George Byron

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo

George Byron (en esperanto Georgo Bajrono[1]), George Gordon ByronGeorge Gordon Noel Byron (naskiĝis la 22-an de januaro 1788 en Londono, mortis la 19-an de aprilo 1824 en Misolongi, Grekio), ankaŭ nomata Lord Byron aŭ 6a Barono Byron de Rochdale, estis angla romantikisma verkisto. Li estis en sia tempo la plej populara anglalingva poeto. Liaj plej konataj verkoj estas la epopeoj "Childe Harold's Pilgrimage" (Pilgrimado de Childe Harold) kaj "Don Juan" (Don Johano). Ĉi lasta restis nefinita.

Lord Byron en albana vestaĵo

Li estis nepo de John Byron, esploristo de la suda Pacifiko kaj brita admiralo. Lord Byron estis patro de Ada Lovelace. Li krome estas konata kiel grava partoprenanto de la greka revolucio. Sed lia graveco fontas el sia elstara figuro kiel disvastiganto de la sento de Romantismo kaj aŭtoro de mallongaj poemoj kiaj She Walks in Beauty, When We Two Parted, kaj So, we'll go no more a roving, krom pli longaj rakontaj poemoj kiaj Childe Harold's Pilgrimage kaj Don Juan.

Li estas konsiderata unu el la plej grandaj britaj poetoj kaj pluestas amplekse legata kaj influa, kaj en la anglalingva mondo kaj transe.

La graveco de Byron kuŝas ne nur sur liaj verkoj sed ankaŭ sur lia romantisma vivo, kiun karakteris aristokrataj ekscesoj, grandaj ŝuldoj, multnombraj amaferoj, kaj memdecidita ekzilo. Li estis fame priskribata de Lady Caroline Lamb kiel "mad, bad and dangerous to know" (freneza, malica kaj danĝere konata).[2]

Biografio[redakti | redakti fonton]

Eko[redakti | redakti fonton]

Catherine Gordon, la patrino de Byron

Naskita la 22-an de januaro 1788, li estis baptita George Gordon Byron en Skt. Marylebone Parish Church laŭ sia patrinflanka avo, nome Georgo Gordon de Gight, posteulo kun reĝaj ligoj, devena el reĝo Jakobo la 1-a de Skotlando. Bedaŭrinde tiu patrinflanka avo faris memmortigon[3] en 1779. En victurno, la patrino de Byron nome Catherine devis vendi sian teron kaj titolon por pagi la ŝuldojn de sia edzo. Informita intuo indikus ke John Byron eble geedziĝis kun Catherine pro ŝia mono[4] kaj, post malŝparado de ŝia riĉaĵo kaj vendado de ŝia biendomo, pasigis tre malgrandan tempon kun sia edzino kaj infano por eviti kreditorojn, li forlasis ilin kaj jaron poste mortis. Ne surprize, Catherine regule spertis humorŝanĝxojn kaj atakojn de melankolio.[3]

Kiel vidvino,[5] Catherine baldaŭ poste moviĝis reen al Skotlando, kie ŝi kreskigis sian filon en Aberdeen.[3] La 21-an de majo 1798, la morto de la praonklo de Byron, la "malvirta" senjoro Byron, faris la dekjaraĝan Byron, la 6-a barono Byron, kaj li ne nur heredis la titolon, sed ankaŭ la biendomon de Newstead Abbey, en Nottinghamshire, Anglio. Fiera de ŝia filo la nova "senjoro", Catherine portis lin al Anglio. Komence Byron loĝis ĉe sia nova biendomo nur malofte, kiam la abatejo estis luita al Lord Grey de Ruthyn, inter aliaj, dum la adoleskeco de Byron.

