Saltu al enhavo

Artemisinino

Pending
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Artemisia annua

La artemisinino — konata ankaŭ kiel kinghaosu — kaj ties derivaĵoj estas familio de kuraciloj kiuj posedas la plej rapidan agadon el ĉiuj oftaj medikamentoj kontraŭ la malarioù kaŭzita de la parazita protzoo Plasmodium falciparum.[1]​ Artemisinino estis malkovrita de Tu Youyou en 1972, pro kiu ŝi ricevis la Nobel-premion pri fiziologio aŭ medicino kune kun la usona William C. Campbell kaj la japana Satoshi Ōmura en 2015.[2] La traktadoj kiuj enhavas derivaĵojn el la artemisinino (terapioj kombinantaj artemisininon, ACT-ojn) estas aktuale la normiga traktado je tutmonda nivelo kontraŭ la malario.[3] La ĉefa komponanto de la artemisinino estas izolata el la planto Artemisia annua, fakte herbo jam priskribita en la Ĉina tradicia medicino.

La uzado de tiu medikamento kiel nura terapio estas eksplicite malkonsilita de la Monda Organizaĵo pri Sano,[4] ĉar oni trovis pruvojn ke parazitoj de malario disvolvis reziston al la kuracilo.[5] La terapioj kiuj kombinas la artemisininon kun alia medikamento kontraŭ-malaria estas la preferata traktado ne nur pro ties efektiveco, sed ankaŭ pro ties tolero fare de la pacientoj.[6]

Mekanismo de Agado

[redakti | redakti fonton]

La preciza mekanismo de agado de artemisininoj ne estas plene klarigita.[7] Artemisininoj mem estas antaŭmedikamentoj de la biologie aktiva dihidroartemisinino. Ĉi tiu metabolito spertas fendon de la endoperoksida ringo ene de eritrocitoj. Kiam la drogmolekulo kontaktas hemon (asociitan kun la hemoglobino de eritrocitoj), fera (II) oksido malkonstruas la endoperoksidan ringon.[8] Ĉi tiu procezo generas liberajn radikalulojn, kiuj siavice difektas sentemajn proteinojn, kondukante al la morto de la parazito.[9][10] Studo de 2016 montris, ke artemisininoj ligiĝas al granda nombro da celoj, sugestante, ke ili agas multflanke. Tamen, la endoperoksida parto de artemisininoj estas malpli sentema al libera fera (II) oksido kaj tial estas pli aktiva en la eritrocita stadio de Plasmodium falciparum. Kontraste, klinika praktiko montris, ke artemisininoj, male al aliaj kontraŭmalariaj medikamentoj, efikas kontraŭ ĉiuj vivciklo-stadioj de la parazito.[11]

Kontraŭindikoj

[redakti | redakti fonton]

La Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) rekomendas eviti artemisinin-terapiojn (AKT) por virinoj en ilia unua trimestro de gravedeco pro manko de esplorado pri la sekureco de artemisinino en frua gravedeco. Anstataŭe, la MOS rekomendas septagan kuracadon de klindamicino kaj kinino.[12] Por gravedulinoj en ilia dua aŭ tria trimestro, la MOS rekomendas normalan kuracadon kun AKT.[13] Por iuj aliaj grupoj, certaj AKT-oj estas evitataj pro kromefikoj de la partnera medikamento: sulfadoksino-pirimetamino estas evitata dum la unuaj semajnoj de la vivo, ĉar ĝi interrompas la agon de bilirubino kaj povas plimalbonigi novnaskitan ikteron.[14] Ĉe HIV-pozitivaj homoj, la kombinaĵo de trimetoprimo/sulfametoksazolo, zidovudin-entenantaj kontraŭretrovirusaj traktadoj, kaj ASAQ estas asociita kun neutropenio. La kombinaĵo de la HIV-medikamento efavirenzo kaj ASAQ estas asociita kun hepata tokseco.[15]

Malfavoraj efikoj

[redakti | redakti fonton]

Artemisininoj estas ĝenerale bone tolerataj ĉe la dozoj uzataj por trakti malarion.[16] La kromefikoj de la artemisinina klaso de medikamentoj similas al la simptomoj de malario: naŭzo, vomado, apetitoperdo kaj kapturno. Ankaŭ oni rimarkis mildajn sangajn anomaliojn. Malofta sed grava kromefiko estas alergia reago.[16] Unu kazo de signifa hepatinflamo estis raportita rilate al longedaŭra uzo de relative alta dozo de artemisinino pro neklara kialo (la paciento ne havis malarion).[17] La medikamentoj uzataj en kombinitaj terapioj povas kontribui al la kromefikoj spertitaj de tiuj, kiuj spertas kuracadon. Kromefikoj ĉe pacientoj kun akuta malario kaŭzita de P. falciparum traktitaj per artemisininaj derivaĵoj tendencas esti pli altaj.[18]

