Cirila alfabeto

El Vikipedio

Saltu al: navigado, serĉo
Distribuo de la cirila alfabeto

La cirila alfabeto estas alfabeto uzata por skribi en kelkaj plejparte – sed ne nur – slavaj lingvoj. La plej vaste parolata inter ili estas la rusa lingvo. La cirila alfabeto estas uzata en pluraj minoritataj lingvoj de Rusio kaj la ukraina, la belorusa, la bulgara, la kazaĥa, la makedona, la mongola kaj la serba lingvo.

Ekde la aliĝo de Bulgario al la Eŭropa Unio, la cirila alfabeto estas unu el la tri oficialaj eŭropuniaj alfabetoj.

Pli frue cirila alfabeto estis uzata ankaŭ en lingvoj uzbeka, turkmena, kirgiza kaj azerbajĝana, sed tiuj lingvoj uzas nuntempe latinan aŭ araban skribon. En Uzbekio cirila skribo estas daŭre uzata, paralele kun la latina.

La alfabeto nomiĝis laŭ Cirilo (Кирилъ/Κύριλλος) el Tesaloniko, kiu ja ne kreis ĝin sed la antaŭvenintan glagolan alfabeton (la "glagolica").

La ekzakta kreinto estas nekonata. Sed oni scias, ke la alfabeto ekestis en Bulgario dum la 9-a aŭ 10-a jarcento laŭ modelo de la greka. Apude por kelkaj sonoj nekonataj en la greka lingvo glagolaj literoj aldoniĝis, ekzemple Ш (Ŝ), Ж (Ĵ).

Enhavo

[redakti] Historio

Erare atribuita al sankta Cirilo el Tesaloniko, el kiu ĝi prenas ĝian nomon, estis kreita dum la 9a kaj 10a jarcentoj surbaze de la majusklaj literoj de la greka alfabeto.

[redakti] Belorusa alfabeto

La cirila alfabeto uzata por la belorusa lingvo :

А а [a]
Б б [b]
В в [v]
Г г [h]
Д д [d]
Е е [je]
Ё ё [jo]
Ж ж [ĵ]
З з [z]
И и [i]
Й й [j]
К к [k]
Л л [l]
М м [m]
Н н [n]
О о [o]
П п [p]
Р р [r]
С с [s]
Т т [t]
У у [u]
Ў ў [ŭ]
Ф ф [f]
Х х [ĥ]
Ц ц [c]
Ч ч [ĉ]
Ш ш [ŝ]
Щ щ [ŝĉ]
Ъ ъ (sensona) (dura signo)
Ы ы guturalo, kiel y en la pola
Ь ь (maldura signo) ; indikas ke la antaŭa konsonanto estas palatala
Э э [e]
Ю ю [ju]
Я я [ja]

[redakti] Bulgara alfabeto

La cirila alfabeto uzata por la bulgara lingvo :

А а [a]
Б б [b]
В в [v]
Г г [g]
Д д [d]
Е е [e]
Ж ж [ĵ]
З з [z]
И и [i]
Й й [j]
К к [k]
Л л [l]
М м [m]
Н н [n]
О о [o]
П п [p]
Р р [r]
С с [s]
Т т [t]
У у [u]
Ф ф [f]
Х х [ĥ]
Ц ц [c]
Ч ч [ĉ]
Ш ш [ŝ]
Щ щ [ŝt]
Ъ ъ « ŝva » sono (1)
Ь ь sensona
Ю ю [ju]
Я я [ja]
(1) kiel a en angla about, e en germana Gabe

[redakti] Kazaĥa alfabeto

La cirila alfabeto uzata por la kazaĥa lingvo :

[redakti] Makedona alfabeto

La cirila alfabeto uzata por la makedona lingvo :

А а [a]
Б б [b]
В в [v]
Г г [g]
Д д [d]
Ѓ ѓ [dj]
Е е [e]
Ж ж [ĵ]
З з [z]
Ѕ Ѕ [dz]
И и [i]
Ј ј [j]
К к [k]
Л л [l]
Љ љ [lj]
М м [m]
Н н [n]
Њ њ [nj]
О о [o]
П п [p]
Р р [r]
С с [s]
Т т [t]
Ќ ќ [cj]
У у [u]
Ф ф [f]
Х х [ĥ]
Ц ц [c]
Ч ч [ĉ]
Џ џ [ĝ]
Ш ш [ŝ]

