Finow-kanalo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
kanalo Finowkanal

Estas la plej malnova kanalo en Germanio, kiu ankoraŭ funkcias.

La Finowkanal estas 32 km longa kaj iras de Zerpenschleuse okcidente ĝis post la Schiffshebewerk Niederfinow oriente.

Ĝi sekvas la valon de la rivero Finow kiu iras orienten al Odro kaj pasas la urbon Eberswalde

Anbaŭfoje estas la Oder-Havel-Kanal, kiu estis konstruita pli malfrue.

La kluzoj[redakti | redakti fonton]

kluzo Kupferhammer 2005

La diferenco de alteco estas 36 metroj kaj estas necesaj 12 kluzojn:

La kluzo Eberswalde estas la plej malnova funkcianta kluzo en la regiono kaj ekzistas ekde 1932.

Historio[redakti | redakti fonton]

La laminejo apud Finowkanl, pentraĵo de Carl Blechen, ĉirkaŭ 1830

La unua Finowkanal estis konstruita inter 1605 kaj 1620. Ĝi estis la unua artefarita ligo inter du germanaj riverosistemoj Havel kaj Odro. Dum la tridekjara milito la kanalo estis detruita kaj poste forgesita.

tiri ŝipojn per ĉevaloj (haŭlado)

Lau ordono de Friedrichs II. la kanalo estis rekonstruita. Ĝi ebligis la funkcion de metalurgia industrio kaj oni diris pri la valo de Finow (rivero) kiel la marka Wuppertal. La dek kluzoj troviĝis proksimume en la loko de tiuj de la unua kanalo. La larĝeco estis adaptita al la larĝeco de la kutimaj ŝipoj (26,67 m longa, 3,11 m larĝa) kaj estis rondaj. La kanalo ekfunciis la 16-a de Junio 1746 post konstrutempo de tri jaroj.

De 1747 ĝis 1753 okazis etendiĝo en orientan direkton kaj oni konstruis sep pliajn retenejojn. En la 19-a jarcento la kreskanta trafiko postulis pli grandajn kluzojn. Inter 1841 kaj 1850 mezume 14.000 ŝipoj jare pasis la kanalon kaj ekde 1845 oni eĉ laboris nokte. En 1874 estis konstruitaj paralelaj duaj kluzoj ĉe ĉiu retenejo. En 1928 oni replenigis ĉiam la plej malnovajn ĉambrojn, kiu tial ne plu estas videblaj. Nur en la kluzo Eberwalde la pli malnova ĉambro estis en pli bona stato. Tial ĝi iĝis historia monumento.

La tiel nomata Finowmaß kun longeco de 40,2 m kaj larĝeco de 4,60 m kaj profundeco de 1,40 m iĝis normo por la ŝipkonstruado en germanio, komparebla Péniche en Francio. La kluzoj estis konstruitaj tiele, ke ĉiam du ŝipoj povis uzi ilin. Tipe estas la translokitaj pordoj.

Ĝis la mezo de la 19-a jarcento la ŝipoj moviĝis per veloj au estis tirataj de homoj, kaj malofte de ĉevaloj. En aprilo 1856 la unuan fojon vaporŝipo pasis la kanalon, sed regula trafiko per vaporŝipo ekestis 1863. La pinto de la trafiko estis en la jaroj 1888 ĝis 1900. Tial la prusa registaro decidis konstrui pli grandan kanalon (Großschifffahrtsweg Berlin - Stettin (granda akvovojo Berlino-Stettin) la nuna Oder-Havel-Kanal, kiu ekfunkciis en la jaro 1914. Ĝi estas de Lehnitz ĝis Niederfinow sen kluzo.

Fine de la Dua Mondmilito la germana armeo mem detruis preskau ĉiujn kluzojn kaj pontojn kaj tial ne estis trafiko ĝis 1952. En 1962 estis 10.000 t kargo jare, sed en 1972 la trafiko komplete ĉesis. La kialo estas la eksplodo en la urba gasofarejo de Eberswalde, kiu estas poste fermata. La altransporto de karbo estis la lasta grava tasko de la kanalo.

Malgrau la fakto, ke la kluzoj Eberswalde kaj Wolfswinkel estis teknika monumento, la kanalo estas en katastrofa stato pro manko da zorgago kaj malpurigita akvo.

En 1993 oni rekonis la turisman voloron de la kanalo kaj kolektis subskribojn por la rekonstruon. La "Förderverein für den historischen Finowkanal" (fondita 1994) sukcesis, ke la registraro decidis rekonstrui la kanalon.

La eksa haŭlada vojo iĝis bicikla vojo.

La kanalo estas uzebla por ŝportaj kaj pasaĝeraj boatoj. Tamen pro la rekonstruo de kluzoj ne eblas trapasi komplete.

Literaturo[redakti | redakti fonton]

  • Rudolf Schmidt: Der Finowkanal, Mitteilungen des Heimatkundevereins, 11. Jahrgang 1938
  • Rudolf Schmidt: Geschichte der Stadt Eberswalde, Band 1 bis 1740, Eberswalde 1939/Band 2 von 1740 - 1940, Eberswalde 1940
  • Rudolf Schmidt: Geschichte der Stadt Eberswalde, Band 1 bis 1740, Eberswalde 1939/Band 2 von 1740 - 1941, Nachdruck Eberswalde 1994
  • Verein für Heimatkunde zu Eberswalde e. V.: Eberswalder Jahrbuch 2004/2005, ISSN 1616-1882
  • Ilona Rohowski: Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland - Denkmale in Brandenburg - Landkreis Barnim - Stadt Eberswalde
  • Hans-Joachim Uhlemann: Berlin und die märkischen Wasserstraßen, Hamburg 1994

Ligoj[redakti | redakti fonton]