Post la morto de la bopatrino de Byron Judith Noel, la Hon. Lordino Milbanke, en 1822, ŝia testamento postulis ke li ŝanĝu sian familian nomon al "Noel" por heredi la duonon de ŝia biendomo. Reĝa Mandato ankaŭ permesis al li "aboni la menciitan familian nomon de Noel antaŭe ĉiuj honortitoloj", kaj de tiu punkto li subskribis kiel "Noel Byron" (la kutima signaturo de kunulo estanta simple la nobeleco, en tiu kazo simple "Byron"). Estas konjektita ke tio estis tiel ke liaj inicialoj legus "N.B.", imitante tiun de lia heroo, Napoleono Bonaparte. Li ankaŭ estis foje menciita kiel "Lord Noel Byron", kvazaŭ "Noel" estus parto de lia titolo, kaj same lia edzino foje estis nomita "Lady Noel Byron". Lordino Byron poste sukcesis al la Baronlando de Wentworth, iĝante "Lady Wentworth".

Edukado kaj unuaj amaferoj[redakti | redakti fonton]

Byron ricevis sian fruan formalan edukon en Aberdeen Grammar School, kaj en aŭgusto 1799 membriĝis en la lernejon de Dro. William Glennie, en Dulwich.[6] Lokigite sub la prizorgo de Dro. Bailey, li estis instigita praktiki en modereco sed ne povis reteni sin de "perfortaj" atakoj en provo trokompensi pro sia misformita piedo. Lia patrino enmiksiĝis en liaj studoj, ofte retirante lin de lernejo, kun la rezulto ke al li mankis disciplino kaj liaj klasikaj studoj estis neglektitaj.

En 1801 li estis sendita al Harrow, kie li restis ĝis julio 1805.[3] Ordinara studento kaj nekvalifikita kriketisto, li reprezentis la lernejon dum la plej unua kriketomaĉo Etono kontraŭ Harrow ĉe Lorrda kriketejo en 1805.[7]

Lia malmodesteco ne estis limigita al korpekzercado. Byron enamiĝis al Mary Chaworth, kiun li renkontis dum en la lernejo,[3] kaj ŝi estis la kialo kial li rifuzis reveni al Harrow en septembro 1803. Lia patrino skribis, "Li havas neniun malsaneton pri kiu mi scias sed amas, malespere amas, [...] Miss Chaworth." [3] En la pli postaj memuaroj de Byron, "Maria Chaworth estas portretita kiel la unua objekto de liaj plenkreskaj seksaj sentoj."[8]

Lia amiko John FitzGibbon, dua Grafo de Clare

Byron finfine revenis en januaro 1804,[3] al pli definitiva periodo kiu vidis la formadon de cirklo de emociaj implikiĝoj kun aliaj samlernejanoj, kiujn li memoris kun granda vivececo: "miaj lernejamikecoj estis ĉe mi pasioj (ĉar mi ĉiam estis violenta)."[9] La plej eltenema el tiuj estis kun John FitzGibbon, dua Grafo de Clare - kvar jarojn pli juna ol Byron - kiun li devis renkonti neatendite multajn jarojn poste en Italio (1821).[10] Liaj nostalgiaj poemoj pri liaj Harrow-amikecoj, nome Childish Recollections (1806), esprimas klarvidan "konscion da seksaj diferencoj kiuj povas en la fino igi Anglion netenebla al li".[11]

La sekvan aŭtunon li sekvis ĉe Trinity College (Kembriĝo),[12] kie li renkontis kaj formis proksiman amikecon kun la pli juna John Edleston. Koncerne lian "protektiton" li skribis, "Li estis mia preskaŭ obstina partnero ekde oktobro 1805, kiam mi eniris Trinity College. Lia voĉo unue altiris mian atenton, lia vizaĝo fiksis ĝin, kaj lia edukado ligis min al li eterne." En lia memoro Byron kunmetis Thyrza, serion de elegioj.[13]

En pli postaj jaroj li priskribis la aferon kiel "furiozan, kvankam pura amo kaj pasio". Tiu deklaro, aliflanke, devas esti legita en la kunteksto de akraj publikaj sintenoj direkte al samseksemo en Anglio, kaj la severaj sankcioj (inkluzive de publika pendumo) kontraŭ kondamnitaj aŭ eĉ ŝajnaj leĝrompintoj.[14] La partnereco, aliflanke, eble bone estis "pura" pro respekto por la senkulpeco de Edleston, kontraste al la (verŝajne) pli sekse malkaŝaj rilatoj travivitaj en la lernejo Harrow. [15] Krome en Kembriĝo li formis dumvivajn amikecojn kun viroj kiaj ekzemple John Cam Hobhouse kaj Francis Hodgson, ulo de King's College, kun kiu li korespondis en literaturaj kaj aliaj aferoj ĝis la fino de sia vivo.

