Józef Piłsudski

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Józef Klemens Piłsudski
Józef Piłsudski

Marŝalo Piłsudski


En funkcio:
18-a de novembro 1918 – 9-a de decembro 1922
Antaŭulo Sendependenco
(eventuale Regado de Konsilantaro)
Sekvanto Gabriel Narutowicz
(Prezidento)

Oficanta
Funkcio akceptita:
31-a de majo 1926 (li ne ekoficiĝis)
Antaŭulo Stanisław Wojciechowski
Sekvanto Ignacy Mościcki

En funkcio:
2-a de oktobro 1926 – 27-a de junio 1928
Prezidento Ignacy Mościcki
Antaŭulo Kazimierz Bartel
Sekvanto Kazimierz Bartel

En funkcio:
15-a de aŭgusto 1930 – 4-a de decembro 1930
Prezidento Ignacy Mościcki
Antaŭulo Walery Sławek
Sekvanto Walery Sławek

En funkcio:
27-a de aŭgusto 1926 – 12-a de majo 1935
Prezidento Ignacy Mościcki
Antaŭulo (la posteno kreita)
Sekvanto Edward Rydz-Śmigły

En funkcio:
16-a de majo 1926 – 12-a de majo 1935
Prezidento Maciej Rataj (aktiva)
Ignacy Mościcki
Antaŭulo Juliusz Tarnawa-Malczewski
Sekvanto Tadeusz Kasprzycki

Naskiĝo 5-a de decembro 1867
en Romanov Flag.svg Zułów (Zalavas), Litovio, Rusa imperio
Morto 12-a de majo, 1935
en Flago de Pollando Varsovio, Pollando
Edzo/ino Maria Piłsudska;
Aleksandra Piłsudska
v  d  r
Information icon.svg
Józef Piłsudski
Naczelnik, Komendant, Marszałek
Estro, Komandanto, Marŝalo
Marŝalo Piłsudski
Marŝalo Piłsudski
Naskiĝo: 5-a de decembro 1867
en Romanov Flag.svg Zułów (Zalavas), Litovio, Rusa imperio
Morto: 12-a de majo, 1935
en Flago de Pollando Varsovio, Pollando
Soldata kariero
Rango: Marŝalo de Pollando
Tempo de deĵoro: 1913
Deĵoris en: Ĉefkomandanto de Pola Armeo
Militoj: Unua mondmilito, Pola-soveta milito
Medaloj: Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Wojennego Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości z mieczami Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Krzyż wojenny (Czechosłowacja) Order Białej Róży (Finlandia) Legia Honorowa I klasy (Francja) Medal wojskowy (Francja) Order Zabójcy Niedźwiedzia I klasy (Łotwa) Order Wschodzącego Słońca I klasy (Japonia) Order św.św. Maurycego i Łazarza (Włochy) Wojskowy Krzyż Sabaudii (Włochy)
v  d  r
Information icon.svg

Józef Klemens PIŁSUDSKI [PiŭSUDski] (5-a de decembro, 186712-a de majo, 1935) - pola politikisto kaj militisto, ŝtatestro (1918-1922) de la Dua Pola Respubliko. Ĉefa batalanto por sendepedigo de Pollando, gajnis la polan-bolŝevikan militon.

Order of White Eagle Poland-Order Star.jpg
Józef Piłsudski estas kavaliro de la Ordeno de Blanka Aglo, la plej alta ŝtata honorigo de la Pola Respubliko.

Fruaj jaroj[redakti | redakti fonton]

Li naskiĝis en la vilaĝo Zułowo (Zalavas, en la hodiaŭa Litovio, proksime al Vilno) en malriĉiĝinta poliĝinta litova nobela familio naŭfila. Li vizitis lernejon en Vilno, en 1885 li studis medicinon en Ĥarkov, en Ukrainio, sed oni suspektis lin en 1886 pro politika agado. Li estis arestita marte de 1887 pro la falsa akuzo pri intenco je kaŝmurdo de la caro Aleksandro la 3-a de Rusio kaj li estis ekzilita al la fora orienta Siberio. Lia frato, Bronisław Piłsudski - kiu estis amiko de amikoj de frato de Lenin -, estis simile sendita al dura laboro (katorga) en orientan Siberion je 15 jaroj.

