Rejno

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Rejno
Mittelrhein Hammerstein Brohl.jpg
Rigardo de Hammerstein al Rejno
Longeco 1239 km
Alteco de la fonto 2344 m
Meznombra trafluo 2300 m³/s
Akvokolekta areo 218 300 km²
Alfluantoj Aro, Majno kaj aliaj
Alfluas al Norda Maro
Alteco de la enfluejo (delto) 0 m
Rivero en Eŭropo
v  d  r
Information icon.svg

Rejno, germanlingve Rhein [rajn], franclingve Rhin, nederlandlingve Rijn, estas riverego, kiu fluas de Svislando, laŭlonge de la landlimo de Liĥtenŝtejno kaj Aŭstrio al Bodenlago, tiam laŭlonge de la svisa kaj germana limoj ĝis Bazelo kaj de tie tra Germanio tuŝante Francion ĝis Nederlando, kie ĝi enfluas en la Nordan Maron. Ĝi formas parton de la landlimo inter Germanio kaj Francio.

Rejno entute havas longecon de ĉirkaŭ 1239 km, 883 el tio estas uzeblaj por la grandŝipirado. La averaĝa forflua kvanto tuj antaŭ la river-delto estas 2300 m³/s. La plej granda iam-mezurita forflukvanto estas 12000 m³/s (inundo 1926), la malplej granda 600 m³/s (somero 1947).

La menciitaj etnolingvaj nomoj de Rejno ĉiuj havas sian komunan originon en hindeŭropa radiko signifanta «flui» (komparu la grekan ῥεῖν rheĩn «flui», hispanan río «rivero»), kaj eble devenas rekte de la rivernomo unue uzata de keltaj triboj. La romianoj nomis la fluon Rhenus. La longeco de la rivero dum jardekoj estis erare indikata je 1320 km pro simpla interŝanĝo de ciferoj en la 1920-aj jaroj, informo, kiu poste estis ĉiam kopiita. La eraron malkovris germana geografia instituto en marto 2010.[1]

En 2002 la kulturpejzaĝo de la Rejn-valo inter Koblenz kaj Bingen estis registrita en la Monda Heredaĵo de UNESKO.

Gravaj urboj laŭlonge de Rejno[redakti | redakti fonton]

La Rejno trafluas multajn gravajn urbojn, kaj ligis ilin en ĉiuj epokoj kiel unu el la plej gravaj akvostratoj de Eŭropo. La plej gravaj urboj (en la fludirekto) estas: Koiro, Buchs SG, Konstanco, Ŝafhaŭzo, Rheinfelden, Bazelo, Frajburgo, Karlsruhe, Mannheim, Ludwigshafen apud Rejno, Majenco, Wiesbaden, Bonn, Kolonjo, Düsseldorf, Duisburg, Arnhem kaj fine Roterdamo.

La riverpartoj de Rejno[redakti | redakti fonton]

Oni povas Rejnon subdividi en naŭ riverpartojn:

Kunfluo de Antaŭa kaj Malantaŭa Rejno ĉe Tamins

Fontriveroj[redakti | redakti fonton]

Supre de la kuniĝo de Antaŭa kaj Malantaŭa Rejnoj al Alpa Rejno ĉe Tamins troviĝas la vasta regiono de la nutroregiono de la fontriveroj de Rejno. Tiu-ĉi nutroregiono troviĝas ĉefe en la svisa Kantono Grizono inter la Gotardo-masivo en la okcidento, la itala Valle di Lei en la sudo ĝis Davos en la oriento. La kvin plej gravaj fontriveroj nomiĝas Antaŭa Rejno (germane Vorderrhein), Malantaŭa Rejno (germane Hinterrhein), Albulo (germane kaj romanĉe Albula), Landwasser kaj Julio (itale Geglia, germane Julia).

