Barato

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo

Noto: Ne konfuzu ĝin kun Papuo-Barato, aŭ kun hinda subkontinento, kiun oni same kiel Baraton foje nomas Hindujo.


भारत गणराज्य
Bhārat Gaṇarājya
Barato
Barata Unio, Barata Respubliko, Hindio, Hindujo, Hinda Unio, Hinda Respubliko
La flago de Barato
(Detaloj)
La blazono de Barato
(Detaloj)
Nacia himno: Jana-Gana-Mana
Nacia devizo: Satyameva jayate (सत्यमेव जयते)
Nur vereco triumfas
Bazaj informoj
Ĉefurbo Nov-Delhio
Ĉefa(j) lingvo(j) 24 lingvoj kies plej grava estas la hindia
Plej ofta(j) religio(j) hinduoj (80,46%), islamanoj (13,43%), kristanoj (2,34%), siĥoj (1,87%), budhistoj (0,77%), ĝainistoj (0,41%), aliaj (0,72%)
Areo
 % de akvo
3.287.590 km²
9,5%
Loĝantaro 1.095.351.995 (2006)
Loĝdenso 324/km²
Loĝantoj Baratanoj
Horzono UTC+5:30
Interreta domajno .in
Landokodo IND
Telefona kodo 91
Politiko
Politika sistemo Federacia respubliko
Ŝtatestro Prezidento Pratibha Patil (ekde 2007)
Ĉefministro Manmohan Singh
Nacia tago 26-a de januaro 1950 (respubliko)
Sendependiĝo 15-a de aŭgusto 1947
Ekonomio
Valuto Hinda rupio (INR)
Esperanto-movado
Landa E-asocio Federacio Esperanto de Barato
v  d  r
Information icon.svg

Barato, aŭ Hinda Unio, estas federacia ŝtato en Suda Azio sur hinda subkontinento ĉe la Hinda Oceano. La lando estis unuigita la unuan fojon fare de Aŝoko (proksimume 273 - 232 a.K.), sed baldaŭ ĝi disfaliĝis en vicon da ŝtatoj kaj post periodo de unuiĝo, almenaŭ de norda parto de la lando dum la unuaj regantoj de dinastio Guptovanoj (320 - 414), okazis ekde la 5-a jarcento nova diseriĝo. En la 8-a jarcento la parto de la norda Barato estis islamigita. Denove unuigis la landon nur unuaj regantoj de dinastio de Grandaj Mughaloj.

La nomo Barato[redakti | redakti fonton]

La nomo Barato havas la saman signifon kiel Hinda Unio. La vorto Hindujo (aŭ Hindio) aliflanke havas neklaran signifon – legu pli pri tio en la artikolo Hindujo. La plej multaj barataj esperantistoj preferas la vorton Barato por la ŝtato, tiel konservante la vorton Hindujo por la historia signifo de Brita Hindujo aŭ por la tuta hinda subkontinento, kiu entenas krom Barato ankaŭ Bangladeŝon, Butanon, Nepalon kaj Pakistanon.

Geografio[redakti | redakti fonton]

Barato situas ĉe Hinda Oceano, kaj havas 7000 kilometrojn longan marbordon.

Loko: 20 No, 77 Or (sudcentra Azio)

Areo: 2.973.190 km²
semotaŭga: 56%

Loĝantaro: 1.014.003.817 (julio 2000, takso), % urbana: 28% (2000)
homoj por kv. km: 341,0 (2000)
homoj por kv. km da semotaŭga tero: 609,1 (2000)
kreskanta procento: 1,58% (2000, takso)
naskoj: po 24,79 je 1000 homoj jare (2000, takso)
mortoj: po 8,88 je 1000 homoj jare (2000, takso)
migrantoj: po -0,08 je 1000 homoj jare (2000, takso)
mortokvanto de beboj: po 64,9 mortoj je 1000 naskoj (2000, takso)
infanoj por virino: po 3,11 infanoj naskitaj de virino (2000, takso)
meza vivo longeco: po 62,5 jaroj por homo (61,89 por viroj, 63,13 por virinoj) (2000, takso)

Ĉefurbo: Nov-Delhio
La plej gravaj urboj: en 2000:

Urbo Loĝantaro
Mumbai (Bombajo)
17 850 000
Kolkato (antaŭe Kalkato)
11 500 000
Delhio
6 660 000
Hajderabado
6 550 100
Ĉenajo (Madras)
6 500 000
Bengaluro (Bangalore)
4 150 000
Ahmadabado
3 400 000
Puneo
2 500 000
Lakno
2 450 000
Nagpur
2 420 000
Kanpur
2 250 000
Surat
2 100 000
Ĝajpuro (Jaipur)
2 050 000
  • Aliaj mezgravaj urboj, tamen milionurboj estas:
Urbo Loĝantaro
Patnao
1 800 000
Vadodara
1 729 000
Indaur
1 692 000
Ludhiana
1 478 000
Agra (Barato)
1 334 000
Bhopal
1 300 000
Thane
1 262 000
Nasiko
1 289 500
Pimpri-Ĉinĉvad
1 284 600
Faridabado
1 280 800
Kaljan-Dombivali
1 262 300
Merath
1 223 200
Gaziabad
1 199 200
Raĝkot
1 177 400
Varanasio (Benares)
1 164 400
Amritsar
1 092 500
Allahabad
1 073 400
Novmumbajo
1 063 200
Visakhapatnam
1 063 200
Ĝabalpur
1 030 200
Haora
1 027 700
Aŭrangabado (Maharaŝtro)
1 016 400

En 2011 jam iĝis milionurboj Solapur, Srinagar, Ranĉi, Ĉandigarh, Koimbatore, Majsur, Ĝodhpur kaj Guvahati.

Etnoj: 72% hindarjana, 25% dravida, 3% aliaj


Religio:

80,0%   hinduismo
14,0%   islamo
2,4%   kristanismo
2,0%   sikhismo
0,7%   budhismo
0,7%   ĝainismo
0,4%   alia


Lingvo:

Listo de la 22 oficialaj lingvoj[redakti | redakti fonton]

  • 850 lingvoj estas parolataj ĉiutage
  • 24 lingvoj havas pli ol unu milionon da parolantoj
  • 22 lingvoj estas oficialaj (kun milionoj da parolantoj en 1991):
    (Vidu la ĉefartikolon: Naciaj lingvoj de Barato)
    m   lingvo
    337,27   hindia*1
    69,59   bengala*
    66,02   teluga
    62,48   maratha*
    53,01   tamila
    43,41   urduo*
    40,67   guĝarata*
    32,75   kanara
    30,38   malajala
    28,06   orija*
    23,38   panĝaba*
    13,08   asama*
    7,77   maitila*2 (en 1981)
    5,22   santala
    4,4   kaŝmira3
    2,07   nepala
    2,12   sindha
    1,76   konkana
    1,27   manipura
    1,22   bodoa
    0,09   dogra
    0,05   sanskrita
    La lingvoj stelitaj (*) devenas de la sanskrita. 75% parolas lingvon sanskritidan.
    1 La cifero por la hindia inkluzivas 48 'gepatrajn lingvojn', ĉiuj el kiuj havas pli ol 10 mil denaskajn parolantojn. Tiu listo de 48 inkluzivas 233,43 milionojn kiuj raportis, ke la hindia estas ilia gepatra lingvo.
    2 La cifero por la hindia inkluzivas la (denaskajn) parolantojn de la maithala (kiu estas unu el la ceteraj 'oficialaj lingvoj' de la lando).
    3 La popolnombrado de 1991 ne okazis en la subŝtato de Ĝamuo kaj Kaŝmiro pro la politika perforto tie. Tiu ĉi cifero estas de Ethnologue (vidu)

    Ĉirkaŭ 50% regas la hindian kiel unuan aŭ duan lingvon. Inter la burĝaro kaj riĉularo, la angla, la malnova imperia lingvo, estas multe pli uzata. Ĉirkaŭ 11% de la baratanoj scipovas la anglan. La angla havas apartan statuson en la lando; ĝi estas la oficiala lingvo de la juro kaj burokratio, kaj funkcias kiel pontlingvo de nacia politiko kaj komerco.

