Fasilo
Fasilo21 (Fasile21) estas internacia planlingvo-projekto proponita de brazila eks-esperantisto B. Egon Breitenbach (1949-) en 1999. La gramatiko de Fasile21 estis pretigita pasintjare kaj vortaro estos pretigita dum kuranta jaro.
La nomo de la lingvo venas de fas- (facil-) + -il- (-il-) + -e (-o) + "21" (jarcento)= "facililo21".
Enhavo |
Gramatiko[redakti]
Alfabeto kaj prononco[redakti]
- Vokaloj: a e i o u;
- Duonvokaloj: w (ŭ), y (j);
- Konsonantoj: b d f g h j k l m n p r s t v x z (ĵ kaj ŝ en Esperanto = j kaj x en Fasile;
- Akcenta silabo: Ĝenerale sur antaŭlasta silabo.
Morfologio[redakti]
Baza vortaro konsistas el unusilabaj radikaloj: Dog-o (hundo), libr-e (libereco), vag-e (aŭtomobilo), mig-uy (geamikoj), man-a (virino).
Estas kvar finaĵoj por substantivoj: -e por ne vivantaj kaj -o, -a, -u por vivantaj estoj. Finaĵoj: "o" por viraj substantivoj; "a" por virinaj substantivoj; "u" por ge-ideo aŭ nekonata sekso. Finaĵo "y" por pluralo. La akuzativo estas indikata per uzo de vorteto "ni" post vortoy nur en ordigoj ne SVO. Do, en strukturo Nominativo → Verbo → Akuzativo oni ne bezonas diferencigon, kia estas -n en Esperanto.
Verbaj vortoj finitaj per "z" estas akcentitaj en lasta silabo: kantar (kanti), vidar (vidi); verbaj imperativoj: kantez (kantu), videz (vidu). Verboj havas pli kompletan kaj ne tiom "nazaligitan" sistemon de participoj rilate Esperanton:
azi = anta;
ezi = imperativo;
izi = inta;
ozi = onta;
uzi = "unta";
adi = ata
edi = enda;
idi = ita
odi = ota
udi = "uta";
Akcentigo sur lasta silabo okazas en adverboj kaj vortoj ne finitaj per vokalo. Ekzemploj: "setan" (set+an), "setel" (set+el) ("nun", kaj "ĉi tiel" en Esperanto).
Finaĵo "-i" por adjektivo; multaj finaĵoj ĉe la adverboj: "olel" (ĉiel), "olin" (ĉie),"olon" (ĉio), "olan" (ĉiam), "antan" (antaŭe), "antin" (loke antaŭe). Ekzistas multaj aliaj eblecoj. En kazoj kiam klareco permesas oni povas uzi solan radikalon kiel adverbon.
Sintakso[redakti]
Baza, sed ne obliga strukturo: SVO (subjekto, verbo, objekto).
Ekzemploj[redakti]
Patro Nia: "preje tem pamo di juy pamo di juy, ari in sele: ez santidi nome di vu. kinge di vu venez tem juy. lawijez vile di vu, in tere el in sele. givez pane di eji dage tem juy. dal kulpez din juy fensey el juy dal kulpigaz datuy fensigi juy. naw permez juy law pekigar, sed protigez juy ril bonawe. setel ijez."
Babela turo (Genezo (11:1-9)) "tore di 'bable
1. kay oli rejire aviz soli linge kay sami vordey.
2. kay an publu, ivazi tem 'oyste, troviz lizi feyse in 'ximar, kay genevitiz datin.
3. kay luy intel paliz: juy genez! juy igez brikey kay kokez ley il fayre. luy usiz brikey el roke kay tare el gluigaje.
4. kay luy paliz: juy genez! juy konstroz por juy un urbe kay un tori tope til sele! kay juy igez fami title por juy, por juy naw ez disigidi trans oli feyse di rejire!
5. kay 'deo iviz subin por vidar urbe kay tore konstradi il publu.
6. posan 'deo paliz: eys! luy unepublaz kay unelingaz, kay ni sete luy geneigaz! setan, ebijoz ni ole luy viloz igar!
7. juy ivez! juy subivez kay juy konfigez linge di luy gol eju naw prenoz altru!
8. kordel 'deo disigiz luy trans oli feyse di 'tere, kay law grade luy dal konstriz urbe.
9. al sete le nomaz 'bable, al 'deo datin konfigiz linge di ol rejire, kay dan 'deo disigiz puble trans oli feyse di rejire."
Babela turo 'norti 'vinde kay 'sune
'norti 'vinde kay 'sune argaziz kaw e az ma forsi, an tripo veniz volvidi il hoti mantle.
ley kordez date unan susoz igar tripo dal vestar di lo mantle ez sidridi ma forsi ril altri.
tam 'norti 'vinde bloviz forsel law le poviz, sed maon le bloviz, maon tripo ma nirel foldiz di lo mantle sirkel le; kay finan 'norti 'vinde dal viliz trayar.
tam 'sune briliz hotel, kaj tuy tripo dal vestiz mantle. kay setel 'norti 'vinde eziz fesar: 'sune az ma forsi intel ley.
Eksteraj ligiloj[redakti]
Bibliografio[redakti]
Breitenbach, Balduino Egon, 1949-
Projeto da Língua Mundial
Porto Alegre : Planeta i - Informática, 1999.
184p. ; 23cm. ISBN 85-87337-01-7 (broch.)
