Afrotropiso

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Afrotropika ekozono)
Saltu al: navigado, serĉo
La afrotropisa ekozono (verde).
Situo de la afrotropisa ekozono.

La afrotropisoafrotropisa ekozono estas unu el la ok ekozonojbiogeografiaj regnoj de la tersupraĵo. La ekozono ne kovras la tutan afrikan kontinenton kaj estas nek ekskluzive afrika nek ekskluzive tropika laŭ la ĝenerala aŭ nuntempa geografia signifo. La termino fakte ne estas analizebla. Tial la Esperanta nova vorto, senpere derivata de la latina-scienca termino Afrotropis (ankaŭ tiele germane uzata), estas kaj bone internacie rekonebla kaj ne erariga kiel laŭvorta traduko. La ekozono ampleksas Afrikon sude de Saharo, la pli sudajn kaj pli orientajn randaĵojn de Araba Duoninsulo, la insulon de Madagaskaro , sudan Iranon kaj ekstreme sudokcidentan Pakistanon, kaj la insulojn de okcidenta Hinda Oceano. Antaŭe ĝi estis nomata Etiopa zono.

Precipaj ekologiaj partoj[redakti | redakti fonton]

Disvastiĝo de la afrotropisaj biomoj.

Plejmulto de la afrotropisa ekozono, escepte la suda pinto, havas tropikan klimaton. Larĝa zono de dezertoj, inkluzive de tiuj de Afriko kaj la Araba dezerto de la Araba dunoninsulo , disigas la afrotropison de la palearktison, kiu entenas Nordafrikon kaj mezvarman Eŭrazion. La geografiaj teritorioj ĉi-sube, ĉiu el ili arigante plurajn ekoregionojn, prezentas apartajn karakterizojn. Oni povas nomi ilin ekoprovincojn.

Sahela-sudana ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Sude de Saharo, du zonoj de tropikaj malalt-gresaj herbejoj kaj savanoj etendiĝas transe de la kontinento, ekde Atlantiko ĝis Etiopaj Altaĵoj. Ĝuste sude de Saharo troviĝas la Sahela zono, transira zono de duonaridaj herbejoj kaj akaciosavanoj. Precipitaĵo plialtiĝas pli suden en la sudanaj savanoj, ankaŭ konata kiel la Sudana Regiono, zono de plialt-gresaj herbejoj kaj savanoj. La sudanaj savanoj gastigas du grandajn inunditajn herbejojn, la saharajn inunditajn herbejojn (la t.n. regiono Sudd) en Sud-Sudano, kaj la niĝeran landinternan delton en Malio. La arbara-savana mozaiko estas transira zono inter la herbejoj kaj la zono de tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj apud la ekvatoro.

Sudaraba ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Tiu ĉi ekoprovinco enhavas montarajn duonarbarajn ekoregionojn : tiun de Al Hajar Al Gharbi (Omano) kaj la sudokcident-arabaj montaraj duonarbaroj en Sauda Arabujo kaj Jemeno.

Afrik-arbara ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Pozicio de la zono de konverĝo intertropika en januaro (blue) kaj en julio (ruĝe)

Ĝi estas teritorio de malaltaĵaj tropikaj humidaj foliarbaroj, kiuj trairas plejparton de la ekvatora zono de konverĝo intertropika. La gvineaj arbaroj de Okcidentafriko etendiĝas laŭlonge de la marbordo ekde Gvineo ĝis Togo, kaj preter la Benina Senarbejo, suden ĝis Angolo. Landinterne troviĝas la vastaj kongaj arbaroj. Alia zono de humida arbaro estas la orientafrikaj marbordaj arbaroj kiuj etendiĝas ekde la sudo de Somalujo ĝis Sud-Afriko.

Orientafrik-savana ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Orientafrik-altaĵara ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Montara regiono de Afriko, ekde Etiopaj Altaĵoj ĝis Drakensbergoj en Sud-Afriko, inkluzive de la Okcident-Rifta Valo. Okulfrapa flaŭro, tiel podokarpo kaj afrokarpo, kiel ankaŭ gigantaj lobelioj kaj senecioj.

Sudafrik-savana ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Sudafrik-dezerta ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Kablanda ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Tiu ĉi ekoprovinco kongruas kun la Kablanda Flaŭra Provinco, kaj konstituas la plej sudan pinton de Afriko. Ĝi havas mediteranean klimaton kaj karakteriziĝas de multe da endemiaj taksonoj kiaj la familio Proteaceae kaj la genro vidringtonio, kiuj ankaŭ troviĝas en la aŭstralazia ekozono.

