Bruĝo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Bruĝo (Brugge)
Map of bruges in belgium.PNG
Mapo de la municipoj en la provinco
BruggeLocatie.png
Blazono
Brugge-wapen.jpg
Bazaj informoj
provinco: Okcidenta Flandrio
geografia situo: 51° 12’ N, 3° 13’ E
areo: 138,4 km²
loĝantoj: 117.327 (2005-01-01)
loĝdenso: 847,72 loĝantoj/km²
horzono: GMT+1h
(+2h de aprilo ĝis oktobro)
poŝtkodo: 8000, 8200, 8310, 8380

Bruĝo (nederlande: Brugge) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1128. Dum la mezepoko la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso. Bruĝo estas konsiderata unu el la plej belaj urboj de Eŭropo.

Ĝi estas la ĉefurbo de la regiono de la provinco Okcidenta Flandrio en la Flandra Regiono. Ĝi situas en la nordokcidento de Belgio.

Ekde 1971 la municipoj Assebroek, Dudzele, Koolkerke, Lissewege, Sint-Andries, Sint-Jozef, Sint-Kruis, Sint-Michiels, Sint-Pieters, Zeebrugge kaj Zwankendamme apartenas al Brugge, la ĉefa municipo. Steenbrugge estas loĝkvartalo en la sudo de Assebroek.

La historia urbocentro estas Monda heredaĵo de Unesko. Ĝi estas ovo-forma kaj proksimume 430 hektarojn granda. La areo de la tuta urbo sumiĝas al pli ol 13.840 hektaroj, inkluzive de 1.075 hektaroj de la marbordo, ĉe Zeebrugge (la haveno de la urbo, kies nomo signifas "Bruĝo ĉe la maro"). La totala loĝantaro de la urbo estas 117,073 (1 januaro 2008), de kiuj proksimume 20.000 vivas en la historia centro.

Kune kun kelkaj aliaj kanal-bazitaj nordaj urboj, kiel ekzemple Amsterdamo, ĝi foje estas referita kiel "La Venecio de la Nordo". Vidu artikolon Bruĝaj kanaloj.

Toponimio[redakti | redakti fonton]

La loknomo Bruĝo unue estas menciita kiel Bruggas, Brvggas, Brvccia en 840 - 875, tiam Bruciam, Bruociam en 892, Brutgis uico fine de la 9-a jarcenton, en portu Bruggensi ĉirkaŭ 1010, Bruggis en 1012, Bricge en 1037 (anglosaksa kroniko), Brugensis en 1046, Brycge en 1049 - 1052, Brugias en 1072, Bruges en 1080 - 1085, Bruggas ĉirkaŭ 1084, Brugis en 1089, Brugge en 1116.

Historio[redakti | redakti fonton]

Originoj[redakti | redakti fonton]

Tre malmultaj spuroj de homa aktiveco en Bruĝo originas de antaŭ la Gaŭlia-Romia epoko. La unuaj fortikaĵoj estis konstruitaj post la konkero de Julio Cezaro en la unua jarcento a.K., por protekti la marbordan regionon kontraŭ piratoj. La Frankoj transprenis la tutan regionon de la Gaŭlio-romianoj ĉirkaŭ la 4-a jarcento kaj administris ĝin kiel la Pagus Flandrensis. La vikingaj atakoj de la naŭa jarcento igis la grafon de Flandrio Baldueno la 1-a plifortikigi la romiajn fortikaĵojn. Komerco baldaŭ rekomencis kun Anglio kaj Skandinavio.

Glora periodo (12-a ĝis 15-a jarcento)[redakti | redakti fonton]

Bruĝo ricevis sian urboĉarton la 27-an de julio 1128. Ekde proksimume 1050, laŭpaŝa ŝlimigado perdigis la rektan aliron al la maro. Ŝtormo en 1134, aliflanke, kreis naturan kanalon ĉe la Zwin ĝis Damme, urbo kiu iĝis la komerca antaŭhaveno por Bruĝo.

