Barlinek

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Barlinek

Blazono

Blazono
Genitivo de la nomo Barlinka
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Myśliborski
Komunumo Komunumo Barlinek
Speco de komunumo Urbo-kampa
Urborajtoj 1278
Koordinatoj 53° 0′ N, 15° 12′ O5315.2Koordinatoj: 53° 0′ N, 15° 12′ O
Areo 17,54 km²
Loĝantaro 14385 (en 2005)
Loĝdenso 810,9 loĝ./km²
Poŝtkodo 74-320
Telefona antaŭkodo 95
Aŭtokodo ZMY
TERYT 4324310014
Estro Zygmunt Siarkiewicz
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro Niepodległości 20
Poŝtkodo de estraro 74-320
Telefono de estraro 95 746-17-04
Fakso de estraro 95 746-17-04
Ĝemelaj urboj (Germanio) Schneverdingen
(Svedio) Eksjö
(Francio) Courrieres
(Pollando) Gryfino
Komunuma retejo http://www.barlinek.pl
v  d  r
Information icon.svg

Barlinek (kaŝube: Berlënkò; la aliaj nomoj dum historio: Nova Berlyn 1278, Berlyn 1300, Nigenberlin 1364, Berlin 1413, Berlinichen 1499, Barlyn 1508, Kleinen Berliniken 1608, Berlinecken 1618, Berlinchen 1789, Berlinchen 1833; germane: Berlinchen) - estas urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Barlinek en distrikto Myśliborski.

La panoramo de la urbo kun la Lago de Barlinek

Historio[redakti | redakti fonton]

La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj

Historio de Barlinek de la 10a jc ĝis la 17a jc[redakti | redakti fonton]

Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa

En la frua Mezepoko rejon obecnego Barlinka porastała puszcza rozdzielająca ziemie Polan i Pomorzan. W połowie X wieku obszary te weszły w skład monarchii wczesnopiastowskiej (de Mjeŝko la 1-a kaj ĝis la Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa).

La plivastigo de la ordena ŝtato dum la jaroj 1260-1410

La urbo Barlinek de Grandpolio estis en la dua duono de la 13a jc aneksita de Nova Markio kiu poste troviĝis en la Margraflando Brandenburgio (vidu la apudan mapon). Barlinek (germane: Neu Berlin, poste: Berlinchen) został założony przez młynarza H Toyte. Akt lokacyjny wydali 25 stycznia 1278 roku brandenburscy margrabiowie Otto V i Albrecht III. Miasto miało charakter grodu obronnego, otoczonego murami, które wyrosły do połowy XIV wieku. Barlinek, zasiedlony przez osadników z głębi Niemiec, posiadał wówczas dwie bramy: Myśliborską (Soldiner Tor) i Młyńską (Mühlentor). Miasto nawiedzały liczne klęski żywiołowe, pożary (odnotowano aż siedem takich przypadków) i zarazy. Podstawowe zajęcie mieszkańców stanowiło rolnictwo i hodowla bydła. Jednak z czasem rozwinęły się tu także rzemiosła: tkactwo, sukiennictwo i lniarstwo, prosperujące aż do XIX wieku. W latach 1402-1454 należało do państwa krzyżackiego, by ostatecznie powrócić do Brandenburgii. De tiu tempo la urbo senropmpe estas sub la rego de la dinastio de Hohencolernoj ĝis la jaro 1918, troviĝante de la jaro 1701 ene de Prusio, kaj ekde la jaro 1871 ene de Germana Imperiestra Regno.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Barlinek de la 18a jc ĝis la 20a jc[redakti | redakti fonton]

La ekonomia prospero pliboniĝis nue fine de la 18a jc. W tamtym czasie w Barlinku powstały pierwsze zakłady przemysłowe, takie jak papiernia, fabryka pługów oraz garbarnia. Pod koniec XIX wieku zbudowano linię kolejową łączącą Barlinek z Choszcznem i Myśliborzem. Naturalne położenie Barlinka w centrum kompleksu leśnego sprawiło, że przemysł dający zatrudnienie wielu robotnikom w dużym stopniu związany był z gospodarką leśną. Pierwotne barlineckie bukowe knieje, w których sporadycznie spotkać można było pojedyncze dęby, zaczęto zagospodarowywać na początku XIX wieku. Wówczas to pozyskanie drewna nabrało cech planowej gospodarki. Początkowo obróbką drewna zajmowały się małe rodzinne zakłady ulokowane na wsi w pobliżu wyrębu. Dalsza obróbka odbywała się w także niedużych miejskich zakładach rzemieślniczych. Z biegiem lat zapotrzebowanie na produkty tartaczne stale wzrastało, a konieczność transportu drewna do tartaków wymuszała budowę dróg. Stąd w XIX i XX wieku powstało na terenie lasów w okolicy Barlinka wiele utwardzonych dróg. W 1895 roku w okolicy Barlinka działało 16 tartaków zatrudniających 177 pracowników. W 1907 roku z uwagi na użycie nowocześniejszych maszyn tartacznych liczba ich zmniejszyła się do 14, zaś liczba zatrudnionych pozostała praktycznie ta sama. Wynosiła ona 175 pracowników. Pod koniec XIX wieku mieściła się niewielka gmina żydowska. Jednak nasilające się procesy emigracyjne ludności doprowadziły do tego, że przestała ona odgrywać jakiekolwiek znaczenie w życiu miasta. 31 stycznia 1945 roku miasto zdobyte zostało przez oddziały radzieckie, a dokładnie XII Korpus Pancerny Armii Czerwonej. W wyniku walk oraz umyślnych podpaleń zniszczeniu uległo wówczas ponad 50% zabudowy.

Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito
La Preĝejo de Sankta Bonifaco

Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon). La nomo Barlinek ekestas de la 12a de novembro 1946. La rekonstruita urbo nun estas la centro de industrio kaj turismo.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Ivo Franz, Historische Sägeindustrie in Brandenburg: Entwicklung von 1850 bis 1990, Hamburg: Diplomica-Verl, 2009.
  • Błażej Skaziński, Grzegorz Przybylski, Katarzyna Mielcarek, Barlinek na szlaku młynów, Szczecin: Wydawnictwo ZAPOL, 2014.
  • Stanisław Kozierowski, Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej, Poznano: Nauka i Praca, 1934.