Akana lingvo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Akanaj lingvoj)
Saltu al: navigado, serĉo

La akana lingvoakanaj lingvoj estas lingvogrupo parolata en Ganao, Surinamo kaj orienta Ebur-Bordo de 19 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas ak. Ekzistas Vikipedio en la tvia dialekto de akana lingvo.

Akanaj dialektoj[redakti | redakti fonton]

Ĉiuj dialektoj de akana lingvo estas reciproke kompreneblaj. Ĉeflingvoj inkluzivas:

  • AkanaTvia - La plej granda grupo, parolita ĉefe en Ganao. Inkludas la Akuapemann, Asanta (Aŝantian) Bonon, kaj Akjeman dialektojn
  • Fantea (Fanteoj, Mfantsoj) - Parolita en orienta marborda Ganao.
  • Bronga - Parolita en okcidente centra Ganao kaj laŭ la limo de Ebur-Bordo
  • Baŭla - Plejparte parolita en centra Ebur-Bordo, rilata al nzema.
  • Nzema - Parolita plejparte en okcidente centra Ganao kaj orienta Ebur-Bordo
  • Anjia - Parolita en orienta Ebur-Bordo
ISO 639-1 ISO 639-2 ISO 639-3 Lingvo Angle France
ak aka aka Akana lingvo Akan languages Langues akan
tw twi twi Tvia Twi dialect Twi
fat fat Fantea Fante language Fanti
abr Abron Abron language Abron
bci Baŭla Baoulé language Baoulé
nzi Nzema Nzema language Nzema
any Anjia Anyin language Agni

La Bureau of Ghana Languages (Agentejo de Ganao-Lingvoj) kompilis unuigitan ortografion de 20 000 vortoj.

"Gye nyame", Adinkra simbolo signifante "krom se Dio permesas ke tio okazu"

La adinkraj simboloj estas malnovaj ideogramoj.

La lingvo venis al Karibio kaj Sudameriko, precipe en Surinamo parolita de la Ndjukoj kaj en Jamajko de la Jamajkaj fuĝintaj sklavoj konataj kiel Kromantoj, kun la sklavoj. La posteuloj de eskapintaj sklavoj en la interno de Surinamo kaj la fuĝintaj sklavoj en Jamajko daŭre utiligas formon de tiu lingvo, inkluzive de Akan nomi kongreson, en kiuj infanoj estas nomitaj post la semajnotago en kiu ili estas naskitaj, ekz. Akwasi (por knabo) aŭ Akosuan (knabino) naskita dimanĉe. En Jamajko kaj Surinamo la araneorakontoj pri Anansi estas konataj.

Laŭ laboro farita de P K Agbedor el CASAS, Fanta (Mfantse) kaj Akana lingvo (kune konataj kiel Akanaj) apartenas al Areto 1 el la paroladoformoj de Ganao. Aretoj estas difinitaj laŭ la nivelo de reciproka kompreneblo. La Abronoj (Bono) kaj Wasa dialektoj estas konsideritaj parto de tiu areto.

Areto 1 inkluzivas:

  • Akan (Niĝerio-Kongo - atlantika-Kongo - Volta Kongo - Kŭa - Nyo - Potou-Tano - Tano - Centra)
  • Abronoj (Niĝerio-Kongo - atlantika-Kongo - Volta Kongo - Kŭa - Nyo - Potou-Tano - Tano - Centra - Akan)
  • Wasa (Niĝerio-Kongo - atlantika-Kongo - Volta Kongo - Kŭa - Nyo - Potou-Tano - Tano - Centra - Akan).

Areto 1 povas pli bone esti nomita r-Akana (precipe Akuapem, Akyem, Fanteoj, Wasa, Bono, Asen, Akwamu, Akana lingvo, Kwahu parolita plejparte en Ganao kaj partoj de Togo) kiu ne eksplicite havas la literon "l" en ilia origina bonorda uzo. Aliflanke l-Akana, plusendas al la Akana areto konsistante el Nzema, Baŭla, kaj el aliaj dialektoj parolitaj plejparte en la Ebura Bordo, kies uzo de la litero "r" en bonorda uzokutimo estas tre malofta.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Fonto[redakti | redakti fonton]

En tiu ĉi artikolo estas uzita maŝina traduko de WikiTrans de teksto el la artikolo Akan language en la angla Vikipedio.