Kariero[redakti | redakti fonton]

Verkoj (selekto)[redakti | redakti fonton]

1806 Fugitive Pieces
1807 Poems on Various Occasions, Hours of Idleness
1809 English Bards and Scotch Reviewers
1812 Childe Harold's Pilgrimage, Cantos 1–2
1813 The Giaour; The Bride of Abydos
1814 The Corsair; Lara; Ode to Napoleon Buonaparte
1815 Hebrew Melodies
1816 When in pain
1816 The Siege of Corinth; Parisina; Childe Harold's Pilgrimage, Canto 3; The Prisoner of Chillon
1817 Manfred
1818 Beppo; Childe Harold's Pilgrimage, Canto 4
1819 Mazeppa, Don Juan, Cantos 1–2
1821 Marino Faliero, Don Juan, Cantos 3–5; Cain; The Two Foscari; Sardanapalus
1822 Vision of Judgement
1823 Don Juan, Cantos 6–14
1824 Don Juan, Cantos 15–16

En Esperanto aperis[redakti | redakti fonton]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. PIV 2005
  2. Castle, , "'Mad, Bad and Dangerous to Know', The New York Times, 13 Aprilo 1997. Kontrolita 2008-11-19.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Byron as a Boy; His Mother's Influence — His School Days and Mary Chaworth, The New York Times, PDF, 26a Februaro 1898 http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9E03E3D91638E433A25755C2A9649C94699ED7CF Alirita la 11an de Julio 2008.
  4. Moore, Thomas, The Works of Lord Byron: With His Letters and Journals, and His Life, John Murray, 1835.
  5. McGann, Jerome, ‘Byron, George Gordon Noel, sixth Baron Byron (1788–1824)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004; reta eldono, Okt 2009 [1] alirita la 10an de Junio 2010
  6. (Septembro 2004)Byron, George Gordon Noel, sixth Baron Byron (1788–1824) (fee required). Oxford Dictionary of National Biography. Alirita 1a Oktobro 2007.
  7. Williamson, Martin (18a Junio 2005). "The oldest fixture of them all: the annual Eton vs Harrow match", gazeto : Cricinfo Magazine. Alirita 23a Julio 2008.
  8. (7 Novembro 2002) Byron: Life and Legend. John Murray Publishers Ltd. ISBN 978-0-7195-5621-0. 
  9. MacCarthy, p. 37
  10. MacCarthy, p. 404
  11. MacCarthy, p. 40
  12. Ŝablono:Acad
  13. Allen, Brooke (Summer 2003). "Bryon(sic): Revolutionary, libertine and friend", gazeto : The Hudson Review. Alirita 11a Julio 2008.
  14. MacCarthy, p. 61
  15. MacCarthy, p. 39

Bildgalerio[redakti | redakti fonton]

Literaturo[redakti | redakti fonton]

  • T. J. Wise, A Bibliography of the Writings in Verse and Prose of George Gordon Noel, Baron Byron, 2 vols (Privatdruck 1933, repr. London, 1962 und 1972).
  • Leslie A. Marchand, Byron: A Biography. 3 vols. (New York: Knopf, 1957).
  • The Works of Lord Byron. Eds Ernest Hartley Coleridge und R. E. Prothero. 13 vols (London, 1898-1904; repr. New York, 1966).
  • Lord Byron: The Complete Poetical Works. Ed. Jerome J. McGann. 7 vols. (Oxford: Clarendon Press, 1980-1991).
  • William H. Marshall, The Structure of Byron's Major Poems (Philadelphia and Oxford University Press 1962; repr. 1974).
  • Leslie A. Marchand, Byron's Poetry. A Critical Introduction (Boston: Houghton Mifflin, 1965).
  • Frederick L. Beaty, Byron the Satirist (DeKalb: Northern Illinois University Press, 1985).

