Fizika taŭgeco

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Ŝtupa testo

La nocio de fizika taŭgecofiteco (de angla fitness) enhavas du rilatantajn konceptojn: ĝenerala taŭgeco (sanstato kaj bonfarto) kaj specifa taŭgeco (tasko-orientita difino bazita sur la ebleco plenumi specifaj agojn de sportojmetioj).

En antaŭaj jaroj, taŭgeco estis kutime difinita kiel la kapablo elteni la ĉiutagajn agadoj sen troa laciĝo. Tamen, pro tio ke aŭtomacio pligrandigis ripozan tempon, kaj ŝanĝoj en vivostilo sekvas de la industriigo, ĉi tiu difino iĝis nesufiĉan. Nuntempe, fizika taŭgeco estas konsiderata kiel mezuro de ebleco de korpo funkcii kompetente kaj efike en laboraj kaj ripozaj agadoj, esti sana, rezisti hipokinetikajn malsanojn, kaj taŭgi por krizaj situacioj.

Eroj de fizika taŭgeco[redakti | redakti fonton]

La Prezidenta Koncilio pri Fizika Taŭgeco kaj Sportoj, kiu estas studa grupo sponsorita de la registaro de Usono, ne donas simplan difinon de fizika taŭgeco. Anstataŭe, ĝi ellaboris jenan abakon:

Fiziologiaĵo Rilatanta aspekto de sano Rilatanta ekzerciteco, scipovo Sportoj
Metabolo Korpa komponaĵo Sporta lerteco Teama sporto
Morfologio Koro-angia taŭgeco Senso de ekvilibro Persona sporto
Osto minerala denseco (nedamaĝiteco de ostoj) Fleksebleco Motora kunordigo Vivperiodo
Alia Muskola eltenivo Povumo Alia
Forteca trejnado (Muskola forteco) Rapido
Refleksoj (reaga tempo)
Alia

Laŭe, ĝeneralo-cela fizika taŭgeca programo devas adresa jeno esencaj:

  • Koro-angia taŭgeco
  • Fleksebleca kapablo
  • Forteca kapablo
  • Muskola eltenivo
  • Korpa komponaĵo
  • Ĝenerala scipova kapablo

Tamen, kune kun ĉi tiuj esencaj komponantoj, multampleksa taŭgeca programo kiu estas proponata al iu persono estas verŝajne fokusata sur unu aŭ kelkaj specifaj scipovoj, kaj sur apartaj aĝe aŭ sane rilatantaj bezonoj kiel ekzemple osta sano. Multaj fontoj ankaŭ citas mensan kaj emocian sano kiel grava parto de entuta taŭgeco. Ĉi tiu estas ofte prezentata en lernolibroj kiel triangulo farita el tri partoj, kiuj prezentas fizikan, emocian kaj mensan taŭgeco. De ĉi tie, iu povas esti fizike adaptita sed povas ankoraŭ suferi de mensa malsano aŭ havi emociajn problemojn. La "ideala triangulo" estas balancita (entute, en ĉiuj) areoj. Fizika taŭgeco povas ankaŭ malebligi aŭ kuraci multajn kronikajn sanajn kondiĉojn akiritajn per nesana vivostilo aŭ aĝiĝo. La ellaboro povas ankaŭ helpi dormi pli bone. Por resti sana estas grava partopreni en fizika agado.

Specifa taŭgeco[redakti | redakti fonton]

Specifa aŭ tasko-orientita taŭgeco estas persona ebleco plenumi en specifajn agadojn kun modera rendimento: ekzemple, sportojmilitservo. Specifa trejnado preparas atletojn por plenumi bone en iliaj sportoj.

Ekzemploj estas:

  • 100 m mallongdistanca kuro - la atleto devas esti trejnita al laboro neaerobie ĉie en la raso.
  • Maratono - en ĉi tiu okazo la atleto devas esti trejnita al laboro aerobie kaj ĝia eltenivo devas esti pligrandigitita ĝis ebla maksimumo.

Multaj fajraj ĉasavioj kaj policistoj sperti regulajn taŭgecajn testadojn por difini ĉu ili estas povaj plenumadi la fizike postulantajn taskoj postulitajn de la laboro. Ekzemple membroj de la Usona armeo devas kapabli trapasi la APFT (Armea Fizika Taŭgeca Provo).

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]