Monta Arniko

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Arnica montana)
Saltu al: navigado, serĉo
Vikipedio:Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion
monta Arniko
Illustration Arnica montana0.jpg
Biologia klasado
Regno: Plantoj Plantae
Divizio: Angiospermoj Magnoliophyta
Klaso: Dukotiledonoj Magnoliopsida
Ordo: Asteralojj 'Asterales
Familio: Asteracoj Asteraceae
Genro: Arniko Arnica
Specio: A. napellus
Arnica montana
L.
Aliaj Vikimediaj projektoj
v  d  r
Information icon.svg

La vera arnikomonta arniko (Arnica montana), estas plantspecio el la genro arniko ene de la familio de la Asteracoj (Asteraceae).Ĝi bone kreskas en la montaroj de Eǔropo, kie ĝi staras sub naturprotekto.

Priskribo[redakti | redakti fonton]

habito kun tipaj kontraǔstarantaj folioj kaj kapitulo
unu el la ofte 14 ĝis 17 rande starantaj langofloroj
fruktaro kaj akenoj kun papuso
arniko sur ĝia kreskejo en la Ŝvabia-Frankonia arbaro, kreskante kune kun Dactylorhiza fuchsii

Vegetativaj karakteristikaĵoj[redakti | redakti fonton]

La vera arniko estas arome odoranta, somerverda, plurjara herba venena planto[1]. Ĝi atingas altecon de 20 ĝis 60 centimetroj. La simpla aǔ malmulte disbranĉitaj tigoj havas triĥomojn.La folioj estas paraj aǔ malofte kontraǔstaranta. La folioj estas haraj.

Generativaj karakterizaĵoj[redakti | redakti fonton]

La flortempo estas em meza Eǔropo de majo ĝis aǔgusto. La plej ofte unuope staranta kapitulaj floraroj havas diametron de ĉ. 4,5 ĝis 8 centimetro. La bazo de la kapitulo estas hara. Ili havas malhele flavajn tubetflorojn kaj oranĝflavajn langetflorojn. La aĥeno havas malfajnan papuson.

La kromozomonombro estas 2n = 38.

Ekologio[redakti | redakti fonton]

La vera Arniko estas hemikriptofito kaj duonrozeta planto kun -rizomoj.

La inaj langetfloroj estas oranĝflavaj pro karotinoidoj, luteino kaj ksantofiloj, same la duseksaj tubetfloroj. La floroj odoras arome.

La diasporoj disvastigas sin per la papuso kaj per bestoj. La frukto fariĝas matura de aǔgusto ĝis oktobro.

Disvastigado[redakti | redakti fonton]

La planto kreskas en la Alpoj, pireneoj ĝis la balkano respektive en la nordo ĝis suda Skandinavio kaj Baltio. La vera Arniko preferas acidajn kaj malfekundajn paŝtejoj. La planto ne kreskas sur kalkhavaj grundoj. Ĝi ankaǔ kreskas en maldensaj arbaraj en alteco de ĝis 2800 metroj super marnivelo.

Endanĝeriĝo kaj protekto[redakti | redakti fonton]

En Belgio, Luksemburg, Kroatujo kaj Bosnio kaj Hercegovino Arnica montana minacata de pereo, en Nederlando kaj Blankrusujo la planto estas rigardata kiel tre endanĝerigata. En Germanujo, Litovujo, Latvujo, Estonujo, Rumanujo kaj la en la regiono Kaliningrado (Rusujo) la specio estas rigardata kiel forte minacata. En Germanuoj ĝi staras sur la ruĝa listo de la minacataj specioj sur ŝtupo 3. Kiel „poteciale minacata“ Arnica montana estas rigardata en Norvegujo kaj Danujo.


Taksonomio kaj sistematiko[redakti | redakti fonton]

La unua priskribo de Arnica montana okazis en 1753 fare de Carl von Linné en Species Plantarum, p. 884. Ekzistas du subspecioj:

  • Arnica montana subsp. montana: ĝiaj kapituloj havas diametro de 5 ĝis 8 centimetroj. La nombro de la involukraj folioj estas 18 ĝis 24.
  • Arnica montana subsp. atlantica A. BOLÒS: ĝiaj kapituloj havas diametron de 4 ĝis 5 centimetro kaj ĝi havas 11 ĝis 18 involukrajn foliojn. Sie kommt in Portugal, Spanien und Frankreich vor.

Arniko kiel kuracplanto[redakti | redakti fonton]

Enhavosubstancoj kaj efikoj[redakti | redakti fonton]

struktura formulo de 11α,13-dihidrohelenalino. Kiel enhavosubstanvco en folioj de Arniko ĝi estas esterigit ĉe la OH-grupo kun mLltaj grasacidoj, ekzemple kun acetilo-,izobutrirojl-, tiglojl- aǔ izovalerilgrupo.

La floroj de Arniko enhavas eteraj oleoj, flavonoido kaj seskviterpenlaktonoj, kiuj efikas kontraǔ inflamo kaj estas antisepsa. La ĉefa substanco de la oleo el Arniko estas 2,5-dimetoksi-p-cimolo.Pro la toksikeco de helenalino respektive de dihidrohelenalino tinkturoj el la folioj de Arniko oni ne aplikuen memmedikado. Ankaǔ tizano el floroj de Arniko povas kaǔzi venenigadon.

Aplikado[redakti | redakti fonton]

razeno de nardeto kun Arniko

Hodiaǔ Arniko oni aplikas de ekstere ĉe reǔmatismaj muskolo- kaj artritaj problemoj

Plej ofte oni faras (alkoholan) tinkturon

Arniko en formo de flordrogo („Arnicae flos“)

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Michael Wink, Ben-Erik van Wyk, Coralie Wink: Handbuch der giftigen und psychoaktiven Pflanzen, Stuttgart 2008, ISBN 9783804724259

Literaturo[redakti | redakti fonton]

  • Hartwig Abraham, Inge Thinnes: Hexenkraut und Zaubertrank. Unsere Heilpflanzen in Sagen, Aberglauben und Legenden. Freund, Greifenberg 1995, ISBN 3-924733-02-3.
  • Detlef Arens: Sechzig einheimische Wildpflanzen in lebendigen Porträts. DuMont, Köln 1991, ISBN 3-7701-2516-9.
  • Gertrud Scherf: Zauberpflanzen, Hexenkräuter – Magie und Mythos heimischer Wild- und Kulturpflanzen. blv, München 2002, ISBN 3-405-16219-X.
  • Matthias Melzig, Eberhard Teuscher, Ulrike Lindequist: Biogene Arzneimittel. Ein Lehrbuch der Pharmazeutischen Biologie. 6., völlig neu bearbeitete Auflage. Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart 2004, ISBN 3-8047-2073-0, S. 192–198.

Retligoj[redakti | redakti fonton]