Biografioj[redakti | redakti fonton]

Romanoj pri Byron[redakti | redakti fonton]

  • Federico Andahazi: Lord Byrons Schatten, Rowohlt 2001. (Roman)
  • Kasimir Edschmid: Lord Byron, P. Zsolnay 1929. (Roman)
  • Tom Holland: Der Vampyr, Econ, 1996. ISBN 3-612-27200-4 Inspiriert von Polidoris Erzählung wird Byron als Vampir dargestellt
  • Reinhard Kaiser: Der kalte Sommer des Dr. Polidori, Frankfurter Verlagsanstalt 1991. ISBN 3-627-10200-2 (Roman)
  • Tanja Kinkel: Wahnsinn, der das Herz zerfrisst, Goldmann 1990. ISBN 3-442-09729-0 (Mischung von Biographie und Fiktion)
  • Tim Powers: Die kalte Braut, Heyne 1991. ISBN 3-453-05031-2 (mit dem Philip K. Dick Memorial Award ausgezeichneter Fantasy-Roman unter Verwendung realer Lebensdaten)
  • Christoph Hardebusch: Die Werwölfe, Heyne Verlag, September 2009; ISBN 978-3-453-53316-5 . Lord Byron als Werwolf, der Roman nimmt Bezug auf die Villa am Genfer See. Fantasy.

Filmoj[redakti | redakti fonton]

  • Vom sündigen Poeten“, GB 1949
  • Gothic“, GB 1986
  • „Roger Cormans Frankenstein“, USA 1990
  • „Highlander - Das Leben der Bohème“, Originaltitel:„The Modern Prometheus“ Folge 105 der Fernsehserie Highlander USA 1997
  • „Haunted summer“ (Variante in deutscher Sprache: „Schwarzer Sommer“), USA 1988

Muziko[redakti | redakti fonton]

Klasika muziko[redakti | redakti fonton]

  • Hector Berlioz verkis en 1834 la simfonion kun konĉerta vjolo Harold en Italie, inspirita de Childe Harold's Pilgrimage de Byron.
  • Henry Rowley Bishop skribis por la postmorta unua prezentado de "Manfred" ĉe Covent Garden Theatre en Londono en 1834 la scenejan muzikon.
  • Gaetano Donizetti verkis 3 operojn laŭ Byron: »Il Diluvio Universale« (1829/30), »Parisina d Éste« (1833), »Marino Faliero« (1835)
  • Giuseppe Verdi: la opero I due Foscari unuafoje prezentata en 1845 pri libreto de Francesco Maria Piave baziĝas sur la dramo The two Foscari de Byron.
  • La opero Il corsaro de Verdi, unuafoje preznetita en 1848, denove pri libreto de Francesco Maria Piave, baziĝas sur la drama poemo The Corsair de Byron.
  • Louis Lacombe verkis "dramecan simfonion" laŭ "Manfred", 1847
  • Robert Schumann: "Manfred" sceneja muziko pri drama poemo de Lord Byron por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro, op. 115, 1848
  • Adolphe Adam: Baletmuziko pri "The Corsaire" de Byron, 1856
  • Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij: Manfred-Simfonio op. 58, 1885
  • Franz Liszt: Simfonia poemo "Tasso" (1849), inspirita de la poemo "The Lament of Tasso" (1817) de Byron.

Aliaj muzikstiloj[redakti | redakti fonton]

  • „Byronic Man“ - Cradle of Filth (Thornography), kanto skribita el la vidpnukto de la „bajrona heroo“, kiu parte rilatas sur la biografio de Byron.
  • „Go No More A-Roving“ - Leonard Cohen, sur lia 2004-a albumo „Dear Heather“ troviĝas muzika interpretaĵo de la samnoma poemo de Byron.
  • „Vor der Zeit“ - Schiller, sur la albumo „Sehnsucht“ Ben Becker laŭtlegas la poemon kun muzika interpretaĵo de la poemo.
  • „Dark Lochnagar“ - muzikigo de la samnoma poemo de Byron far bando Green Highland sur albumo „Farewell to a Friend“. 2007
  • „Lord Byron Blues“ - Le London All Star (i.a. Jimmy Page), sur albumo „British Percussion“.

Notoj[redakti | redakti fonton]


Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Aliaj projektoj[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Rete legeblaj verkoj[redakti | redakti fonton]