Aktinidiacoj

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Vikipedio:Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion
Aktinidiacoj
Actinidia deliciosa
Actinidia deliciosa
Biologia klasado
Regno: Plantoj Plantae
Divizio: Angiospermoj Magnoliophyta
Klaso: dukotiledonoj Magnoliopsida
Ordo: Erikaloj Ericales
Actinidiaceae
Gilg & Werderm. 1825
Aliaj Vikimediaj projektoj
v  d  r
Information icon.svg

La aktinidiacoj (Actinidiaceae) estas familio en la ordo de la Erikaloj (Ericales). Plej konata estas la specio verda kivio (Actinidia deliciosa). La genroj el tiu familio ĉefe disvastiĝas en la tropikoj, precipe en Sudorientazio, sed ne en Afriko.

Priskribo[redakti | redakti fonton]

ilustraĵo de Saurauia nepalensis.

Vegetativaj karakterizaĵoj[redakti | redakti fonton]

Temas pri lignecaj plantoj: arboj, arbustojlianoj. Ili plej ofte estas deciduaj kaj iliaj supergrundaj partoj estas kovritaj per simplaj aŭ disbranĉantaj triĥomoj. Ĉiuj organoj havas ofte idioblastojn kun rafidoj, Clematoclethra ankaŭ enhavas kristalsablon. La alterne kaj spiralforme starantaj folioj estas dividitaj en folitigon kaj foliplaton. La folitigo povas esti mallongega ĝis longa. La rando de la simplaj folioj estas segilforma aŭ denta. La stomoj ne havas kromĉelojn (ranunkulaco-tipo), anomocitajn. Stipuloj ofte mankas aŭ estas tre malgrandaj.

Generativaj karakterizaĵoj[redakti | redakti fonton]

La floroj malofte estas unuopaj, sed plej ofte pluropaj en flankestarantaj cumoj. Spikoj aŭ faskaj infloreskoj, kelktempe ĉe “malnova ligno“. Ekzistas plej ofte malgrandaj brakteoj.

La duseksaj aŭ unuseksaj floroj estas radisimetriaj, plej ofte kvinnombraj kunduobla florinvolukro (perianto). Se la floroj estas unuseksaj la specioj povas esti moneciaj) aŭ (dieciaj). La du ĝis ok sepaloj estas liberaj plej ofte en la burĝono brkece (imbricat) kaj staras en kvinkunkso (ŝraŭba kun divergenco de 2/5); ili estas persistaj kaj restas ankaŭ dun la maturiĝo de la frukto. La 3 ĝis 9, plej ofte 5 petaloj estas liberaj au je la bazo kunkreskintaj. Ili estas pli longaj ol la sepaloj. Ekzistas (10 ĝis) 20 ĝis 240 fertilaj stamenoj. La filamentoj povas esti liberaj aŭ kunkreskintaj kun la petaloj. La anteroj ekzistas el du tekoj. Tri ĝis kvin aŭ multaj karpeloj estas sinkarpaj kaj kunkreskintaj al tri- ĝis kvinkameraj ovarioj. La surfaco de la ovarioj estas hara aŭ glata. Ĉiu kamero havas dek ĝis multajn semojn. Plej ofte en ĉiu ovario ekzistas unu pistilo (ĉe Clematoclethra la pistiloj estas kunkreskintaj al nur unu), kiu kelkfoje restas ĝis fruktmaturiĝo (tial la nomo Actinidia de la greka vorto aktis or radio).

kivo (Actinidia deliciosa).

La plantoj plej ofte formas karnecaj beroj, kelkfoje ledraj kapsulfruktoj. La etaj semoj havas plej ofte oleriĉan endospermon.

La kromosomnombro estas x = 12, 13, 14; Clematoclethra kun x = 12 kaj Saurauia x = 13. Oftas ĉe Actinidia kromosomnombro de n = 29, kiu evoluiĝis probable el tetraploida praulo kun x = 14. [1]

Enhavaj substancoj[redakti | redakti fonton]

En la familio ...

Utiligado[redakti | redakti fonton]

La fruktoj de kelkaj specioj estas manĝeblaj. Kelkajn oni uzas ornamcele kiel ornamplanto.

Disvastigo[redakti | redakti fonton]

La specioj de la Actinidiaceae hejmiĝas en la tropikaj Azio kaj Ameriko, kelkaj ankaŭ en la modervarma Orientazio kaj en la norda parto de Aŭstralio.

folioj kaj infloreskoj de Saurauia zahlbruckneri.

Sistematiko[redakti | redakti fonton]

La familio Actinidiaceae estis starigita en 1925 fare de Ernest Friedrich Gilg & Erich Werdermann en Die natürlichen Pflanzenfamilien, dua eldono, 21, p. 36. La tipa genro estas Actinidia Lindl.. Sinonimo por Actinidiaceae Gilg & Werderm. estas Saurauiaceae Griseb.. [2]

La familio Actinidiaceae nur havas tri genrojn kun entute pli ol 350 specioj:

Fontoj[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Z.C. He, J.Q. Li, Q. Cai & Q. Wang: The cytology of Actinidia, Saurauia, and Clematoclethra (Actinidiaceae), In Botanical Journal of the Linnean Society, Vol. 147, 2005, S. 369-374.
  2. Aktinidiacoj en Germplasm Resources Information Network (GRIN), USDA, ARS, National Genetic Resources Program. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland.