Makiso (vegetaĵejo)
El Vikipedio
Cistus monspeliensis (fehér, hátul jobboldalt) Korzika szigetén, Calvi mellett
Nacia Parko Capo Rama
Makiso estas vasta, densa, seka veprejo, kiun oni trovas sur apudmediteraneaj montaroj (itale macchia, france: maquis, analogio en la usona Kalifornio nomiĝas chaparral).
Ĉar la homa agado ekstermis la originalan vegetaĵon (durlaŭbajn arbarojn) en la apudmediteranea regiono, tie aperis sur la nekultivitaj grundoj 5–8 m altaj, pikaj, ĉiamverdaj veprejoj.
Ĉar la erozio detruis grandan parton de la fekunda grundo, en la maldikiĝinta fekunda grundo aperis, povi vivteni sin malgrandaj, arboj, arbustoj. Plimulto de la plantoj estas restinta specio el la subarbara plantaro, alia parto estas invada planto. Tiel la specikonsisto de biomo estas tre varia. La „tipa” makiso konsistas el la sekvaj specioj:
- karobarbo (Ceratonia siliqua),
- kristodorno (Paliurus spina-christi),
- pika rusko (Ruscus aculeatus),
- mirto (Myrtus sp.),
- korkokverko (Quercus suber),
- kirmesa kverko (Quercus coccifera),
- olivarbo (Olea europaea),
- figo (Ficus carica),
- ordinara smilakso (Smilax aspera),
- oleandro,
- akvifolio, ilekso
- cedroj,
- cipresacoj,
- sumako (Rhus spp.).
La unika karakterizo estas la plej forta sur tiuj insuloj, kien oni ne kunportis invadajn plantojn: sur tiuj lokoj la makiso konsistas el nanaj ekzempleroj de reliktospecioj. En Malto ekz. la ĉefaj specioj estas:
- korkokverko (Quercus suber),
- pistacio (Pistacia sp.),
- olivarbo (Olea europaea),
- figo (Ficus carica),
- kristodorno (Paliurus spina-christi),
- suharo ((Cistus sp.),
- erikacoj : fragarbo (Arbutus unedo), vepreja eriko (Erica arborea))
- babero,
- mirto (Myrtus sp.).
Enhavo |
[redakti] Lokaj nomumoj, tipoj
[redakti] Iberia
Sur la Iberia duoninsulo, oni nomumas ĝin tomillares kaj karakterizaj plantoj estas:
- bonodoraj salviospecioj,
- lavendoj (Lavandula sp.),
- timiano
[redakti] Genualta
En sekaj regionoj, la markiso kreskas ĝis genualto kaj nomiĝas:
- en la okcidenta Mediteraneo garrigue,
- en la orienta Medoteraneo frigana – elformiĝis sur la Balkano, Grekio pro la daŭra, forta paŝtado.
Oftaj specioj:
- karmezina kverko (quercus coccifera)
- arbuto (Arbutus sp.),
- lavendo (Lavandula sp.),
- timiano,
- cistaco ((Cistus spp.),
- malfrua narciso (Narcissus serotinus).
Kutimaj specioj en Bulgario:
- kampa ulmo (Ulmus minor),
- tonsilfolia piro (Pirus amygdaliformis).
[redakti] Kalifornia
Karekteriza plantaro de la kalifornia makiso:
- pistacio (Pistacia spp.),
- jasmeno (Jasminum spp.),
- mirto (Myrtus spp.),
- sumako (Rhus spp.),
- figo (Ficus carica),
- salvio (Salvia officinalis),
- lavendo (Lavandula spp.),
- olivarbo (Olea europaea).
[redakti] Sudafrika makiso
Ĝin karakterizas endemaj specioj, ĉefe ombrelformaj arboj. Krom iuj karakterizas:
- pelargonio (Pelargium spp.),
- gladiolo (Gladiolus spp.),
- frezio (Freesia spp.),
- olivarbo (Olea verrucosa).
[redakti] Aŭstralia makiso
Ĝiaj ĉefaj plantoj estas la:
- eŭkaliptoj (Eucalyptus spp.)
- herboarboj (Xanthorrhoea spp.),
- Protea-specioj (sukerarbustoj)
[redakti] Ŝajn-makiso
En la modera mediteranea klimato aperas en la makiso eĉ laŭbaj arbospecioj: oni nomumas tiun veprejon ŝajnmakiso. La tipaj aldonaj specioj estas kverkoj:
- pirenea kverko (Quercus pyrenaica) kaj
- rondfolia kverko (Quercus rotundifolia).
[redakti] Invadaj plantoj
La plej gravaj, en preskaŭ ĉiu makiso aperantaj invadaj plantoj:
