Ĉapelo de sorĉisto
| Trollkarlens hatt | |
|---|---|
| literatura verko | |
| Aŭtoroj | |
| Aŭtoro | Tove Jansson |
| Lingvoj | |
| Lingvo | sveda lingvo |
| Eldonado | |
| Eldondato | 1948 |
| Eldonejo | Farrar, Straus and Giroux |
| Ĝenro | fabelo • fikcio por infanoj |
Ĉapelo de sorĉisto (svede Trollkarlens hatt, finne Taikurin hattu) estas infanlibro verkita de la svedlingva finnlanda aŭtoro Tove Jansson kaj unue eldonita en 1948 de la eldonejo "Schildts Förlags Ab". Tio estas la dua libro en la Mumin-libroserio. La libro estis tradukita en Esperanton fare de Sten Johansson kaj eldonita de EAB en 2023.
Tio estas la unua parto de la serio, kiun eldonas la finna eldonejo Schildts, ĉar la sveda eldonejo de la antaŭaj du partoj ĉesis kunlabori kun Jansson pro la komerca fiasko de la antaŭaj libroj. Kaj estis ĉi tiu parto kiu iĝis la literatura sukceso de la verkisto, ricevante pozitivan kritikon kaj en Svedio kaj Finnlando, kaj finfine alportante ŝian tutmondan popularecon [1][2].
"Ĉapelo de sorĉisto estis preskaŭ rekta bildo de somera infanaĝo kiu estis vere tre feliĉa," diras Tove mem. "Ĝi estas verŝajne la plej feliĉa libro, kiun mi iam verkis." [3]
Intrigo
[redakti | redakti fonton]La romano rakontas plurajn loze ligitajn okazaĵojn de somero en Muminvalo. Komence de la libro, la Mumin-familio prepariĝas por vintrodormo. Cent tagojn poste, Mumin estas vekita per la unua voko de la kukolo. Krom li, nur Snufmumriko leviĝis ĝis nun. Iom post iom, ĉiuj aliaj familianoj vekiĝas kaj ĝuas la unuan tagon de printempo. Sur ekskurseto al la montoj, Mumin, Snif kaj Snufmumriko trovas cilindron, kiun ili alportas hejmen, nekonscia ke ĝi estas la ĉapelo de sorĉisto. Baldaŭ evidentiĝas, ke ĉio, kio eniras la ĉapelon, fariĝas io alia: ovoŝeloj iĝas nuboj, Mumin provizore transformiĝas en maldika estaĵo kun grandegaj okuloj kaj oreloj, sablo fariĝas akvo, kaj la terura formikleono, logita en la ĉapelon por testaj celoj, elrampas denove kiel "la plej malgranda erinaco en la mondo". Maltrankviligitaj de ĉi tiu neantaŭvidebleco, la gepatroj de Mumin provas forigi la magian ilon. Sed Mumin kaj Snufmumriko savas la ĉapelon kaj kaŝas ĝin en sia kaverno apud la maro. Tie, aliflanke, li transformas la falsajn dentojn de la moskrato en ion sennome teruran, igas la moskraton, kiu dormetis for en la kaverno, panikiĝi, kaj finfine alvenas reen en la domo de la familio.
La etenda Mumin-familio faras boatekskurson al insulo. Tie ili travivas severan fulmotondron kaj renkonton kun la Hatifnatoj, elektrigitaj per la ŝtormo, kiu perdigas al la Snorkfraŭlino ŝiajn fruntharojn, kaj ili revenas hejmen kun ĉiaj strandotrovaĵoj.
En la plej varma somero, Mumin kaj liaj amikoj pasigas la nokton en sia kaverno, kie Snufmumriko rakontas al ili la rakonton de sorĉisto kiu vojaĝas tra la universo sur sia nigra pantero, ĉiam serĉante altvaloran ŝtonon, la "Reĝan Rubenon". Pluvas dum la nokto, kaj matene ili decidas fari fiŝkaptan vojaĝon, kiu estas kronita de la kapto de la giganta "Mameluko". Kiam la grupo revenas hejmen kun la giganta fiŝo, la ĉapelo igis kelkajn velkajn plantojn en la Mumindomo tiel kreskegi ke la tuta domo estas superkreskita. Tamen, la Muminoj akceptas ankaŭ tiun ŝanĝon, kaj la infanoj ludas Tarzan en la domo. Ĉe sunsubiro, la vegetaĵaro sekiĝas, kaj la familio uzas la restaĵojn por fari grandan ĝojfajron super kiu la Mameluko estas rostita.