[redakti] Mongola alfabeto

La cirila alfabeto uzata por la mongola lingvo :

А а [a]
Б б [p]
В в [ŭ]
Г г [g]
Д д [t]
Е е [je]
Ё ё [jo]
Ж ж [ĉ]
З з [ts]
И и [i]
Й й [j]
К к [k]
Л л [l]
М м [m]
Н н [n]
О о [o]
Ө ө [o]
П п [p]
Р р [r]
С с [s]
Т Т т [t]
У у [u]
Ф ф [f]
Х х [ĥ]
Ц ц [c]
Ч ч [ĉ]
Ш ш [ŝ]
Щ щ [ŝĉ]
Ъ ъ
Ы ы
Ь ь
Э э [e]
Ю ю [ju]
Я я [ja]

[redakti] Rusa alfabeto

La cirila alfabeto uzata por la rusa lingvo :

А а [a]
Б б [b]
В в [v]
Г г [g]
Д д [d]
Е е [je]
Ё ё [jo]
Ж ж [ĵ]
З з [z]
И и [i]
Й й [j]
К к [k]
Л л [l]
М м [m]
Н н [n]
О о [o]
П п [p]
Р р [r]
С с [s]
Т т [t]
У у [u]
Ф ф [f]
Х х [ĥ]
Ц ц [c]
Ч Ч ч [ĉ]
Ш ш [ŝ]
Щ щ [ŝĉ]
Ъ ъ (sensona), твёрдый знак (tvjordij znak), (dura signo)
Ы ы guturalo, kiel y en la pola
Ь ь мягкий знак (mjagkij znak), (maldura signo) ; indikas ke la antaŭa konsonanto estas palatala
Э э [e]
Ю ю [ju]
Я я [ja]

[redakti] Serba alfabeto

La cirila alfabeto uzata por la serba lingvo (la lingvo povas esti skribita ankaŭ per latina alfabeto):

Cirile Latine Sono
А А A A [a]
Б б B b [b]
В в V v [v]
Г г G g [g]
Д д D d [d]
Ђ ђ Đ đ [ĝ]
Е е E e [e]
Ж ж Ž ž [ĵ]
З з Z z [z]
И и I i [i]
Ј ј J i [j]
К к K k [k]
Л л L l [l]
Љ љ L lj [lj]
М м M m [m]
Н н N n [n]
Њ њ N nj [nj]
О о O o [o]
П п P p [p]
Р р R r [r]
С с S s [s]
Т т T t [t]
Ћ ћ Ć ć [cj]
У у U u [u]
Ф ф F f [f]
Х х H h [ĥ]
Ц ц C c [c]
Ч ч Č č [ĉ]
Џ џ D dž [ĝ]
Ш ш Š š [ŝ]

[redakti] Ukraina alfabeto

La cirila alfabeto uzata por la ukraina lingvo :

А а [a]
Б б [b]
В в [v]
Г г [h]
Ґ ґ [g]
Д д [d]
Е е [e]
Є є [je]
Ж ж [ĵ]
З з [z]
И и (1)
І і [i]
Ї ї [ji]
Й й [j]
К к [k]
Л л [l]
М м [m]
Н н [n]
О о [o]
П п [p]
Р р [r]
С с [s]
Т т [t]
У у [u]
Ф ф [f]
Х х [ĥ]
Ц ц [c]
Ч ч [ĉ]
Ш ш [ŝ]
Щ щ [ŝĉ]
Я я [ja]
Ь Ь sensona (2)
(1) guturalo kiel y en la pola kaj ĉeĥa, ы en la rusa
(2) indikas ke la antaŭa litero estas palatala

[redakti] Notoj kaj fontoj


[redakti] Bibliografio

  • Robert Bringhurst (2002). The Elements of Typographic Style (versio 2.5). Hartley & Marks. ISBN 0-88179-133-4.

[redakti] Vidi ankaŭ


[redakti] Eksteraj ligoj

Elŝutita el "http://eo.wikipedia.org/wiki/Cirila_alfabeto"