endemiaj al la Kablanda Flaŭra Provinco (inkluzive de Grubbiaceae). Aliaj endemiaj afrotropisaj familioj inkluzivas Barbeyaceae, Montiniaceae, Myrothamnaceae kaj Oliniaceae.

Bestoj[redakti | redakti fonton]

La Orientafrikaj grandaj lagoj (Viktoria-lago, Malavio, kaj Tanzanio) estas la centro de biodiverseco de multaj dolĉakvaj fiŝoj, precipe cikledoj. Ili gastigas pli ol du trionojn de la taksitaj 2 000 specioj en la familio [1]. La okcidentafrikaj riveroj el la marborda regiono nur kovras etan parton de Okcidentafriko, sed gastigas 322 de okcidentafrikaj fiŝspecioj, kun 247 limigitaj al tiu ĉi areo kaj 129 limigitaj al pli malgrandaj areoj.

La faŭno de la centraj riveroj ampleksas 194 fiŝajn speciojn kaj nur 33 limigitajn al malgrandaj areoj [2].

La ekozono havas diversajn endemiajn birdajn familiojn, inkluzive de strutojn (Struthionidae), nektariniedojn, vangaedojn, sekretaribirdon (Sagittariidae), Numida meleagris (Numididae), kaj kolioformajn birdojn (Coliidae). Do, pluraj familioj de paseroformaj birdoj restriktiĝas al la afrotropisa ekozono; tiuj inkluzivas Chaetopidae kaj pikatartedojn (Picathartidae).

Afriko havas tri endemiajn ordojn de mamuloj, la Tubetodentulojn (orikteropo), Afrosoricida (Tenrecidae kaj Chrysochloridae), kaj Makroscelidulojn. La tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj estas bone konataj por siaj diversecoj de grandaj mamuloj. Kvar specioj de Homedoj (Hominidae) estas endemiaj al la afrotropisa ekozono : ambaŭ specioj de gorilo (okcidenta gorilo, Gorilla gorilla, kaj orienta gorilo,Gorilla beringei) kaj ambaŭ specioj de la ĉimpanza genro, ĉimpanzo (Pan troglodytes), kaj bonobo (Pan paniscus). Homoj kaj iliaj prapatroj originis en Afriko.

Laŭbiome klasifikataj afrotropisaj ekoregionoj[redakti | redakti fonton]