En aŭgusto, du novaj estaĵoj aperas en la domo. Kvankam Tofsla kaj Vifsla parolas iom strange kaj ne tuj kompreneble kaj tiel kaŭzas iun konfuzon, ili tuj estas akceptataj en la familion. Tamen, la du ankaŭ estis sekvitaj en la Muminvalon fare de la Morho - timiga estaĵo kiu frostigas ĉion vivantan kie ajn ĝi staras. La Morho persekutas Tofsla kaj Vifsla, kiuj ŝtelis ion valoran de ĝi kiun ili ne volas montri al iu ajn. La Mumin-familio enscenigas kortuman demandon sub la gvidado de la konscienca Snork, en kiu la asertoj de ambaŭ flankoj estas singarde pesataj. La Morho postulas sian posedaĵon reen, sed poste konsentas pri komerco kaj prenas la ĉapelon de la sorĉisto anstataŭe.
Baldaŭ poste, Tofsla kaj Vifsla, kiuj ĝenerale ne estas tro zorgaj pri posedaĵo, ŝtelas la mansakon de Muminpatrino por uzi kiel lokon por dormi. Kiam ili poste ekscias kiom ĉagrenita Muminpatrino estas pri perdado de sia esenca akcesoraĵo, ili redonas al ŝi la sakon. Muminpatrino estas ĝojigita kaj organizas grandan someran festivalon en ilia honoro, al kiu ĉiuj estaĵoj de la ĉirkaŭaĵo estas invititaj. La festado atingas sian unuan kulminon kiam la kortuŝitaj Tofsla kaj Vifsla permesas al ĉiu rigardeton al ilia sekreta trezoro, kiu estas la Reĝa Rubeno. La brila lumo de la rubeno brilegas kaj alvokas la sorĉiston. La komence iom timiga gasto, mildigita de la patkukoj de Muminpatrino, volonte akceptas, ke la reĝa rubeno aĉetita de la Morho nun prave apartenas al Tofsla kaj Vifsla. Li afable plenumas al ĉiu familiano deziron - inkluzive de praktikaj, signifaj, sindonemaj, iom stultaj kaj tre malbone pripensitaj petoj. Tofsla kaj Vifsla deziras precizan kopion de la rubeno, kiun ili donas al la magiisto (kiu, kiel montriĝas, povas plenumi la dezirojn de aliaj, sed ne sian propran). En la plej bona spirito, la magiisto plenumas la dezirojn de ĉiuj festivalanoj ĝis mateno; ĉiuj manĝas, trinkas, dancas kaj estas en feliĉa humoro.
Ĉe tagiĝo post la festeno, Mumin kaj lia patrino ĝoje iras hejmen, pensante pri la venonta aŭtuno.
Roluloj
[redakti | redakti fonton]La kanono de roluloj lanĉitaj en Kometo en Muminvalo ankaŭ karakterizas la intrigon en tiu libro. La amikaro de Mumin, konsistanta el Snif, Snork kaj Snorkfraŭlino, Snufmumriko kaj la Hemulo, establis sin kiel permanenta grupo. La moskrato ankaŭ daŭre vivas kun la familio, sed restas kun la plenkreskuloj dum la aventuroj de Mumin kaj ne partoprenas en la plej multaj el la aventuroj. Ĉe la fino de la libro, Snufmumriko forlasas la valon sed sciigas sian revenon, tiel preparante sian rolon kiel foja rolulo, kiun li konservas en la sekvaj libroj.
Novaj aldonoj al ĉi tiu libro estas Tofsla kaj Vifsla - nomitaj Tofslan kaj Vifslan en la origina sveda versio. La du nedisigeblaj estaĵoj estas inspiritaj fare de Tove Jansson mem kaj ŝia amiko Vivica Bandler, de kiuj iliaj nomoj ankaŭ estas derivitaj. Ĉe tiu tempo, la du virinoj estis en sekreta amrilato. Ĉar samseksemo estis krima delikto en Finnlando, ili ne povis malkaŝe paroli pri sia rilato en la ĉeesto de aliaj kaj komunikis uzante meminventitajn kodojn. Tio estas reflektita en Tofsla kaj Vifsla, kiuj estas la nuraj roluloj en la Mumin-libroj kiuj parolas sian propran lingvon, kiu malfacilas por aliaj kompreni. Tove Jansson identigis sin kaj Vivica Bandler tiel forte kun la roluloj ke ŝi alparolis Vivica kiel "Vifslan" en siaj leteroj kaj subskribis sian nomon "Tofslan". La antagonisto al Tofsla kaj Vifsla, la Morho, povas esti legita kiel la ekstera minaco kiun Jansson sentis de la striktaj sociaj normoj kaj subpremaj leĝoj. La Morho volas preni la rubenon, ilian simbolon de beleco kaj amo, de Tofsla kaj Vifsla. Male al la mansako de Muminpatrino, kiun Tofsla kaj Vifsla volonte resendas, ĉi-kaze ili ne pretas rezigni sian trezoron kaj defendas sian konkeron kontraŭ ĉiuj atakoj. Ŝia plej granda deziro estas ne plu devi kaŝi sian trezoron kaj povi montri ĝin al la tuta Muminvalo[4][5].
