Finnlando
El Vikipedio
| Suomen tasavalta Republiken Finland Finnlando |
|
| Nacia himno: Maamme (finne), Vårt land (svede) | |
| Nacia devizo: – | |
![]() |
|
| Bazaj informoj | |
|---|---|
| Ĉefurbo | Helsinko (559 330) |
| Ĉefa(j) lingvo(j) | finna, sveda |
| Plej ofta(j) religio(j) | kristanoj: luteranoj 84,6%, ortodoksuloj 1,1% |
| Areo % de akvo |
338 145 km² 9,4% |
| Loĝantaro | 5 255 580 (2006) |
| Loĝdenso | 16/km² |
| Horzono | UTC+2 (en somero +3) |
| TTT | .fi |
| Landokodo | FI |
| Telefona kodo | 358 |
| Politiko | |
| Politika sistemo | Respubliko |
| Ŝtatestro | prezidanto Tarja Halonen ekde 2000 |
| Ĉefministro | Matti Vanhanen ekde 2003 |
| Nacia tago | 6-a de decembro |
| Sendependiĝo | deklarita la 6-an de decembro 1917; disde Rusio |
| Ekonomio | |
| Valuto | Eŭro |
| Esperanto-movado | |
| Landa E-asocio | Esperanto-Asocio de Finnlando |
Finnlando estas lando en Norda Eŭropo, ĉe la Balta maro. Ĝi limas kun Rusio, Svedio, Norvegio kaj, per surmara limo, kun Estonio.
Pri la nomo de la lando: en la finna ĝi nomiĝas Suomi, en la sveda Finland. En Esperanto la plej ofta nomo estas "Finnlando", en kiu "finn" estas la radiko (do anoj de la ĉefa etno nomiĝas "finnoj"); uzante la saman radikon, ankaŭ eblas nomi la landon "Finnujo" aŭ "Finnio" (kvankam tiuj formoj maloftas). Ĉar al kelkaj malplaĉas la duobla konsonanto en la radiko "finn", iuj uzas la radikon "suom" anstataŭe, do nomas la landon "Suomio" aŭ "Suomujo". Aliaj preferas uzi la radikon "finland" por la lando, do diri "Finlando"; la enloĝantoj tiam nomiĝas "finlandanoj" (tio do forigas la eblecon facile distingi inter enloĝantoj de Finnlando kaj la etnaj finnoj).
La lando estas membro de la Eŭropa Unio kaj de la UNO (ekde 1955).
Enhavo |
[redaktu] Ĉefaj urboj
- Helsinki
- Tampere (200 966; 2003-12-31)
- Turku (sveda nomo Åbo; 175 059; 2003-12-31)
- Oulu (125 960; 2003-12-31).
[redaktu] Administra divido
- Vidu specialan artikolon Provincoj de Finnlando.
6 gubernioj (lääni), 20 provincoj (maakunta), 444 komunumoj (kunta).
[redaktu] Gubernioj
- Suda Finnlando (Etelä-Suomen lääni)
- Orienta Finnlando (Itä-Suomen lääni)
- Okcidenta Finnlando (Länsi-Suomen lääni)
- Oulu-gubernio (Oulun lääni)
- Laponia gubernio (Lapin lääni)
- Alando (Åland/Ahvenanmaa)
[redaktu] Lingvoj
La oficialaj lingvoj de Finnlando estas la finna kaj la sveda. Specialan statuson havas ankaŭ la samea. Finnlanda konstitucio defendas la rajton de indiĝenaj popoloj (temas pri sameoj, ciganoj kaj svedlingvaj finnoj) por gardi sian kulturon kaj identecon.
En Finnlando estas granda plimulto da personoj, kies unua lingvo estas la finna (proksimume 92% de la loĝantaro[1]). Svedlingva malplimulto estas la plej granda en la lando (ĝin parolas ĉ. 5,5%[2]). Aliam lingvaj malplimultoj estas la rusa (ĉ. 0,8%) kaj la estona (ĉ. 0,3% de la loĝantaro). La samean lingvon kiel la denaskan parolas proksimume kvarono el pli ol 7 mil finnlandaj sameoj. Plie, estas cigana komunumo (proksimume 10 000 homoj).