Notoj

[redakti | redakti fonton]
  1. ↑ White NJ (julio 1997). «Assessment of the pharmacodynamic properties of antimalarial drugs in vivo». Antimicrob. Agents Chemother. 41 (7): 1413-22. PMC 163932. PMID 9210658.
  2. ↑ "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2015". Nobel Foundation. Retrieved 2020-10-12.
  3. ↑ Resumo: Artemisinin-Bazitaj Kombinitaj Terapioj. Stanford Chemicals. Prenite la 6an de junio 2025.
  4. ↑ "WHO calls for an immediate halt to provision of single-drug artemisinin malaria pills". MOS. 19-a de januaro 2006. Arkivigita de la originalo je la 16-a de novembro 2006.
  5. ↑ "Urgent action needed to stop spread of drug-resistant malaria". Voice of America. July 29, 2024.
  6. ↑ Pelfrene E, Pinheiro MH, Cavaleri M (2015). "Artemisinin-based combination therapy in the treatment of uncomplicated malaria: review of recent regulatory experience at the European Medicines Agency". International Health. 7 (4): 239–46. doi:10.1093/inthealth/ihv017. PMC 4492341. PMID 25855638.
  7. ↑ Krieger J, Smeilus T, Kaiser M, Seo EJ, Efferth T, Giannis A (Julio 2018). “Tuta sintezo kaj biologia esploro de (-)-artemisinino: la kontraŭmalaria aktiveco de artemisinino ne estas stereospecifa.” Applied Chemistry. 57 (27): 8293–8296. doi: 10.1002/anie.201802015. PMID 2972 ​​​​​​3442. S2CID 19133224.
  8. ↑ Tilley L, Straimer J, Gnädig NF, Ralph SA, Fidock DA (Septembro 2016). “Artemisininoj kaj drogrezisto ĉe Plasmodium falciparum.” Trends in Parasitology. 32(9): 682–696. doi: 10.1016/j.pt.2016.05.010. PMC 5007624. PMID 27289273.
  9. ↑ Winzeler EA, Manary MJ (Novembro 2014). “Genomiko de rezisto al la kontraŭmalaria drogo artemisinino.” Genome Biology. 15(11): 544. doi:10.1186/s13059-014-0544-6. PMC 4283579. PMID 25470531.
  10. ↑ Cravo P, Napolitano H, Culleton R (aŭgusto 2015). "Kiel genomiko kontribuas al la batalo kontraŭ artemisinin-rezistemaj malarioparazitoj". Acta Tropica. 148: 1–7. doi:10.1016/j.actatropica.2015.04.007. PMID 25910626.
  11. ↑ German PI, Aweeka FT (2008). "Clinical pharmacology of artemisinin-based combination therapies". Clinical Pharmacokinetics. 47 (2): 91–102. doi:10.2165/00003088-200847020-00002. PMID 18193915. S2CID 24983411.
  12. ↑ Guidelines for the Treatment of Malaria (3 ed.). Geneva: World Health Organization. 2015, pp. 49–50.
  13. ↑ Guidelines for the Treatment of Malaria (3 ed.). Geneva: World Health Organization. 2015, pp. 50–51.
  14. ↑ Guidelines for the Treatment of Malaria (3 ed.). Geneva: World Health Organization. 2015, p. 52.
  15. ↑ Guidelines for the Treatment of Malaria (3 ed.). Geneva: World Health Organization. 2015, p. 55-56.
  16. ↑ 16,0 16,1 Taylor WR, White NJ (2004). "Antimalarial drug toxicity: a review". Drug Safety. 27 (1): 25–61. doi:10.2165/00002018-200427010-00003. PMID 14720085. S2CID 28284347.
  17. ↑ "Hepatitis Temporally Associated with an Herbal Supplement Containing Artemisinin — Washington, 2008". CDC.
  18. ↑ Price R, van Vugt M, Phaipun L, Luxemburger C, Simpson J, McGready R, et al. (1999). "Malutilaj efikoj ĉe pacientoj kun akuta falciparum-malario traktitaj per artemisininaj derivaĵoj". The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene. 60 (4): 547–55. doi:10.4269/ajtmh.1999.60.547. PMID 10348227. S2CID 13910573.

Vidu ankaŭ

[redakti | redakti fonton]


Bibliotekoj
Elŝutita el "https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artemisinino&oldid=9157304"