Inuitoj

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Inuko)
Saltu al: navigado, serĉo

colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger; background-color:#b08261; color:#fee8ab;" class="kaplinio io" | Inuitoj

Inuit women 1907.jpg
Inuita virino (ĉ. 1907)
Kvanto 150,000
Loĝareo Gronlando, Kanadio, Usono, Rusio
Lingvo(j) Inuita lingvo, Eskimo-Aleutaj lingvoj
Religio(j) Kristanismo, Ŝamanismo
Parenca(j) etno(j) Aleutoj, Jupikoj
v  d  r
Information icon.svg

Inuitoj (inuite, Inuk (sg.) "[unu] homo", Inuuk (dl.) "[du] homoj", Inuit (pl.) "[tri aŭ pliaj] homoj"), indiĝena popolo de Siberio, Alasko, nordaj partoj de Kanado (Jukonio, N.O.T., Nunavuto, kaj norda Kebekio), kaj Gronlando.

La inuitoj (kun la jupikoj) estas la idoj de la lasta grupo (la Sivullirmiut, "unuaj homoj") kiu venis trans la Beringa Markolo de Azio al Nordameriko, antaŭ proksimume 10 000 jaroj. Ilia parenceco kun indianoj estas malproksimega, kaj ili ne estas konsiderataj indiana etno. Ili parolas la inuitan lingvon.

En Kanado kelkaj inuitoj ne volas esti nomata per la algonkina vorto "eskimo"; ili preferas la proprajn vortojn "inuit" kaj "inuk".

La inuitoj konsistas el la Inupiat de norda Alasko kaj orienta Siberio kun la Inuit de Kanado kaj de Gronlando (~152 000, el kiuj 2 000 en Siberio, 50 000 en Alasko, 45 000 en Kanado kaj 55 000 en Gronlando).

Inuitoj plejparte vivgajnis je markulturo, de fiŝoj, balenoj, kaj aliaj marmamuloj. Tradiciaj metioj inkluzivas peltojn kaj bidarton.

Depost la eŭropana kontakto, rasismaj kaj misgviditaj politikoj de eŭropanaj registaroj emis damaĝi la inuitan vivmanieron kaj ofte rezultis je amasmortoj kaj alia suferado. Tamen, ĉirkaŭ la jaroj 1970, fortaj inuitaj gvidantoj aperis kaj kreis politikajn ondojn por la respekto de la inuita popolo kaj inuitaj teritorioj. Unu el la rezultaj landpretendaj konsentoj rezultis je la kreo de la kanada teritorio Nunavuto, la plej granda landpretenda konsento en kanada historio. En la lastaj jaroj, inuitaj instancoj kaj politikaj grupoj ĉirkaŭpolusaj ekkomunikis kaj solidarecis por promocii la inuitan popolon kulture kaj politike kaj por kontraŭlukti ekologiajn problemojn, kiel la forcejefiko kaj rezulta tera varmiĝado, kiu pezege efikas inuitojn pro la fandado kaj magrado de la arkta glacio kaj la formorto de arktaj mamuloj.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]