Alpa Rejno[redakti | redakti fonton]

Delto de Alpa Rejno

Inter Tamins kaj la alfluo al Bodenlago Rejno nomiĝas Alpa Rejno. Sur sia longeco de proksimume 100 km la marnivela alteco de Alpa Rejno falas de 599 m al 396 m kaj la ĉefa fludirekto estas norden. Unue Alpa Rejno fluas tra grizona teritorio ĝis ĝi atingas la landlimon de Svislando. Ĉe Sargans nur malalta barilo malhelpas, ke la rivero fluas tra la Valenlago kaj la Lago de Zuriko al Aro. Alpa Rejno fluas tra larĝa valo, kiun fosis glaciepokaj glaĉeroj kaj nomiĝas Rejnvalo. Alpa Rejno formas en Rejnvalon la limon inter la Princlando Liĥtenŝtejno kaj la svisa Kantono Sankt-Galo kaj fine alfluas post Sankt-Margreto al Bodenlago.

Bodenlago (supra lago)[redakti | redakti fonton]

Vidu la ĉefartikolon: Bodenlago.
La fluo de la malvarma grizkolora montara akvo post la delto de Alpa Rejno ankoraŭ iom pludaŭras. Nur iom post iom ĝi miksiĝas kun la pli verda kaj varma akvo de la lago. La Rejno portas multajn sedimentojn en la Bodenlagon, pro kio oni devas nuntempe konstante ekspluati ŝtonerojn en la deltoregiono.

Lagorejno kaj malsupra lago[redakti | redakti fonton]

Ĉe Konstanco la proksimume 4 kilometrojn longa Lagorejno ligas la Supran Lagon kun la Malsupra Lago, kiu situas je nivelo proksimume 30 centimetrojn malpli alta super la marnivelo ol la Supra. Ekde la mezo de la malnova rejnponto de Konstanco oni eknombras la kilometrumadon de Rejno, kiu finiĝas per kilometro 1036,20 okcidente de Hoek van Holland kie Rejno alfluas al la Norda Maro.

Alta Rejno[redakti | redakti fonton]

Ĉe Stein ĉe Rejno post la elfluo el la Malsupra Lago komenĉiĝas Alta Rejno. Alta Rejno trafluas Ŝafhaŭzon, pasas la Rejn-Akvofalon inter la Kastelo Laufen kaj Neuhausen ĉe Rejn-Akvofalo kaj post la kuniĝo kun la ĉefa alfluanto Aro atingas la rejnkurbiĝon ĉe Bazelo.

Supra Rejno[redakti | redakti fonton]

La riverparton inter la rejnkurbiĝo en Bazelo kaj Bingen oni nomas la Supran Rejnon. Dum proksimume 300 km la Rejno fluas nun majeste tra la Malaltebenaĵo de Supra Rejno. En tiu-ĉi riverparto alfluas la riveroj Neckar kaj Majno al la Rejno.

Meza Rejno[redakti | redakti fonton]

Post Bingen Rejno elfluas el la Malaltebenaĵo de Supra Rejno kaj trafluas la Rejnlandan Ardezan Montaron (gemane: Rheinisches Schiefergebirge). Oni nun parolas pri la Meza Rejno. Mozelo kaj Lahn alfluas en tiu-ĉi riverparto. La rivero tie-ĉi pasas la faman rokon de Loreley.

Malsupra Rejno[redakti | redakti fonton]

En Bonn ĉe la alfluejo de Sieg la Meza Rejno transiras al la Malsupra Rejno. Tiu regiono estas dense loĝata kaj industria. Gravaj alfluantoj en tiu-ĉi riverparto estas Ruhr kaj Lippe.

Rejn-Mozo-Delto

Delto[redakti | redakti fonton]

Ĉe la nederlanda landlimo komenciĝas la Rejn-Mozo-Delto. Ĝi estas unu el la karakterizaj pejzaĝoj de Nederlando. Ĉar la ĉefa parto de la delto apartenas al Rejno kaj Mozo iam estis alfluanto al ĝi, oni parolas ofte ankaŭ simple pri la Rejndelto, devas tiam tamen atenti, ke oni ne miksu ĝin kun la delto de la Alpa Rejno ĉe la alfluo al la Bodenlago. En la delto Rejno dividiĝas en plurajn brakojn. La nederlandanoj multe korektis kaj modifis la riverbrakojn en sia lukto kontraŭ la akvoamasoj unuflanke kaj en sia penado gajni novan terenon aliflanke.

Mapo de Rejno

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Notoj kaj referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Vidu ekzemple artikolon en Tages-Anzeiger: Forscher macht den Rhein kürzer. Alirita 2011/03/17.