Tofsla kaj Vifsla ne aperas en la sekvaj Mumin-volumoj. Tamen, ili faras alian aperon en la bildlibro La danĝera vojaĝo (svede Den farliga resan) de Jansson de 1977. La Morho, aliflanke, ludas rolon en tri aliaj Mumin-romanoj kaj du bildlibroj.
Temoj
[redakti | redakti fonton]Ĉapelo de sorĉisto estas la unua libro kiun Jansson skribis en pactempo. Kontraste al ŝiaj unuaj du libroj, ĝi ne estas karakterizita per katastrofo minacanta ĉiujn vivantajn estaĵojn, sed estas aventurrakonto kun magiaj elementoj. La epizodo pri la boatekskurso al la insulo, kiu interrompas la intrigon pri la magia ĉapelo, traktas centran temon en la vivo de Tove Jansson: la revo de marveturado kaj vivo sur la insularo, kie Jansson kaj ŝia familio pasigis la somerojn. Ankaŭ en Memoroj de Muminpatro, Muminvalo, La patro kaj la maro kaj la bildlibro Vem ska trösta knyttet? kaj marvojaĝoj kaj insula vivo ludas rolon[6].
Ĉapelo de sorĉisto ankaŭ traktas kompleksajn sociajn aferojn. Ekzemple, la familio Mumin traktas laŭleĝajn kaj filozofiajn demandojn pri leĝo kaj justeco kiam ili diskutas kiu devus posedi la rubenon: La Morho, kiu volas nur posedi la ŝtonon pro principo kaj ne scias kion fari kun ĝi, aŭ Tofsla kaj Vifsla, kiuj akiris ĝin sen permeso sed kiuj taksas ĝin por ĝia beleco kaj kundividas ĝin kun aliaj [7][8][9].
En Esperanto aperis
[redakti | redakti fonton]- Tradukita de Sten Johansson, eldonita de Esperanto-Asocio de Britio (2023), poŝlibro, 142 paĝoj, ISBN 0902756656
La malantaŭkovrilo diras
Ĉi tiu rakonto komenciĝas per magio en frua printempa mateno kaj finiĝas en varma nokto de aŭgusto, kiun oni neniam forgesos en Muminvalo. Inter ili troviĝas la longa somero de Mumintrolo, plena de sunbrilo kaj fulmotondro. Ĝi povus esti ordinara somero kun malkovroj de novaj insuloj, kun fiŝkaptado per hokar-ŝnuro en pluveto kaj feliĉaj banoj en la surfoj. Sed tiam la muminfamilio trovas la ĉapelon de sorĉisto. Kaj post tio nenio plu estas kiel kutime. Danĝero kaj ekscito venis en la valon kaj minace paŝetas ĉirkaŭ ilia domo. Ĉiutage okazas nekredeblaj kaj afliktaj aferoj - alivorte ili neniam antaŭe ĝuis tiel amuzan tempon!
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ . Tove Jansson: Love, war and the Moomins. BBC (13 March 2014). Alirita 13 March 2014 .
- ↑ Introduction to Moomin stories: Finn Family Moomintroll, 1948. Alirita 4 March 2023 .
- ↑ Guardian staff writer, , "Finn Family Moomintroll review", 16 April 2011.
- ↑ Tuula Karjalainen: Tove Jansson. Die Biografie. Aus dem Finnischen von Anke Michler-Janhunen und Regine Pirschel. Urachhaus, Stuttgart 2014, ISBN 978-3-8251-7900-7, S. 122–124. 169–171.
- ↑ Boel Westin: Tove Jansson. Life, Art, Words. The Authorised Biography. Aus dem Schwedischen von Silvester Mazzarella. Sort Of, London 2014, ISBN 978-1-908745-45-3, S. 198. 207.
- ↑ Tuula Karjalainen: Tove Jansson. Die Biografie. Aus dem Finnischen von Anke Michler-Janhunen und Regine Pirschel. Urachhaus, Stuttgart 2014, ISBN 978-3-8251-7900-7, S. 297–299.
- ↑ Tuula Karjalainen: Tove Jansson. Die Biografie. Aus dem Finnischen von Anke Michler-Janhunen und Regine Pirschel. Urachhaus, Stuttgart 2014, ISBN 978-3-8251-7900-7, S. 168–172.
- ↑ Layla AbdelRahim: Children’s Literature, Domestication, and Social Foundation. Narratives of Civilization and Wilderness. Routledge, New York 2014, ISBN 978-0-4156-6110-2, S. 105–108.
- ↑ Boel Westin: Tove Jansson. Life, Art, Words. The Authorised Biography. Aus dem Schwedischen von Silvester Mazzarella. Sort Of, London 2014, ISBN 978-1-908745-45-3, S. 206–207.
Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]- Ĉapelo de sorĉisto ĉe Librokatalogo de UEA
- Oficiala Mumin-retejo en la angla
- La Moomin Trove
- Neoficiala Mumin rolula gvidilo