Finnlando

El Vikipedio

Suomen tasavalta Republiken Finland Finnlando
Nacia himno: Maamme (finne), Vårt land (svede)
Nacia devizo: –
Bazaj informoj
Ĉefurbo	Helsinko (559 330)
Ĉefa(j) lingvo(j)	finna, sveda
Plej ofta(j) religio(j)	kristanoj: luteranoj 84,6%, ortodoksuloj 1,1%
Areo  % de akvo	338 145 km² 9,4%
Loĝantaro	5 255 580 (2006)
Loĝdenso	16/km²
Horzono	UTC+2 (en somero +3)
TTT	.fi
Landokodo	FI
Telefona kodo	358
Politiko
Politika sistemo	Respubliko
Ŝtatestro	prezidanto Tarja Halonen ekde 2000
Ĉefministro	Matti Vanhanen ekde 2003
Nacia tago	6-a de decembro
Sendependiĝo	deklarita la 6-an de decembro 1917; disde Rusio
Ekonomio
Valuto	Eŭro
Esperanto-movado
Landa E-asocio	Esperanto-Asocio de Finnlando

Finnlando estas lando en Norda Eŭropo, ĉe la Balta maro. Ĝi limas kun Rusio, Svedio, Norvegio kaj, per surmara limo, kun Estonio.

Pri la nomo de la lando: en la finna ĝi nomiĝas Suomi, en la sveda Finland. En Esperanto la plej ofta nomo estas "Finnlando", en kiu "finn" estas la radiko (do anoj de la ĉefa etno nomiĝas "finnoj"); uzante la saman radikon, ankaŭ eblas nomi la landon "Finnujo" aŭ "Finnio" (kvankam tiuj formoj maloftas). Ĉar al kelkaj malplaĉas la duobla konsonanto en la radiko "finn", iuj uzas la radikon "suom" anstataŭe, do nomas la landon "Suomio" aŭ "Suomujo". Aliaj preferas uzi la radikon "finland" por la lando, do diri "Finlando"; la enloĝantoj tiam nomiĝas "finlandanoj" (tio do forigas la eblecon facile distingi inter enloĝantoj de Finnlando kaj la etnaj finnoj).

La lando estas membro de la Eŭropa Unio kaj de la UNO (ekde 1955).

Enhavo 1 Ĉefaj urboj 2 Administra divido 2.1 Gubernioj 3 Lingvoj 4 Ekonomio 5 Politiko 6 Historio 7 Esperanto-movado en Finnlando 8 Cetere 9 Vidu ankaŭ 10 Referencoj 11 Retaj ligiloj

[redaktu] Ĉefaj urboj

• Helsinki
• Tampere (200 966; 2003-12-31)
• Turku (sveda nomo Åbo; 175 059; 2003-12-31)
• Oulu (125 960; 2003-12-31).

[redaktu] Administra divido

Vidu specialan artikolon Provincoj de Finnlando.

6 gubernioj (lääni), 20 provincoj (maakunta), 444 komunumoj (kunta).

[redaktu] Gubernioj

• Suda Finnlando (Etelä-Suomen lääni)
• Orienta Finnlando (Itä-Suomen lääni)
• Okcidenta Finnlando (Länsi-Suomen lääni)
• Oulu-gubernio (Oulun lääni)
• Laponia gubernio (Lapin lääni)
• Alando (Åland/Ahvenanmaa)

[redaktu] Lingvoj

La oficialaj lingvoj de Finnlando estas la finna kaj la sveda. Specialan statuson havas ankaŭ la samea. Finnlanda konstitucio defendas la rajton de indiĝenaj popoloj (temas pri sameoj, ciganoj kaj svedlingvaj finnoj) por gardi sian kulturon kaj identecon.

En Finnlando estas granda plimulto da personoj, kies unua lingvo estas la finna (proksimume 92% de la loĝantaro^[1]). Svedlingva malplimulto estas la plej granda en la lando (ĝin parolas ĉ. 5,5%^[2]). Aliam lingvaj malplimultoj estas la rusa (ĉ. 0,8%) kaj la estona (ĉ. 0,3% de la loĝantaro). La samean lingvon kiel la denaskan parolas proksimume kvarono el pli ol 7 mil finnlandaj sameoj. Plie, estas cigana komunumo (proksimume 10 000 homoj).

La finna estas parolata en la tuta Finnlando, krom en Alando, kiu estas tute svedlingva kaj havas vastan aŭtonomion.

Multaj marbordaj urboj havas dulingvan nomon: Helsinki (Helsingfors), Turku (Åbo), Tampere (Tammerfors). Dulingva vojmarkado kaj dulingvaj publikaj anoncoj estas oftaj.

Municipoj estas oficiale dulingvaj en Finnlando, se almenaŭ 3 000 personoj aŭ 8% de la loĝantaro parolas la sveda denaske.

Laŭ okazinta en 2005 studo (Eurobarometer), 60% de la finnlanda loĝantaro asertis, ke ili parolas la anglan, 38% — la svedan kaj 17% — la germanan^[3].

La sveda lingvo ludis gravan rolon en historio de Finnlando, iam estinte la ĉefa lingvo de kulturo kaj edukado. Ĝi estas daŭre instruata devige en ĉiuj mezlernejoj, sed dum kelkaj jaroj en la lando estas diskutata perspektivo ĉesi devigan instruadon de tiu lingvo.

[redaktu] Ekonomio

• GNP: totala - 139,7 miliardoj da eŭroj; pokapa - 26 863 eŭroj (2002).
• Eksporto: elektronikaj kaj elektraj varoj 27,5 %; metaloj, maŝinoj kaj veturiloj 27,1 %; papero, celulozo kaj lignaĵoj 25,7 %; kemiaĵoj 11,5 %, alio 8,2 % (2002).

[redaktu] Politiko

Vidu:

• Politikaj partioj en Finnlando
• Finnlanda parlamento

[redaktu] Historio

La historion de Finnlando grave influis ĝiaj grandaj najbaroj Svedio kaj Rusio. Ĝis 1809 la lando estis parto de Svedio, ekde tiam ĝis 1917 ĝi apartenis al la Rusia Imperio, kiel aŭtonoma grandprinclando. Deklaris sin sendependa la 6-an de decembro 1917.

Vidu ankaŭ: Vintra milito, Daŭriga milito, Mauno Koivisto, Urho Kekkonen.

[redaktu] Esperanto-movado en Finnlando

Vidu specialan artikolon: Esperanto-movado en Finnlando.

La historio de la frua Esperanto-movado estas legebla en jena artikolo el Enciklopedio de Esperanto: Frua Esperanto-movado/Finnlando.

[redaktu] Cetere

Al Finnlando apartenas duonmemstara Alando (finnlingve Ahvenanmaa, svede Åland).

En Finnlando troviĝas multe da sovaĝejaj kabanoj.

[redaktu] Vidu ankaŭ

• Listo de urboj de Finnlando
• Landnomoj
• la nunaj finnaj eŭro-moneroj, kaj la antaŭa nacia valuto finna marko
• Finnoj
• Svedlingvaj finnlandanoj

[redaktu] Referencoj

1. ↑ http://www.stat.fi/tup/vaesto/index_en.html
2. ↑ http://www.stat.fi/tup/vaesto/index.html
3. ↑ Europeans and languages, 2005

[redaktu] Retaj ligiloj

• tradiciaj vestoj de Finnlando