Genetiko
El Vikipedio
Biologio > Genetiko
Genetiko, disciplino de biologio, estas la scienco pri la heredeco en vivantoj, ĝia kemia fundamento kaj ĝia efiko sur disvolviĝon de la individuo kaj la evoluon de la specio. La konatiĝo de la heredaĵo de karakterizaĵoj estas implicite uzata ekde prahistoriaj tempoj por pliboniganta terkultivadoj kaj bestobredadoj. Tamen, la moderna genetika scienco, kiu provas interpreti la mekanismojn de heredaĵo, sole komencis kun la laboro de Gregor Mendel en la mezdeknaŭa jarcento. Malgraŭe li ne sciis la fizikan bazon por heredeco, Mendel observiis ke heredaĵo estas fundamente diskreta procedo kie specifaj trajtoj estas sendepende heredita — tioj bazaj unuoj de heredaĵo nun estas nomata genoj.
Genoj estas regionoj de DNA, molekulo konsistanta el ĉeno de kvar diversspecaj nukleotidoj - la sinsekvo de ĉi tiuj nukleotidoj estas la genetikaj informoj ke la organismoj heredas. DNA ĉefe okazas en duobla grundita formo, kun nukleotidoj sur ĉiu fadeno kompletiga reciproke. Ĉiu fadeno povas agi kiel ŝablono por sintezo de nova partnera fadeno - ĉi tiu estas la fizika mekanismo por la kopio kaj heredaĵo de genetikaj informoj.
La sinsekvo de nukleotidoj en DNA estas uzita de ĉeloj por produkti specifajn sinsekvojn de aminoacidoj, estigantaj proteinoj - korespondado nomata la genetika kodo. Ĉi tiu sinsekvo de aminoacidoj en proteino determinas kiel ĝi aliiĝas en plastika strukturo; ĉi tiu strukturo, laŭvice, responsas pri la proteina funkcio. Proteinoj faras preskaŭ ĉiuj bezonataj funkcioj por ĉeloj vivi kaj reprodukti. Ŝanĝo en DNA sinsekvo povas ŝanĝi proteinan strukturon kaj konduto, kaj ĉi tiu povas kauzi dramecaj sekvoj en la ĉelo kaj ĝenerale sur la organismo.
Kvankam genetiko ludas grandan rolon en determinanta la apero kaj konduto de organismoj, estas la interrilatado de genetiko kun la natura medio kaj organismaj spertoj ke determinas la finfinan rezulton. Ekzemple, dum genoj determinas ies alto, la nutrado kaj sano ke tiu persono spertis en infanaĝo ankaŭ ricevi grandan efikon.
[redaktu] Vidu ankaŭ
Geno; DNA; RNA; Genetika Kodo; Genetika elemento; gentekniko; Luigi Luca Cavalli-Sforza; Genterapio; Mutacio.
