Berlin Alexanderplatz

Berlin Alexanderplatz
literatura verko
Aŭtoroj
Aŭtoro	Alfred Döblin
Lingvoj
Lingvo	germana lingvo
Eldonado
Eldondato	1929
Ĝenro	Q62753037
Loko de rakonto	Berlino

Berlino, Aleksandra Placo (germane Berlin Alexanderplatz; plennome Berlino Aleksandra Placo: La Rakonto de Franz Biberkopf (Berlin Alexanderplatz. Die Geschichte vom Franz Biberkopf)) estas romano verkita de Alfred Döblin el 1929. La verko estas konsiderata unu el la plej gravaj kaj novigaj verkoj de la Vajmara Respubliko.

La verko estis unue publikigita en 1929 de S. Fischer Verlag kun la subtitolo La Rakonto de Franz Biberkopf. La plej sukcesa libro de Döblin estas unu el la ĉefaj verkoj de germana modernismo  kaj estas karakterizita per noviga strukturo, esprimplena lingvo kaj poezia rakonta tekniko. La urba romano estas ankaŭ grava siatempa dokumento de la frua 20-a jarcento, precipe la Vajmara Respubliko. La eksperimentaj verkoj Uliso de Joyce, Manhattan Transfer de John Dos Passos kaj La Abelujo de Camilo José Cela estas konsiderataj ekvivalentoj.

En enketo de 100 elektitaj verkistoj farita en 2002 de la Norvega Literatura Klubo, la verko estis elektita kiel unu el la 100 plej bonaj libroj de ĉiuj tempoj, kaj inkludita en la Monda Biblioteko (la listo de la plej signifaj verkoj de monda literaturo).

Döblin rakontas la historion de dunglaboristo Franz Biberkopf, kiu murdis sian amatinon kaj, post servado de kvarjara mallibereca puno, deziras vivi dece. En stiligita lukto kontraŭ la metropolo Berlino, la nekorektebla Biberkopf riskas perei. Post malsukceso vivi regulan vivon, li implikiĝas en la rompoŝtela bando de Reinhold. Atako en lia fuĝaŭto lasas lin kripla, sed li realiĝas al la bando kaj komencas rilaton kun la prostituitino Mieze. La murdo de ŝi fare de Reinhold estas la decida bato. Li fariĝas suspektato, estas arestita, kaj fine finas kiel paciento en frenezulejo. Tie, li estas purigita per morto kaj rekonas siajn proprajn pekojn. Post sia liberigo, Franz komencas novan vivon kiel helppordisto.

La romano rapide fariĝis komerca sukceso, ne malpleje pro la fablo Biberkopf - la fiasko de simpla laboristo, kiu estis malbone traktita kaj kies vivo ŝajnas senespera. Samtempe, la poeziigo de la metropolo per la tekniko de muntado kaj nerekta parolo (libera malrekta stilo, d:Q1355481), same kiel stila plurismo, romaneca komponado kaj sennombraj referencoj al literaturo kaj mito faras Berlin Alexanderplatz unu el la plej gravaj romanoj en la germanlingva literaturo. Ĝi inspiris multajn aŭtorojn al parodioj, imitaĵoj kaj adaptoj, kaj pro sia senfina diverseco de interpretoj, ĝi rapide fariĝis la temo de literaturaj studoj.

Strukturo

Alexanderplatz en 1928

La verko estas dividita en naŭ pli grandajn ĉapitrojn, titolitajn "libroj". Ili havas, sekvante la 19-jarcentan modelon, antaŭparolojn kun ĝeneralaj informoj pri la ĉapitra enhavo. Ĉiu el la libroj komencas kun listo de epigrafoj de la ĉapitrojn klarigantaj aŭ divenigantaj la intrigon. Ili estas jenaj:

Libro Unu.

Al la urbo kun la 41-a.—Ĝi ankoraŭ ne estas tie.—Lernado el la ekzemplo de Zannowich.—Fino de la rakonto laŭ neatendita maniero, kaj tiel atingante la celitan kuraĝigan efikon sur la eks-kondamnito.—Senkuraĝiĝa tendenco, posta forta malkresko, Hamburgo malbonhumora, Londono pli malforta.—Venko ĝisfunde! Franz Biberkopf aĉetas bifstekon.—Kaj nun Franz ĵuras al la mondo kaj al si mem vivi honeste en Berlino, kun aŭ sen mono.

Libro Du.

Franz Biberkopf eniras Berlinon.— Franz Biberkopf serĉas, oni devas gajni monon, sen mono oni ne povas vivi. Ĉe la frankfurta porcelanmerkato.— Lina zorgas pri la gejuloj.— Hasenheide, Nova Mondo, se ne temas pri unu afero, ĝi estos alia, oni ne devas malfaciligi la vivon. Franz estas homo de klaso, li scias, kion li ŝuldas al si mem. Dimensioj de ĉi tiu Franz Biberkopf. Li povas konkuri kun la antikvaj herooj.

Libro Tri.

Nur hieraŭ sur vigla ĉevalo. — Hodiaŭ trapikita tra kaj tra. — Morgaŭ, en la malvarma tombo; ne, ni scios kiel majstri nin mem.