Afrotropisaj tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj
AT0101 Albert-riftaj montarbaroj Burundo, Kongo Kinŝasa, Tanzanio, Ruando, Ugando
AT0102 Atlantik-marbordaj ekvatoraj arbaroj Angolo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Kameruno, Kongo Brazavila, Kongo Kinŝasa
AT0103 Kamerunaj montarbaroj Kameruno, Niĝerio
AT0104 Centra-kongaj malaltaĵaj arbaroj Kongo Kinŝasa
AT0105 Komoraj arbaroj Komoroj
AT0106 Kros-niĝeraj transiraj arbaroj Niĝerio
AT0107 Marbordaj arbaroj de Kros-Sanago-Bioko Ekvatora Gvineo, Kameruno, Niĝerio
AT0108 Orientafrikaj montarbaroj Kenjo, Sud-Sudano, Tanzanio, Ugando
AT0110 Orient-kongaj marĉarbaroj Kongo Kinŝasa
AT0111 Orient-gvineaj arbaroj Benino, Ebur-Bordo, Ganao, Togo
AT0113 Granit-sejŝelaj tropikaj humidaj arbaroj Sejŝeloj
AT0114 Gvineaj montarbaroj Ebur-Bordo, Gvineo, Liberio, Siera-Leono
AT0115 Knajsnaj-amatolaj montarbaroj Sud-Afriko
AT0116 Kvazulanda-Kablanda arbara mozaiko Sud-Afriko
AT0117 Madagaskaraj malaltaĵaj arbaroj Madagaskaro
AT0118 Madagaskaraj subhumidaj arbaroj Madagaskaro
AT0120 Maskarenaj arbaroj Francujo, Maŭricio
AT0121 Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj Ekvatora Gvineo, Kameruno
AT0124 Nordorient-kongaj malaltaĵaj arbaroj Centrafrika Respubliko, Kongo Kinŝasa
AT0125 Norda zanzibara-inhambana marborda arbarmozaiko Kenjo, Somalujo, Tanzanio
AT0126 Nordokcident-kongaj malaltaĵaj arbaroj Centrafrika Respubliko, Gabono, Kameruno, Kongo Brazavila
AT0128 Suda zanzibara-inhambana marborda arbarmozaiko Malavio, Mozambiko, Tanzanio, Zimbabvo
AT0129 Okcident-kongaj marĉarbaroj Kongo Brazavila, Kongo Kinŝasa
AT0130 Okcident-gvineaj malaltaĵaj arbaroj Ebur-Bordo, Liberio, Gvineo, Siera-Leono
Afrotropisaj tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj
AT0201 Verdakabaj sekaj arbaroj Kabo-Verda
AT0202 Madagaskaraj sekaj deciduaj arbaroj Madagaskaro
Afrotropisaj tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj
AT0701 Angolaj mjombaroj Angolo, Kongo Kinŝasa
AT0702 Angolaj mopanearoj Angolo, Namibio
AT0704 Centra-zambezaj mjombaroj Burundo, Kongo Kinŝasa, Malavio, Tanzanio, Zambio
AT0705 Orient-sudana savano Centrafrika Respubliko, Ĉado, Eritreo, Etiopujo, Kameruno, Kongo Kinŝasa, Sudano, Sud-Sudano, Ugando
AT0706 Orientaj mjombaroj Mozambiko, Tanzanio
AT0707 Gvinea arbara-savana mozaiko Benino, Kameruno, Ebur-Bordo, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Niĝerio, Senegalo, Siera-Leono, Togo
AT0708 Itigiaj-sumbuaj densaĵoj Kongo Kinŝasa, Tanzanio, Zambio
AT0712 Nord-konga arbara-savana mozaiko Centrafrika Respubliko, Kameruno, Kongo Kinŝasa, Suda-Sudano, Ugando
AT0713 Sahela savano de akacioj Burkino, Kameruno, Ĉado, Eritreo, Etiopujo, Malio, Maŭretanio, Niĝero, Niĝerio, Senegalo, Sudano
AT0718 Sud-konga arbara-savana mozaiko Angolo, Kongo Kinŝasa
AT0721 Viktori-basena arbara-savana mozaiko Burundo, Etiopujo, Kenjo, Kongo Kinŝasa, Ruando, Tanzanio, Ugando
AT0722 Okcident-sudana savano Benino, Burkino, Ebur-Bordo, Gambio, Ganao, Gvineo, Malio, Niĝero, Niĝerio, Senegalo, Togo
AT0723 Okcident-konga arbara-savana mozaiko Angolo, Gabono, Kongo Brazavila, Kongo Kinŝasa
Afrotropisaj mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj
AT0801 Al-Haĵaraj montaraj duonarbaroj Omano
Afrotropisaj inunditaj herbejoj kaj savanoj
AT0902 Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj Namibio
AT0905 Saharaj inunditaj herbejoj Sud-Sudano
AT0907 Zambezaj inunditaj herbejoj Angolo, Bocvano, Kongo Kinŝasa, Malavio, Mozambiko, Tanzanio, Zambio
Afrotropisaj montaraj herbejoj kaj arbustaroj
AT1002 Angol-eskarpaj savano kaj duonarbaroj Angolo
AT1004 Drakensbergaj montaraj herbejoj, duonarbaroj kaj arbaroj Lesoto, Svazilando, Sud-Afriko
AT1008 Etiopaj montaraj arbustetaroj Etiopujo
AT1010 Jos-altebenaĵa arbara-herbeja mozaiko Niĝerio
AT1012 Maputalandaj-pondolandaj arbustaroj kaj veprejoj Sud-Afriko
AT1013 Ruvenzoriaj-virungaj montaraj arbustetaroj Kongo Kinŝasa, Ruando, Ugando
Afrotropisaj mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj
AT1201 Sekaj arbustaroj de Albany Sud-Afriko
Afrotropisaj dezertoj kaj kserofitaroj
AT1301 Aldabra-insularaj kserofitaroj Sejŝeloj
AT1303 Orient-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj Ĉado, Sudano
AT1304 Eritrea marborda dezerto Eritreo, Ĝibutio
AT1305 Etiopaj kserofitaj herbejoj kaj arbustaroj Eritreo, Etiopujo, Ĝibutio, Somalujo
AT1310 Kaoko-Dezerto Angolo, Namibio
AT1311 Madagaskaraj veprejoj Madagaskaro
AT1315 Namiba Dezerto Angolo, Namibio
AT1318 Sokotraj kserofitaroj Jemeno
AT1321 Sudokcident-arabaj montaraj duonarbaroj Jemeno, Saŭda Arabujo
Afrotropisaj mangrovarbaroj
AT1401 Centrafrikaj mangrovoj Angolo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Kameruno, Kongo Kinŝasa, Niĝerio
AT1402 Orientafrikaj mangrovoj Kenio, Mozambiko, Somalio, Tanzanio
AT1403 Gvineaj mangrovoj Ebur-Bordo, Gambio, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Liberio, Senegalo, Siera-Leono
AT1404 Madagaskaraj mangrovoj Madagaskaro
AT1405 Sudafrikaj mangrovoj Mozambiko, Sud-Afriko

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Farias, I.P. et al. 2000 : Total Evidence: Molecules, Morphology, and the Phylogenetics of Cichlid Fishes,Journal of Experimental Zoology (Mol Dev Evol) 288:76–92
  2. angle Moritz T. & Linsenmair, K.E. 2001 : West African fish diversity – distribution patterns and possible conclusions for conservation strategies (in African Biodiversity: Molecules, Organisms, Ecosystems, Springer

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]