Kromleĥo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
kromleĥ de Swinside, Lake District, anglio.
kromleĥ ĉirkaŭ Cairn
Mulfra desegno de W. Borlase 1769
Parta vido de rektangula kromleĥo de Crucuno, Bretonio

Kromleĥo estas megalita strukturo el la bronzepoko aŭ la neolitiko, kiu konsistas el megalitoj starante en cirklo aŭ duoncirklo. Tiuspecaj monumentoj estas troveblaj en Irlando, Britio, Francio kaj Portugalio.

ĉeĥe :Kromlech, angle france itale germane :Cromlech, hispane:Crómlech, ruse:Кромлех

Signifo[redakti | redakti fonton]

Kromleĥo povas havi du signifojn [1]:

  1. ŝtoncirklo
  2. Dolmeno

La signifo dependas de la regiono. En Francio kaj Germanio oni komprenas ŝtoncirkon, dum sur la britaj insuloj oni komprenas dolmenon kaj Henge.[2].

Foje la termino estas ankaŭ uzata pro la restaĵoj de monteta tombejo, kiuj estis apenaŭ cirkloformaj[3]. Ĉi tiuj tomboj havas sur la britaj insuloj ankaŭ la nomon Cairn. Pro la terminologiaj problemoj, la termino Kromleĥo ne plu estas uzata [4].

En la kazo de ŝtona cirklo, la aĝo estas proksimume 3.000 ĝis 4.000 jaroj, do bronca epoko. Se estas dolmeno la monumento povas esti ĝis 5.500 jaroj aĝa kaj devenas el la juna ŝtonepoko

Ĉiukaze la konstruaĵoj ne estas (kontraŭ ofta opinio) konstruitaj de la keltoj, sed de reprezentantoj de megalita kulturo

Deveno de la termino[redakti | redakti fonton]

La vorto Cromlech devenas el la kimra lingvo kaj konsistas el la silaboj Crom kaj Llech. Crom estas malrekta, kurbita, kaj Llech estas la termino por glata, plata ŝtono[5]. Ĉar la bretona lingvo apartenas al la britaniaj lingvoj, la vorto estis komprebla ankau en bretonio.

Utiligo de la termino[redakti | redakti fonton]

La unua konata utiligo okazis 1588 dum la traduko de la biblio en la kimran lingvon per William Morgan, episkopo de Llandaff kaj St Asaph.

Kiel nomo por prahistoria tombejo en formo de dolmeno ĝi estis unafoje uzita 1650 de Reverend John Griffith de Llanddyfnan kiu priskribis kelkajn starantaj monolitojn, kiu portis horizontalan kuŝstonon[6].

1769 klasifikis William Borlase en lia eseo pri megalitaj strukturoj en Cornwall ĉiujn portajlaj tombejoj de la regiono kiel Kromleĥoj[7]. Nuntempe ĉi tiuj konstruaĵoj nomiĝas Quoit. Poste estis priskribitaj ankaŭ aliaj monumentoj sur la britaj insuloj, ekzemple Stonehenge kiel kromleĥo[8] . Simplaj ŝtoncirkloj ĉiam estis klare distingitaj[9].

En la franca lingvo la vorto Cromlech estas uzata ekde la 18-a jarcento kaj prenita el la angla lingvo. La termino estas konata en la bretona lingvo, kie temis pri cirkloforma aranĝo de menhiroj. Intertempe kelkaj anglaj arkeologoj uzas la terminon kiel sinonimo por ŝtoncirklo[10].

Citita literaturo[redakti | redakti fonton]

  1. Dictionary of Architecture and Construction, McGraw-Hill Companies Inc. 2000
  2. The Columbia Encyclopedia, Columbia University Press 2007
  3. Heritage Dictionary of the English Language, Houghton Mifflin Company 2003
  4. Random House Unabridged Dictionary, Random House Inc. 2006
  5. Douglas Harper: Online Etymology Dictionary, 2001
  6. Classic Encyclopaedia, Love To Know Corp. Inc. 2000
  7. William Borlase: Antiquities Historical and Monumental of the County of Cornwall, Bowyer and Nichols, London 1769
  8. Webster's Revised Unabridged Dictionary 1913
  9. Cotton William: Stone Circles, Cromlechs and other remains of the aboriginal Britons in the West of Cornwall, 1827
  10. Aubrey Burl: A Guide to the Stone Circles of Britain, Ireland and Brittany, Yale University Press 2006. ISBN 0300114060

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]