Libro Kvar.

Manpleno da viroj ĉirkaŭ Alex. —Biberkopf narkotita, Franz kaŝas sin, Franz ne volas rigardi. —Franz retiriĝas. Franz ludas adiaŭan marŝon por la Judoj. —Ĉar tio, kio okazas al homo, estas kiel tio, kio okazas al bestoj; same kiel ĉi tiu mortas, tiel mortas tiu. —Konversacio kun Job, dependas de vi, Job, vi ne volas ĝin. —Kaj ili ĉiuj havas la saman spiron, kaj homo estas nenio pli ol la besto. —La fenestro de Franz estas malfermita, strangaj aferoj okazas ankaŭ en la mondo. —Hopi, supo, la ĉevaleto galopas.

Libro Kvin.

Reunuiĝo ĉe Alex, frostege. La venonta jaro, 1929, estos eĉ pli malvarma. —Por iom da tempo, mi ripozas, oni resaniĝas. —La komerco de blankaj sklavoj prosperas. —Franz pensas pri la komerco de blankaj sklavoj kaj subite ne volas daŭrigi, volas fari ion alian. —Lokaj novaĵoj. —Franz faris detruigan decidon. Li ne rimarkas, ke li sidis sur la urtikoj. —Dimanĉo, la 8-an de aprilo 1928.

Libro Ses.

Maljuste akirita profito gajnas. —Dimanĉnokto, lundo, la 9-an de aprilo —Franz ne estas ekster ĝi kaj oni ne povas lin eligi. —Leviĝu, malforta spirito, kaj stariĝu. —La tria konkero de Berlino. —La kutimo faras la monaĥon, kaj nova homo ankaŭ havas novajn okulojn. —Nova homo ankaŭ havas novan kapon. —Nova homo ankaŭ bezonas novan profesion, aŭ neniun. —Knabino ankaŭ aperas; Franz Biberkopf estas denove kompleta. —Defenda milito kontraŭ la burĝa socio. —Komploto de damoj, la damoj havas la parolrajton, la koro de Eŭropo ne maljuniĝas. —Politiko finiĝis, sed la eterna farniente estas multe pli danĝera ankoraŭ. —La muŝo rampas for, la sablo defalas de ĝi, ĝi baldaŭ zumos denove. —Antaŭen, markante la tempon, rulo de tamburoj kaj batalionoj. Pugno sur la tablo.

Sepa Libro.

Pussi Uhl, la usona invado, kiel oni literumas Wilma, kun W aŭ V? —La duelo komenciĝas! La vetero estas pluva. —Franz la Ŝtelisto, Franz ne estas sub la aŭto nun, li sidas interne, tre feliĉa; li sukcesis. La ĝojoj kaj malĝojoj de amo. —Bonegaj rikoltaj perspektivoj, sed ili povus montriĝi malsukcesaj. —Merkredo, la 29-an de aŭgusto. —Sabato, la 1-an de septembro.

Oka Libro.

Franz rimarkas nenion, kaj la mondo daŭre iras. —Aferoj vigliĝas, la krimuloj batalas. —Atentu pri Karl la stanisto, li ion konspiras. —Aferoj evoluas, Karl la stanisto estas kaptita kaj li kantas. —Kaj mi turnis mian vizaĝon kaj vidis ĉiujn maljustaĵojn, kiuj kuŝas sub la mantelo de la ĉielo. —Kaj jen, estis larmoj sur la vizaĝoj de tiuj, kiuj suferis maljustaĵon, kaj neniu povis konsoli ilin. —Kaj mi laŭdis la mortintojn, ĉar ili estis mortintaj. —La fortikaĵo estas tute ĉirkaŭita, la lastaj atakoj okazas, sed ili estas nur simuladoj. —La batalo komenciĝas. Ni iros al infero kun timbaloj kaj trumpetoj. —La policejo estas sur Aleksandra Placo.

Libro Naŭ.

Nigra Merkredo de Reinhold, sed ĉi tiu ĉapitro povas esti preterlasita. — Azilo de Buch, speciala gvatsekcio. — Injektoj de glukozo kaj kamforita oleo, sed fine iu alia enmiksiĝas. — La Morto kantas sian malrapidan, malrapidan kanton. — Kaj Franz nun aŭskultas la malrapidan kanton de la Morto. — Ĉi tie ni devas priskribi, kio estas doloro. — Retiriĝo de la malbona putino kaj triumfo de la granda festanto, hakil-uzanta tamburisto. — Ĉiuj komencoj estas malfacilaj. — Dormu bone, amata Patrujo, ĉar mi ne dormas ion similan. — Kaj la ritmo tiktakas, maldekstren, dekstren, maldekstren, dekstren.