La finna estas parolata en la tuta Finnlando, krom en Alando, kiu estas tute svedlingva kaj havas vastan aŭtonomion.
Multaj marbordaj urboj havas dulingvan nomon: Helsinki (Helsingfors), Turku (Åbo), Tampere (Tammerfors). Dulingva vojmarkado kaj dulingvaj publikaj anoncoj estas oftaj.
Municipoj estas oficiale dulingvaj en Finnlando, se almenaŭ 3 000 personoj aŭ 8% de la loĝantaro parolas la sveda denaske.
Laŭ okazinta en 2005 studo (Eurobarometer), 60% de la finnlanda loĝantaro asertis, ke ili parolas la anglan, 38% — la svedan kaj 17% — la germanan[3].
La sveda lingvo ludis gravan rolon en historio de Finnlando, iam estinte la ĉefa lingvo de kulturo kaj edukado. Ĝi estas daŭre instruata devige en ĉiuj mezlernejoj, sed dum kelkaj jaroj en la lando estas diskutata perspektivo ĉesi devigan instruadon de tiu lingvo.
[redaktu] Ekonomio
- GNP: totala - 139,7 miliardoj da eŭroj; pokapa - 26 863 eŭroj (2002).
- Eksporto: elektronikaj kaj elektraj varoj 27,5 %; metaloj, maŝinoj kaj veturiloj 27,1 %; papero, celulozo kaj lignaĵoj 25,7 %; kemiaĵoj 11,5 %, alio 8,2 % (2002).
[redaktu] Politiko
Vidu:
[redaktu] Historio
La historion de Finnlando grave influis ĝiaj grandaj najbaroj Svedio kaj Rusio. Ĝis 1809 la lando estis parto de Svedio, ekde tiam ĝis 1917 ĝi apartenis al la Rusia Imperio, kiel aŭtonoma grandprinclando. Deklaris sin sendependa la 6-an de decembro 1917.
Vidu ankaŭ: Vintra milito, Daŭriga milito, Mauno Koivisto, Urho Kekkonen.
[redaktu] Esperanto-movado en Finnlando
- Vidu specialan artikolon: Esperanto-movado en Finnlando.
La historio de la frua Esperanto-movado estas legebla en jena artikolo el Enciklopedio de Esperanto: Frua Esperanto-movado/Finnlando.
[redaktu] Cetere
Al Finnlando apartenas duonmemstara Alando (finnlingve Ahvenanmaa, svede Åland).
En Finnlando troviĝas multe da sovaĝejaj kabanoj.
[redaktu] Vidu ankaŭ
- Listo de urboj de Finnlando
- Landnomoj
- la nunaj finnaj eŭro-moneroj, kaj la antaŭa nacia valuto finna marko
- Finnoj
- Svedlingvaj finnlandanoj
[redaktu] Referencoj
- ↑ http://www.stat.fi/tup/vaesto/index_en.html
- ↑ http://www.stat.fi/tup/vaesto/index.html
- ↑ Europeans and languages, 2005
[redaktu] Retaj ligiloj
Aŭstrio • Belgio • Britio • Bulgario • Ĉeĥio • Danio • Estonio • Finnlando • Francio • Germanio • Grekio • Hispanio • Hungario • Irlando • Italio • Kipro • Latvio • Litovio • Luksemburgio • Malto • Nederlando • Portugalio • Pollando • Rumanio • Slovakio • Slovenio • Svedio
| Ŝtatoj en Eŭropo | |
|---|---|
| Albanio | Andoro | Aŭstrio | Belorusio | Belgio | Bosnio kaj Hercegovino | Bulgario | Ĉeĥio | Danio | Estonio | Finnlando | Francio | Germanio | Grekio | Hispanio | Hungario | Irlando | Islando | Italio | Kroatio | Latvio | Liĥtenŝtejno | Litovio | Luksemburgio | Malto | Moldavio | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegio | Pollando | Portugalio | Respubliko Makedonio | Rumanio | Rusio | San-Marino | Serbio | Slovakio | Slovenio | Svedio | Svislando | Turkio | Unuiĝinta Reĝlando (Britio) | Ukrainio | Vatikanurbo | |
| Dependaj teritorioj: Ferooj | Ĝibraltaro | |


