Svahila lingvo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Dosiero:Maeneo penye wasemaji wa Kiswahili.png
Disvastiĝa regiono de la Svahila.
Svahila lingvo
Kiswahili
Parolata en Tanzanio, Kenjo, Ugando kaj iomete en limaj regionoj de najbaraj landoj
Parolantoj proksimume 60 milionoj
Skribo Latina alfabeto
Lingvistika klasifiko
Niĝerkonga lingvaro
Benue-konga
Bantua lingvaro
Svahila
Oficiala statuso
Oficiala lingvo en Tanzanio, Kenjo, Ugando, Demokratia Respubliko Kongo
Lingvaj kodoj
Lingvaj kodoj
  ISO 639-1 sw
  ISO 639-2 swa
  SIL SWA
Specimeno
La Patro Nia:

Baba yetu uliye mbinguni,
jina lako litukuzwe.
Ufalme wako ufike.
Utakalo lifanyike duniani mbinguni.
Utupe leo mkate wetu wa kila siku.
Utusamehe makosa yetu,
kama tunavyowasamehe na sisi waliotukosea.
Usitutie katika kishawishi,
lakini utuopoe maovuni.

Amina.
Vikipedio
v  d  r
Information icon.svg

La svahila lingvo (malofte sŭahilasuahila[1], svahile Kiswahili [kisŭaHIli]) estas bantua lingvo parolata en la orienta Afriko, ĉefe en Tanzanio, Kenjo, Ugando kaj en la limaj regionoj de Kongo, Zambio kaj Mozambiko. La nuntempa norma Zanzibaro, insulo antaŭ Tanzanio.

Historio[redakti | redakti fonton]

La svahila lingvo estiĝis kiam la bantuaj popoloj renkontiĝis kun arabaj komercistoj ĉe la marbordo (kaj la vorto "svahilo" mem venis el la araba vorto sahel ساحل: "el la marbordo"). Poste la portugaloj koloniigis la tieajn regionojn, sekvotaj de la germanoj kaj post la unua mondmilito la angloj. En la 19-a jarcento multaj baratanoj kaj pakistananoj venis tien por komerco. Pro tio, la svahila havas fremdvortojn de ĉiuj lingvoj de ĉi tiuj popoloj. Tamen la gramatiko, kaj la ofte uzataj vortoj, ĉefe devenas de la bantua lingvofamilio. La araba alportis la plej multajn fremdvortojn, sekvita de la angla.

Dum la frua kolonia periodo, kiam oni ekproduktis la unuajn lernolibrojn por la svahila, la zanzibara dialekto de la svahila iĝis la norma dialekto. Tial la nuntempe disvastigata versio de la svahila devenas de tiu dialekto. La aliaj dialektoj ankoraŭ estas iomete uzataj, kvankam forte influitaj de la zanzibara dialekto.

Nuna stato[redakti | redakti fonton]

Nuntempe la svahila estas la nura ŝtatlingvo en Tanzanio, kaj unu el la du ŝtatlingvoj de Kenjo (kune kun la angla). Ĝi estas multe uzata por kompreniĝo inter la diversaj triboj de orientafriko, kiuj ĉiuj havas siajn tribajn lingvojn. Tamen nuntempe en Tanzanio la plejmulto de la homoj (kaj ĉefe la junuloj) regas la svahilan same bone kiel sian triban lingvon. Por pli da informoj pri la lingva situacio en Tanzanio, rigardu la paĝon pri Tanzanio.

Trajtoj[redakti | redakti fonton]

Kiel en la aliaj bantuaj lingvoj, en la svahila ekzistas diversaj substantivklasoj, kiuj estas signalitaj de la prefikso de la substantivo. La verboj kaj adjektivoj devas kongrui kun la substantivklaso de la ĉefa substantivo.

La svahila havas fonetikan ortografion, uzante 24 el la 26 latinaj literoj. Ĝi estas fonetika en la senco ke ĉiu sono estas skribata en nur unu maniero. Tamen kelkaj sonoj estas skribataj per pli ol unu litero (ekz. sh por la sono ŝ), do malkiel Esperanto ĝi ne estas fonetika en la senco ke ĉiu litero nur reprezentas unu sonon.

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Plej fidela al la svahila prononco estus la esperantigo "sŭahila", kiu tamen estas problema, ĉar "ŭ" post konsonanto ne estas kutima en Esperanto kaj estas eĉ kontraŭ-Fundamenta. "svahila" estas la plej kutima formo, kaj ankaŭ sekvas la Esperantan kutimon en tiaj okazoj uzi "v" anstataŭ "ŭ" (kiel ĉe "Urugvajo").

Aliaj projektoj[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

la Patro Nia en la svahila lingvo, en Jerusalemo