Resuma intrigo

Ŝargisto Franz Biberkopf estas liberigita el malliberejo kvar jarojn post kiam li mortigis sian amatinon Ida. Biberkopf esperas fariĝi honesta kaj deca viro, sed liaj klopodoj estas vanaj: post iom da tempo, lia fidinda amiko Luders lin trompas, kaj Franz ebriiĝas, post kio li trairas la mondon de prostituitinoj, prostituistoj, ŝtelistoj, murdintoj, politikaj agitistoj kaj senlaboruloj. Poste, Franz Biberkopf estas trompita por helpi la bandon Pums, kiu okupiĝis pri ŝtelado de peltmanteloj. Sed vidante lian necertecon kaj nevolemon, unu el la bandanoj, Reinhold, kiun Franz konsideras sia amiko, ĵetas Biberkopf el moviĝanta aŭto post kiam la laboro estas finita. Biberkopf finas en hospitalo kaj lia brako estas amputita. Poste, la fratino de lia iama amatino, Eva, prezentas lin al Mieze, kaj ili enamiĝas unu al la alia, kaj vivas per mono de ŝia riĉa patrono-amatino. Tamen, Biberkopf ne volas resti senokupa kaj aliĝas al la bando Pums. Provante kompreni kial Franz tiel persiste volas esti en ĉi tiu bando, Mitze alproksimiĝas al Reichnold, sed post pluraj renkontiĝoj, li, vidante ŝian sindonemon al Franz, mortigas ŝin. Dum iom da tempo, Franz ne suspektas la veran kialon de ŝia malapero, sed poste ŝia korpo estas trovita kaj la rakonto aperas en la gazetoj. Biberkopf eniras staton de frenezo kaj, post atako kontraŭ la polico, li estas arestita. En malliberejo, li longe kuŝas en katatonio, sed poste vekiĝas kaj donas al la enketistoj ateston konfirmante sian alibion pri la murdo de Mitze. Oni determinas, ke li estis freneza kiam li atakis la policon, post kio li estas liberigita. Revenante al Berlino, li fariĝas deĵorgardisto en fabriko.

Analizo

La romano okazas en la laboristaj kvartaloj ĉirkaŭ la Aleksandra Placo de Berlino en la 1920-aj jaroj. Kvankam la stilo de Döblin estas foje komparata kun tiu de James Joyce, kritikistoj kiel Walter Benjamin distingas inter la konscifluo de Uliso kaj la muntado de la romano de Döblin. Oliver Kamm kredas, ke la metodoj de Döblin pli similas al tiuj de Kafka en lia uzo de nerekta parolo.  La teksto inkluzivas rerakontojn de antikvaj grekaj mitoj kaj bibliaj paraboloj, kiuj funkcias kiel alegorioj per kiuj la rakonto estas rakontata. Krome, priskriboj de sonefektoj, gazetartikoloj, kantoj, propagandaj paroladoj kaj literaturaj verkoj konataj tiutempe estas intermetitaj tra la rakonto. Inkluditaj estas priskriboj de scenoj de la berlina vivo kiel viditaj de Biberkopf, veterraportoj kaj detaloj pri Berlino mem (kiel geografiaj koordinatoj kaj informoj pri la nombro da fervojaj stacioj en la urbo). Tiel, la bildo de "monstra urbo" estas kreita en la romano. Kiel rimarkas Dmitrij Zatonskij, “Aleksandroplaco kun la polica prezidio en la centro kaj kun fumplenaj bierhaloj, suspektindaj butikoj kaj ŝtelistaj nestoj ĉe la periferio ne estas nur fono, kiu ombras aŭ eĉ klarigas la ĉefan intrigon. La placo, la urbo, la kamparo, la mondo estas ne malpli gravaj intrigoj. Ili estas parto de la rakonto de la heroo; tamen, li, kun ĉiuj siaj aventuroj kaj malbonŝancoj, estas ankaŭ komponanto de la vivo. Tial Döblin ne sentas sin devigita prezenti ĉi tiun rakonton en ĝia kontinua pleneco. Foje ĝi apenaŭ travideblas en la ĝenerala fluo de la romano, kaj foje ĝi tute malaperas sub la tapiŝo. Sed eĉ tiam ĝi ĉeestas. Nur en la formo de alegorio, en la formo de parabolo, kiel nenomita objekto por komparo”.

Filmadaptiĝoj

La romano estis adaptita por la ekrano tri fojojn:

• En 1931, samnoma filmadapto estis publikigita de reĝisoro Piel Jutzi. Döblin persone laboris pri la scenaro kune kun scenaristoj Hans Wilhelm kaj Karlheinz Martin. La filmo ĉefrolis Heinrich George, Maria Bard, Bernhard Minetti kaj aliaj.
• Dua filmadapto de la sama nomo, reĝisorita de Rainer Werner Fassbinder, estis montrita en Germanio en 1980 kaj kiel televidserio kaj kiel dek kvin-hora filmo. Post ĝia publikigo en Novjorko, biletposedantoj devis veni al la kinejo dum tri sinsekvaj noktoj por vidi la filmon en ĝia tuteco.
• La adaptado de Burhan Qurbani premieris ĉe la 70-a Internacia Filmfestivalo de Berlino en 2020. En lia versio de la filmo, la ĉefrolulo estas el Gvineo Bisaŭa.

Eksteraj ligiloj

• Plena teksto de Berlin Alexanderplatz (en la germana) ĉe HathiTrust cifereca biblioteko