Mogola Imperio

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Mogola imperio
Origina nomo سلطنت مغولی هند
 Delhia sultanujo 15261857 Brita Hindio 
Flag of the Mughal Empire.svg
flago
Geografio
Mogulriket 1690.jpg
Ĉefurbo:
Loĝantaro
Ŝtat-strukturo
Antaŭaj ŝtatoj:
Delhia sultanujo Delhia sultanujo
Postsekvaj ŝtatoj:
Brita Hindio Brita Hindio
Historio
v  d  r
Information icon.svg
Mogola ekspansio en Barato

Mogola imperio (turkodevena) estis fondita de Babur en 1526, kiam venkis Ibrahim Lodi, la lasta sultano de Delhi, ĉe Batalo de Panipat. Ĝi estis konkerita ĉefe de Sher Shah dum tempo de Humayun. Akbar ĝin kreskigis rimarkinde, kaj ĝi kreskis ĝis la fino de regado de Aurangzeb. Post la morto de Aurangzeb en 1707, la imperio komencis malpotenciĝadi, kvankam ĝi tenis la ŝajnon de potenco dum pluaj 150 jaroj. En 1739, ĝi estis venkita de persa armeo estrata de Nadir Shah. En 1756, armeo de Ahmad Shah rabis urbon Delhi denove. La fina malvenko estis de Brita imperio en 1857.

La "Mogolo" vorto venas el la originala regiono de la Timuridoj, kiu estas centra-aziaj stepoj antaŭe konkerita de Ĝingis-Ĥano kaj poste konata kiel "Mogulistano" ("lando de la mogonloj"). Eĉ se la unuaj Mogoloj parolis la "ĉagataj-an" lingvon kaj havis Turk-Mongolajn kutimojn, ili kutimiĝis al la Persa kulturo. Tiel, ili alportis Persan literaturon kaj kulturon en Hindujo. Per la mogola imperio, la islamo atingis sian apogeon en barato .

Ŝtata ekonomio[redakti | redakti fonton]

La Mogoloj uzis la 'mansab-a' sistemo. 'Mansabdar' (Mansab-anoj) estis delegitoj de la imperiestro kiu devis prizorgi la lokalajn enspezojn. Ili ankaŭ devis garantii haveblecon de sufice da soldatoj. La kvanto de soldatoj dependis de la grandeco de la koncedita grundo. La 'mansab' estis perdebla per rekta decido de la imperiestro kaj ne venis el heredaj rajtoj, tiel la imperiestro havis grandan povon.


Religio kaj politiko[redakti | redakti fonton]

La religio de la Mogola Imperio estis islamo kaj islamismo inspiris la politikan sistemon pli malpli forte laû la epokoj. Babur, la imperia fondisto, pli insistis pri la turka heredaĵo ol pli religio. Dum laHakbar-a regado, la ĝizia imposto (la tradicia islama imposto pagita de la ne islamanoj) estis forlasita. Dum la sama epoko, la luna islama kalendaro estas anstaŭigita per sola kalendaro, kiu plu taŭgas por agrikulturo. Aliflanke, ankaŭ estis pli rigoraj imperiestroj, kiel Aŭrangzebo, strikta islamano kiu restarigis la ĝizia imposto. La influo de la Hindua juro malkrekigis sed tute ne malaperis. La imperia sistemo permesis al la hinduanoj konservi kaj konformiĝi al la Hindua juro. Sametempe, la juro apartigis laŭ la regionoj, laŭ la kutima islama sistemo, la minoritatoj povis konservi iliajn jurajn sistemojn, tiom longe kiom ili la ĝizia-n pagas kaj ne Prozelitas. La minoritatanoj ankaŭ estis liberigita el la milita servo.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]