André-Marie Ampère

Membrecoj
Membrecoj	Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj (1828–); Prusa Akademio de Sciencoj (koresponda membro) (1827–); Reĝa Societo de Londono (eksterlanda ano de la Reĝa Societo) (1827–); Peterburga Akademio de Sciencoj (1827–); Reĝa Akademio de Sciencoj, Literaturo kaj Belartoj de Belgio (1825–); Reĝa Societo de Edinburgo (eksterlanda ano) (1822–); Akademio de Sciencoj de Francio (1814–); Académie des sciences, belles-lettres et arts de Lyon (en) (1802–1836); Swiss Society of Nature Scrutineers (en) ; Akademio Nacia de Scienco de la Kvardeko ; Société Philomathique de Paris (en) ; Rusia Akademio de Sciencoj vd

Honorigoj
Honorigoj	(1835) honorary member of the Physics Association (Frankfurt am Main, Germany) (en) ; (8-a de marto 1827) eksterlanda ano de la Reĝa Societo; (20-a de oktobro 1814) Kavaliro de Honora Legio; listo de la 72 nomoj sur la Eiffel-Turo ; vd

**André-Marie Ampère**
André-Marie Ampère
Persona informo
	André-Marie Ampère
Naskiĝo	20-an de januaro 1775; en Liono, Reĝlando Francio
Morto	10-an de junio 1836 (61-jaraĝa); en Marsejlo
Tombo	Tombejo de Montmartre, Div. 30 48° 53′ 13″ Nordo 2° 19′ 48″ Oriento / 48.88681415 °N, 2.33007659 °O (mapo) vd
Lingvoj	antikva greka • latina • franca vd
Ŝtataneco	Francio vd
Alma mater	vd
Subskribo
Memorigilo
Familio
Patrino	Jeanne Antoinette de Sarcey vd
Edz(in)o	Julie Carron (en) (1799–1803) vd
Infanoj	Jean-Jacques Ampère vd
Profesio
Okupo	fizikisto • ĥemiisto • inventisto • filozofo • matematikisto • inĝeniero • universitata instruisto vd
Laborkampo	elektromagnetismo vd
Aktiva en	Liono • Parizo vd
Verkado
Verkoj	Ampera cirkvita leĝo ❦; Ampera forta leĝo ❦; Monge–Ampère equation ❦; Memoir on the Mathematical Theory of Electrodynamic Phenomena, Uniquely Deduced from Experience ❦; Q107264571 vd
Honorigoj
Honorigoj	(1835) honorary member of the Physics Association (Frankfurt am Main, Germany) (en) ; (8-a de marto 1827) eksterlanda ano de la Reĝa Societo; (20-a de oktobro 1814) Kavaliro de Honora Legio; listo de la 72 nomoj sur la Eiffel-Turo ; vd
Membrecoj
Membrecoj	Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj (1828–); Prusa Akademio de Sciencoj (koresponda membro) (1827–); Reĝa Societo de Londono (eksterlanda ano de la Reĝa Societo) (1827–); Peterburga Akademio de Sciencoj (1827–); Reĝa Akademio de Sciencoj, Literaturo kaj Belartoj de Belgio (1825–); Reĝa Societo de Edinburgo (eksterlanda ano) (1822–); Akademio de Sciencoj de Francio (1814–); Académie des sciences, belles-lettres et arts de Lyon (en) (1802–1836); Swiss Society of Nature Scrutineers (en) ; Akademio Nacia de Scienco de la Kvardeko ; Société Philomathique de Paris (en) ; Rusia Akademio de Sciencoj vd
vd	Fonto: Vikidatumoj
	v • d • r

Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Ampére.

André Marie AMPÈRE [anDRE: maRI: amPER] (naskiĝis la 20-an de januaro 1775 en Poleymieux-au-Mont-d'Or, mortis la 10-an de junio 1836 en Marsejlo) estis franca fizikisto, matematikisto, inĝeniero kaj filozofo.

Kiel infano li neniam vizitis lernejon, sed estis instruata de sia patro, kiu estis riĉa komercisto. Li fariĝis instruisto, poste profesoro pri matematiko en la Franca Politeknika Lernejo de Parizo kaj ekde 1826 li laboris kiel profesoro pri fiziko en la Collège de France. Jam ekde la jaro 1802 li estis membro de la Akademio de Sciencoj de Francio.

Ampère (aŭ Ampero, esperante) estas konsiderata unu el la malkovrintoj de la elektromagnetismo. Krome li eltrovis multajn novajn sciojn en la matematiko kaj la kemio, ankaŭ okupiĝis pri biologio kaj filozofio. La mezurunuo de la kurentointenso estas nomata laŭ li: ĝi fakte nomiĝas ampero.

Li, kiel aliaj saĝuloj de sia tempo, ankaŭ okupiĝis pri filozofio kaj eĉ kreis projekton de apriora lingvo, kiun oni konas iomete per sia korespondado.

Omaĝoj

Lia nomo estas uzita por difini la mezurunuon de kurento: la Ampero (simbolo A).
Lia nomo estas unu el 72 nomoj de scienculoj skribitaj sur la Eiffel-turo.
En Francio pluraj lernejoj, gimnazioj kaj liceoj nomiĝas "Ampère".
En Parizo, unu strato nomiĝas "rue Ampère".
En Liono, unu placo nomiĝas "Ampère" kaj unu metrostacio ankaŭ Ampère - Victor Hugo.
La asteroido numero 10183 nomiĝas 10183 Ampère en lia honoro, ĝi estis malkovrita de Eric Walter Elst la 15-an de aprilo 1996.