Komerco[redakti | redakti fonton]

Bruĝo havis strategian lokon ĉe la vojkruciĝoj de la Norda Hanso kaj la sudaj komercvojoj. Bruĝo jam estis inkludita en la cirkvito de la flandraj kaj francaj ŝtofo-foiroj komence de la 13-a jarcento. La entreprenistojn de Bruĝo transprenis de Italio novajn formojn de komercistkapitalismo. Pluraj komercistoj partumus la riskojn kaj profitojn kaj kunmetis sian konon de merkatoj. Ili utiligis novajn formojn de ekonomia interŝanĝo, inkluzive de kambioj. La urbo fervore bonvenigis eksterlandajn komercistojn.

Kun la revekiĝo de la urba vivo en la dekdua jarcento, lanmerkato, lanvestaĵoj-teksadindustrio, kaj la merkato por ŝtofoj ĉiu profitis el la protekto de la urbomuroj, kie profitoj povus esti sekure akumulitaj sub la patroneco de la grafoj de Flandrio. En 1277, aperis en la haveno de Bruĝola unua komerca ŝiparo el Ĝenovo, unu de la komercistaj reprezentejoj kiu igis Bruĝon la ĉeflokon por la komerco kun la Mediteranea Maro. Tiu evoluo evoluigis komercajn kaj financajn teknikojn. La Borso malfermiĝis en 1309 (verŝajne la unua borso en la mondo) kaj evoluis en la plej sofistikan pruntomerkaton de la Malalta Landoj en la 14-a jarcento. La eksterlandaj komercistoj konservis apartajn komunumojn regitajn memstare per propraj leĝoj ĝis la ekonomia kolapso post 1700.

Tia riĉaĵo kaŭzis sociajn renversiĝojn. En 1302 la popolo interligis fortojn kun la grafo de Flandrio kontraŭ la francoj. Kulmino estis la venko ĉe la Batalo de la oraj spronoj, proksime de Kortrijk la 11-an de julio. La statuon de Jan Breydel kaj Pieter de Coninck, la gvidantoj de la ribelo, troviĝas sur la ĉefplaco (Markt) de Bruĝo.

En la 15-a jarcento, Filipo la Bona, duko de Burgonjo, starigis kortegon en Bruĝo, same kiel en Bruselo kaj Lille. Li altiris artistojn, bankistojn, kaj aliajn elstarajn personecojn el tuta Eŭropo. La teksistoj de Bruĝo estis konsiderataj inter la plej bonaj en la mondo.

Malkresko post 1500[redakti | redakti fonton]

Ĉirkaŭ 1500, la Zwin-kanalo, kiu donis al la urbo sian prosperon, komencis ŝlimiĝi. Antverpeno iĝis la ekonomia ĉefurbo de la regiono de la Deksep Provincoj, ankaŭ nomata Malaltaj Landoj. Dum la 17-a jarcento la mara infrastrukturo estis modernigita, kaj novaj ligoj kun la maro estis konstruitaj, sed sen multe da sukceso.

Reviviĝo[redakti | redakti fonton]

Dum la 19-a jarcento, Bruĝo iĝis unu el la unuaj turismaj celoj de la mondo, altiranta riĉajn britajn turistojn. Post 1970 la origina mezepoka urbo travivis renesancon. Renovigoj de loĝdomaj kaj komercaj strukturoj, historiaj monumentoj, kaj preĝejoj generis pliiĝon en turismo kaj ekonomia agadoj en la historia urbocentro. En 2002 Bruĝo estis Eŭropa Kultura Ĉefurbo. Ĝin vizitas proksimume 2 milionoj da turistoj ĉiujare.

Vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]

Bruĝo konservis grandan parton de sia mezepoka arkitekturo, kvankam ĉirkaŭ 1900 multaj konstruaĵoj estis nov- aŭ rekonstruitaj en novgotika stilo. La historia centro estas Monda heredaĵo de Unesko ekde 2000.