Madagaskara ekoprovinco[redakti | redakti fonton]

Madagaskaro kaj la najbaraj insuloj konstituas apartan ekoprovincon de la ekozono, kun multaj endemiaj taksonoj kiaj la lemuroj. Madagaskaro kaj la Sejŝeloj estas partoj de la praa superkontinento de Gondvano, kiuj derompiĝis de Afriko antaŭ milionoj da jaroj. Aliaj insuloj de Hinda Oceano, kiel Komoroj kaj Maskarenoj, estas vulkanaj insuloj kiuj formiĝis pli freŝdate. Madagaskaro ampleksas plurajn gravajn ekosistemojn, pro tio ke siaj biodiverseco kaj grado de endemiismo estas ekstreme altaj.

Endemiaj plantoj kaj bestoj[redakti | redakti fonton]

Plantoj[redakti | redakti fonton]

Diversaj vegetaĵaro-tipoj en la afrotropisa ekozono.

La afrotropisa ekozono gastigas iom da endemiaj plantfamilioj. Ekoregionoj de Madagaskaro kaj la insuloj de Hinda Oceano gastigas dek endemiajn familiojn de angiospermoj; ok estas endemiaj al Madagaskaro, (Asteropeiaceae, Didymelaceae, Didiereaceae, Kaliphoraceae, Melanophyllaceae, Physenaceae, Sarcolaenaceae, kaj Sphaerosepalaceae), unu al Sejŝeloj (Mesdusagynaceae) kaj unu al Maskarenoj (Psiloxylaceae). Dek du plantfamilioj estas endemiaj aŭ kvazaŭ endemiaj al Sud-Afriko ( inkluzive de Curtisiaceae, Heteropyxidaceae, Penaeaceae, Psiloxylaceae kaj Rhynchocalycaceae) de kiuj kvin estas endemiaj al la Kablanda Flaŭra Provinco (inkluzive de Grubbiaceae). Aliaj endemiaj afrotropisaj familioj inkluzivas Barbeyaceae, Montiniaceae, Myrothamnaceae kaj Oliniaceae.

Bestoj[redakti | redakti fonton]

La Orientafrikaj grandaj lagoj (Viktoria-lago, Malavio, kaj Tanzanio) estas la centro de biodiverseco de multaj dolĉakvaj fiŝoj, precipe cikledoj. Ili gastigas pli ol du trionojn de la taksitaj 2 000 specioj en la familio [1]. La okcidentafrikaj riveroj el la marborda regiono nur kovras etan parton de Okcidentafriko, sed gastigas 322 de okcidentafrikaj fiŝspecioj, kun 247 limigitaj al tiu ĉi areo kaj 129 limigitaj al pli malgrandaj areoj.

La faŭno de la centraj riveroj ampleksas 194 fiŝajn speciojn kaj nur 33 limigitajn al malgrandaj areoj [2].

La ekozono havas diversajn endemiajn birdajn familiojn, inkluzive de strutojn (Struthionidae), nektariniedojn, vangaedojn, sekretaribirdon (Sagittariidae), Numida meleagris (Numididae), kaj kolioformajn birdojn (Coliidae). Do, pluraj familioj de paseroformaj birdoj restriktiĝas al la afrotropisa ekozono; tiuj inkluzivas Chaetopidae kaj pikatartedojn (Picathartidae).

Afriko havas tri endemiajn ordojn de mamuloj, la Tubetodentulojn (orikteropo), Afrosoricida (Tenrecidae kaj Chrysochloridae), kaj Makroscelidulojn. La tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj estas bone konataj por siaj diversecoj de grandaj mamuloj. Kvar specioj de Homedoj (Hominidae) estas endemiaj al la afrotropisa ekozono : ambaŭ specioj de gorilo (okcidenta gorilo, Gorilla gorilla, kaj orienta gorilo,Gorilla beringei) kaj ambaŭ specioj de la ĉimpanza genro, ĉimpanzo (Pan troglodytes), kaj bonobo (Pan paniscus). Homoj kaj iliaj prapatroj originis en Afriko.

Laŭbiome klasifikataj afrotropisaj ekoregionoj[redakti | redakti fonton]

Afrotropisaj tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj
AT0101 Albert-riftaj montarbaroj Flago-de-Burundo.svg Burundo, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio, Flago-de-Ruando.svg Ruando, Flago-de-Ugando.svg Ugando
AT0102 Atlantik-marbordaj ekvatoraj arbaroj Flago-de-Angolo.svg Angolo, Flago-de-Ekvatora-Gvineo.svg Ekvatora Gvineo, Flago-de-Gabono.svg Gabono, Flago-de-Kameruno.svg Kameruno, Flago-de-Kongo-Brazavila.svg Respubliko Kongo, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo
AT0103 Kamerunaj montarbaroj Flago-de-Kameruno.svg Kameruno, Flago-de-Niĝerio.svg Niĝerio
AT0104 Centra-kongaj malaltaĵaj arbaroj Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo
AT0105 Komoraj arbaroj Flago-de-la-Komoroj.svg Komoroj
AT0106 Kros-niĝeraj transiraj arbaroj Flago-de-Niĝerio.svg Niĝerio
AT0107 Marbordaj arbaroj de Kros-Sanago-Bioko Flago-de-Ekvatora-Gvineo.svg Ekvatora Gvineo, Flago-de-Kameruno.svg Kameruno, Flago-de-Niĝerio.svg Niĝerio
AT0108 Orientafrikaj montarbaroj Flago-de-Kenjo.svg Kenjo, Flago-de-Sud-Sudano.svg Sud-Sudano, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio, Flago-de-Ugando.svg Ugando
AT0110 Orient-kongaj marĉarbaroj Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo
AT0111 Orient-gvineaj arbaroj Flago-de-Benino.svg Benino, Flago-de-Ebur-Bordo.svg Ebura Bordo, Flago-de-Ganao.svg Ganao, Flago-de-Togolando.svg Togolando
AT0113 Granit-sejŝelaj tropikaj humidaj arbaroj Flago-de-Sejŝeloj.svg Sejŝeloj
AT0114 Gvineaj montarbaroj Flago-de-Ebur-Bordo.svg Ebura Bordo, Flago-de-Gvineo.svg Gvineo, Flago-de-Liberio.svg Liberio, Flago-de-Siera-Leono.svg Sieraleono
AT0115 Knajsnaj-amatolaj montarbaroj Flago-de-Sudafriko.svg Sud-Afriko
AT0116 Kvazulanda-Kablanda arbara mozaiko Flago-de-Sudafriko.svg Sud-Afriko
AT0117 Madagaskaraj malaltaĵaj arbaroj Flago-de-Madagaskaro.svg Madagaskaro
AT0118 Madagaskaraj subhumidaj arbaroj Flago-de-Madagaskaro.svg Madagaskaro
AT0120 Maskarenaj arbaroj Flago-de-Francio.svg Francio, Flago-de-Maŭricio.svg Maŭricio
AT0121 Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj Flago-de-Ekvatora-Gvineo.svg Ekvatora Gvineo, Flago-de-Kameruno.svg Kameruno
AT0124 Nordorient-kongaj malaltaĵaj arbaroj Flago-de-la-Centr-Afrika-Respubliko.svg Centr-Afrika Respubliko, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo
AT0125 Norda zanzibara-inhambana marborda arbarmozaiko Flago-de-Kenjo.svg Kenjo, Flago-de-Somalio.svg Somalio, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio
AT0126 Nordokcident-kongaj malaltaĵaj arbaroj Flago-de-la-Centr-Afrika-Respubliko.svg Centr-Afrika Respubliko, Flago-de-Gabono.svg Gabono, Flago-de-Kameruno.svg Kameruno, Flago-de-Kongo-Brazavila.svg Respubliko Kongo
AT0128 Suda zanzibara-inhambana marborda arbarmozaiko Flago-de-Malavio.svg Malavio, Flago-de-Mozambiko.svg Mozambiko, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio, Flago-de-Zimbabvo.svg Zimbabvo
AT0129 Okcident-kongaj marĉarbaroj Flago-de-Kongo-Brazavila.svg Respubliko Kongo, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo
AT0130 Okcident-gvineaj malaltaĵaj arbaroj Flago-de-Ebur-Bordo.svg Ebura Bordo, Flago-de-Liberio.svg Liberio, Flago-de-Gvineo.svg Gvineo, Flago-de-Siera-Leono.svg Sieraleono
Afrotropisaj tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj
AT0201 Verdakabaj sekaj arbaroj Flago-de-Kabo-Verdo.svg Kabo-Verdo
AT0202 Madagaskaraj sekaj deciduaj arbaroj Flago-de-Madagaskaro.svg Madagaskaro
Afrotropisaj tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj
AT0701 Angolaj mjombaroj Flago-de-Angolo.svg Angolo, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo
AT0702 Angolaj mopanearoj Flago-de-Angolo.svg Angolo, Flago-de-Namibio.svg Namibio
AT0704 Centra-zambezaj mjombaroj Flago-de-Burundo.svg Burundo, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo, Flago-de-Malavio.svg Malavio, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio, Flago-de-Zambio.svg Zambio
AT0705 Orient-sudana savano Flago-de-la-Centr-Afrika-Respubliko.svg Centr-Afrika Respubliko, Flago-de-Ĉado.svg Ĉado, Flago-de-Eritreo.svg Eritreo, Flago-de-Etiopio.svg Etiopio, Flago-de-Kameruno.svg Kameruno, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo, Flago-de-Sudano.svg Sudano, Flago-de-Sud-Sudano.svg Sud-Sudano, Flago-de-Ugando.svg Ugando
AT0706 Orientaj mjombaroj Flago-de-Mozambiko.svg Mozambiko, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio
AT0707 Gvinea arbara-savana mozaiko Flago-de-Benino.svg Benino, Flago-de-Kameruno.svg Kameruno, Flago-de-Ebur-Bordo.svg Ebura Bordo, Flago-de-Gambio.svg Gambio, Flago-de-Ganao.svg Ganao, Flago-de-Gvineo.svg Gvineo, Flago-de-Gvineo-Bisaŭa.svg Gvineo Bisaŭa, Flago-de-Niĝerio.svg Niĝerio, Flago-de-Senegalo.svg Senegalo, Flago-de-Siera-Leono.svg Sieraleono, Flago-de-Togolando.svg Togolando
AT0708 Itigiaj-sumbuaj densaĵoj Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio, Flago-de-Zambio.svg Zambio
AT0712 Nord-konga arbara-savana mozaiko Flago-de-la-Centr-Afrika-Respubliko.svg Centr-Afrika Respubliko, Flago-de-Kameruno.svg Kameruno, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo, Flago-de-Sud-Sudano.svg Sud-Sudano, Flago-de-Ugando.svg Ugando
AT0713 Sahela savano de akacioj Flago-de-Burkino.svg Burkino, Flago-de-Kameruno.svg Kameruno, Flago-de-Ĉado.svg Ĉado, Flago-de-Eritreo.svg Eritreo, Flago-de-Etiopio.svg Etiopio, Flago-de-Malio.svg Malio, Maŭritanio Maŭritanio, Flago-de-Niĝero.svg Niĝero, Flago-de-Niĝerio.svg Niĝerio, Flago-de-Senegalo.svg Senegalo, Flago-de-Sudano.svg Sudano
AT0718 Sud-konga arbara-savana mozaiko Flago-de-Angolo.svg Angolo, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo
AT0721 Viktori-basena arbara-savana mozaiko Flago-de-Burundo.svg Burundo, Flago-de-Etiopio.svg Etiopio, Flago-de-Kenjo.svg Kenjo, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo, Flago-de-Ruando.svg Ruando, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio, Flago-de-Ugando.svg Ugando
AT0722 Okcident-sudana savano Flago-de-Benino.svg Benino, Flago-de-Burkino.svg Burkino, Flago-de-Ebur-Bordo.svg Ebura Bordo, Flago-de-Gambio.svg Gambio, Flago-de-Ganao.svg Ganao, Flago-de-Gvineo.svg Gvineo, Flago-de-Malio.svg Malio, Flago-de-Niĝero.svg Niĝero, Flago-de-Niĝerio.svg Niĝerio, Flago-de-Senegalo.svg Senegalo, Flago-de-Togolando.svg Togolando
AT0723 Okcident-konga arbara-savana mozaiko Flago-de-Angolo.svg Angolo, Flago-de-Gabono.svg Gabono, Flago-de-Kongo-Brazavila.svg Respubliko Kongo, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo
Afrotropisaj mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj
AT0801 Al-Haĵaraj montaraj duonarbaroj Flago-de-Omano.svg Omano
Afrotropisaj inunditaj herbejoj kaj savanoj
AT0902 Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj Flago-de-Namibio.svg Namibio