Jozefo, post sia liberiĝo en 1892, Jozefo revenis eĉ pli kontraŭrusa kaj aniĝis en la Pola Partio Socialista. Li komencis aperigi la subteran socialistan novaĵ-gazeton, Robotnik (La laboristo), sed plie orientita al sendependaj principoj ol al revoluciaj. Februare de 1900, li estis enprizonigita en la Varsovian Citadelon, sed post simulado de psikaj problemoj li eskapis maje de 1901 el la psika malsanulejo de Sankt-Peterburgo, Rusio. Post eksplodo de la rusa-Japana milito (19041905) Piłsudski vojaĝis al Japanio, kie li sensukcese planis krei polajn armitajn fortoj. Ricevis nur por la partio 20 mil pundojn.

Reveninte en Pollandon, li ŝtelis trajnojn por financi kontraŭleĝan militistan organizon. Poste translokiĝis al la aŭstria Pollando, kie la aŭtoritatoj (malamike kontraŭ Rusio) permesis ties projekton, kiu finfine sukcesis krei Polan Legion dum la Unua Mondmilito, kies unua generalo li estis (kvankam sen militista kariero) kaj kiu integriĝis en la aŭstri-hungara armeo kontraŭ Rusio. Germanio proklamis en 1916 la sendependon de Pollando (kiu ĝis tiam ne ekzistis kiel sendependa ŝtato) kaj nomumis lin ĉefkomandanto sed temis pri nevera sendependo kaj Pilsudski malakceptis kunlabori: li estis enkarcerigita en Germanio ĝis la fino de la milito.[1]

En 1918 liberigita estis ricevita en Varsovio kiel granda nacia heroo. Unua prezidento de la Pola Respubliko kaj ĉefkomandanto, ne akceptis la landlimon kun Rusio, kiu estis decidita en la Traktato de Versailles, kaj eniris en rusiaj teritorioj cele organizi ŝtataron kun Ukrainio, Belarusio kaj Litovio. La Ruĝa Armeo reagis kaj la atako alvenis ĝis Varsovio mem, kie finfine Pilsudski sukcesis venki.

En 1922 retiriĝis por permesi la disvolviĝon de la nova parlamenta reĝimo, sed en 1926 revenis per puĉo kaj starigis diktaturon, kiu daŭris ĝis lia morto en 1935.

Doktoro honoris causa[redakti | redakti fonton]

Sube honora doktoreco atribuita al li i.a. de

Józef Piłsudski kaj Esperanto[redakti | redakti fonton]

Danke al sterboj de prof. Odo Bujwid li estis la Alta Protektanto de la 23-a Universala Kongreso (UK) de Esperanto en Krakovo en la jaro 1931 kaj ĉiam estis favora al Esperanto.[mankas fonto]

Pensoj[redakti | redakti fonton]

  • Esti venkita kaj ne rezigni estas venko. Venki kaj ekripozi en gloro estas malvenko.[mankas fonto]
  • Kiu ne estimas kaj ne alte taksas sian pasintecon, ne indas estimon de la nuntempo, nek rajton por estonteco.[mankas fonto]
  • Sendepende de tio, kia estos ĝia registaro Rusio estas obstine imperialisma. Tio estas eĉ fundamenta trajto de ĝia politika karaktero. Jam estis cara imperialismo, hodiaŭ ni vidas ruĝan imperialismon - la sovetan. Pollando estas baraĵo kontraŭ imperialismo de Rusio.[mankas fonto]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Luis Reyes, Clemenceau, el tigre. “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. paĝo 10.

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]