Inter ĝiaj mezepokaj konstruaĵoj rimarkindaj estas Dipatrino-Preĝejo, kies brika turo atingas 122 metrojn. En ĝi videblas la skulptaĵo Madono kun infano (ankaŭ nomata Madono de Bruĝo) Verŝajne estas la nura skulptaĵo de Mikelanĝelo kiu forlasis Italion dum lia vivo.

La plej fama orientilo de Bruĝo estas sia 13-a jarcenta belfrido, enhavante kariljonon konsistantan el 48 sonoriloj. Urba kariljonisto regule donas koncertojn.

Aliaj famaj konstruaĵoj en Bruĝo inkludas:

  • La Beginejo
  • La Baziliko de la Sankta Sango)
  • La moderna Koncertejo
  • La Hospitalo de Sankta Johano
  • La Katedralo
  • La Groeninge-muzeo
  • La Urbodomo (Burg)
  • La Provinca Palaco (Markt)
  • La konservitaj malnovaj enirpordegoj de la urbo: la Kruispoort, la Gentpoort, la Smedenpoort kaj la Ezelpoort. La aliaj (Dampoort, Katelijnepoort kaj Boeveriepoort) malaperis.

Bruĝo ankaŭ havas fajnegan kolekton de mezepoka kaj frue moderna arto, inkluzive de la mondfama kolekto de la t.n. Flandraj Primitivoj. Diversaj majstroj, kiel Hans Memling kaj Jan van Eyck, vivis kaj laboris en Bruĝo.

Famas kaj tipas la Bruĝaj kanaloj.

Panoramoj[redakti | redakti fonton]

Brugge Panorama.jpgPanoramo de la urbo, prenita de la belfrido (2009).]]

Panorama 't Zand.JPG360° Panorama de la placo 't Zand (kun la koncertejo).]] PanoBrug - IMG 6015 - IMG 6019 - 7525x1974 - CLIN 1.jpgLa ĉefplaco Markt. PanoBrug - IMG 6167 - IMG 6171 - 7001x2683 - SLIN 1.jpgLa kanaloj Groenerei (centre) kaj Rozenhoedkaai (dekstre). PanoBrug - IMG 5917 - IMG 5922- 7990x1880 - SLIN 1.jpgVido ekde Rozenhoedkaai. PanoBrug - IMG 6057 - IMG 6060 - 7529x1784 - SLIN.1.jpgLa kanaloj Spiegelrei kaj Langerei. 800pxLa Burg (kun la iama juĝejo, la urbodomo kaj la Baziliko de la Sankta Sango. Panorama beginenhof.jpgEkstero de beginejo. PanoBrug - IMG 5982 - IMG 5984- - 5416x1940 - CLIN.1.jpgInterno de la Beginejo.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]


Bildaro[redakti | redakti fonton]

Aliaj projektoj[redakti | redakti fonton]

  • Kunlaboru en Commons Komunejo proponas multimediajn dosierojn al temo sub la gloso Bruĝo

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

 
Provinco Okcidenta Flandrio
flago de la provinco Okcidenta Flandrio

Alveringem | Anzegem | Ardooie | Avelgem | Beernem | Blankenberge | Bredene | Bruĝo | Damme | De Haan | De Panne | Deerlijk | Dentergem | Diksmuide | Gistel | Harelbeke | Heuvelland | Hooglede | Houthulst | Ichtegem | Ipro | Ingelmunster | Izegem | Jabbeke | Knokke-Heist | Koekelare | Koksijde | Kortemark | Kortrejko | Kuurne | Langemark-Poelkapelle | Ledegem | Lendelede | Lichtervelde | Lo-Reninge | Menen | Mesen | Meulebeke | Middelkerke | Moorslede | Nieuwpoort | Ostendo | Oostkamp | Oostrozebeke | Oudenburg | Pittem | Poperinge | Roeselare | Ruiselede | Spiere-Helkijn | Staden | Tielt | Torhout | Veurne | Vleteren | Waregem | Wervik | Wevelgem | Wielsbeke | Wingene | Zedelgem | Zonnebeke | Zuienkerke | Zwevegem

Belgio | Provincoj