AT0905 Saharaj inunditaj herbejoj Flago-de-Sud-Sudano.svg Sud-Sudano
AT0907 Zambezaj inunditaj herbejoj Flago-de-Angolo.svg Angolo, Flago-de-Bocvano.svg Bocvano, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo, Flago-de-Malavio.svg Malavio, Flago-de-Mozambiko.svg Mozambiko, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio, Flago-de-Zambio.svg Zambio
Afrotropisaj montaraj herbejoj kaj arbustaroj
AT1002 Angol-eskarpaj savano kaj duonarbaroj Flago-de-Angolo.svg Angolo
AT1004 Drakensbergaj montaraj herbejoj, duonarbaroj kaj arbaroj Flago-de-Lesoto.svg Lesoto, Flago-de-Svazilando.svg Svazilando, Flago-de-Sudafriko.svg Sud-Afriko
AT1008 Etiopaj montaraj arbustetaroj Flago-de-Etiopio.svg Etiopio
AT1010 Jos-altebenaĵa arbara-herbeja mozaiko Flago-de-Niĝerio.svg Niĝerio
AT1012 Maputalandaj-pondolandaj arbustaroj kaj veprejoj Flago-de-Sudafriko.svg Sud-Afriko
AT1013 Ruvenzoriaj-virungaj montaraj arbustetaroj Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo, Flago-de-Ruando.svg Ruando, Flago-de-Ugando.svg Ugando
Afrotropisaj mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj
AT1201 Sekaj arbustaroj de Albany Flago-de-Sudafriko.svg Sud-Afriko
Afrotropisaj dezertoj kaj kserofitaroj
AT1301 Aldabra-insularaj kserofitaroj Flago-de-Sejŝeloj.svg Sejŝeloj
AT1303 Orient-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj Flago-de-Ĉado.svg Ĉado, Flago-de-Sudano.svg Sudano
AT1304 Eritrea marborda dezerto Flago-de-Eritreo.svg Eritreo, Flago-de-Ĝibutio.svg Ĝibutio
AT1305 Etiopaj kserofitaj herbejoj kaj arbustaroj Flago-de-Eritreo.svg Eritreo, Flago-de-Etiopio.svg Etiopio, Flago-de-Ĝibutio.svg Ĝibutio, Flago-de-Somalio.svg Somalio
AT1310 Kaoko-Dezerto Flago-de-Angolo.svg Angolo, Flago-de-Namibio.svg Namibio
AT1311 Madagaskaraj veprejoj Flago-de-Madagaskaro.svg Madagaskaro
AT1315 Namiba Dezerto Flago-de-Angolo.svg Angolo, Flago-de-Namibio.svg Namibio
AT1318 Sokotraj kserofitaroj Flago-de-Jemeno.svg Jemeno
AT1321 Sudokcident-arabaj montaraj duonarbaroj Flago-de-Jemeno.svg Jemeno, Flago-de-Sauda Arabio.svg Sauda Arabio
Afrotropisaj mangrovarbaroj
AT1401 Centrafrikaj mangrovoj Flago-de-Angolo.svg Angolo, Flago-de-Ekvatora-Gvineo.svg Ekvatora Gvineo, Flago-de-Gabono.svg Gabono, Flago-de-Ganao.svg Ganao, Flago-de-Kameruno.svg Kameruno, Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg Demokratia Respubliko Kongo, Flago-de-Niĝerio.svg Niĝerio
AT1402 Orientafrikaj mangrovoj Flago-de-Kenjo.svg Kenjo, Flago-de-Mozambiko.svg Mozambiko, Flago-de-Somalio.svg Somalio, Flago-de-Tanzanio.svg Tanzanio
AT1403 Gvineaj mangrovoj Flago-de-Ebur-Bordo.svg Ebura Bordo, Flago-de-Gambio.svg Gambio, Flago-de-Gvineo.svg Gvineo, Flago-de-Gvineo-Bisaŭa.svg Gvineo Bisaŭa, Flago-de-Liberio.svg Liberio, Flago-de-Senegalo.svg Senegalo, Flago-de-Siera-Leono.svg Sieraleono
AT1404 Madagaskaraj mangrovoj Flago-de-Madagaskaro.svg Madagaskaro
AT1405 Sudafrikaj mangrovoj Flago-de-Mozambiko.svg Mozambiko, Flago-de-Sudafriko.svg Sud-Afriko

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Farias, I.P. et al. 2000 : Total Evidence: Molecules, Morphology, and the Phylogenetics of Cichlid Fishes,Journal of Experimental Zoology (Mol Dev Evol) 288:76–92
  2. angle Moritz T. & Linsenmair, K.E. 2001 : West African fish diversity – distribution patterns and possible conclusions for conservation strategies (in African Biodiversity: Molecules, Organisms, Ecosystems, Springer

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]