Ŝtatoj kaj teritorioj de Barato.

legpova: 52% (65,5% viroj, 37,7% virinoj) (1995, takso)

Literaturoj[redakti | redakti fonton]

Ŝtatoj de Barato[redakti | redakti fonton]


 
Barato (federaciaj ŝtatoj kaj uniaj teritorioj)
Flago de Barato
Federaciaj ŝtatoj: Andra-Pradeŝo | Arunaĉal-Pradeŝo | Asamo | Biharo | Ĉhatisgaro | Ĝamuo kaj Kaŝmiro | Ĝharkhando | Goao | Guĝaratio | Harjano | Himaĉal-Pradeŝo | Karnatako | Keralao | Madhja-Pradeŝo | Maharaŝtro | Manipuro | Meghalajo | Mizoramo | Nagalando | Okcident-Bengalo | Oriso | Panĝabo | Raĝastano | Sikimo | Tamilnado | Tripuro | Utarakando | Utar-Pradeŝo
Asociaj teritorioj: Andamanoj | Ĉandigaro | Dadro kaj Nagar-Havelio | Damano kaj Diuo | Lakŝadivoj | Nikobaroj | Pondiĉero
Teritorio de ĉefurbo: Delhio


Politiko[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Politiko de Barato.

Vidu ankaŭ:

Ekonomio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Ekonomio de Barato.

Ekonomio: 418 Gd (1998, takso)
po kapo: 0,41 kd (1998, takso)
kreskanta elcento: 5,5% (1999, takso)
inflacio: 6,7% (1999, takso)
senokupa: ?? Valuto: 1 rupio (Rs) Komence de la 21-a jarcento, Barato fariĝis t.n. sojlolando.

Historio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Historio de Barato.

Kristanismo en Barato[redakti | redakti fonton]

Ekzistas antikva tradicio ke kristanismo tuŝis Baraton pere de misio kaj anonco de la apostolo Tomaso kaj poste Bartolomeo. Certas krome ke en la dua jacento kristana intelektulo Panteno, kiu estis majstro de Klemento de Aleksandrio kaj multe influis Origenon per sia kultado pri platona filozofio kaj admiro pri stoikismo, entrepenis vojaĝon, sekvanate komercistan karavanon, al hindiaj landoj. La kristana historiisto Eŭsebio asertas ke la barataj kristanoj intruiĝis per hebrea (aŭ aramea) evangelio de Mateo. La kristana mezopotamia filozofo Bardesane (m. 222), en verko De India parolas pri siaj dialogoj kun membroj de la legacio direktiĝanta viziti la romian imperiestron Elagabalon.

Kvankam ekzistis neprecizeco pri la lando Hindio (foje tiu vorto estas uzata por inkluzivi ankaŭ Etiopion, kaj spite de la murego, fakte establita de la islamaj popoloj, malpermesantaj kontaktojn inter la fora Oriento kaj Eŭropo, kiam kristanaj okcidentaj revenis al Barato post la mesepokaj tempoj, ili trovis en diversaj landoj de la Barato kristanojn. (Ilaria Ramelli, Note sulle origini del cristianesimo in India en Studi Cristian. Samaŭtora, The Rode of Trade in the Early Spread of Kristanity in the Near East. international SBL.)

Esperanto en Barato[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Flago-de-Barato.svg Rilataj artikoloj troviĝas en
Portalo pri Barato