Bitmono

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Bitmono/bitmono emblemo
bitmono-qt en Ubuntu

Bitmono (angle Bitcoin) estas pagosistemo elpensita de Satoshi Nakamoto[noto 1], kiu publikigis sian inventon en 2008[1] kaj liberigis ĝin kiel malfermkoda programaro en 2009.[2] La sistemo estas samtavola ŝutado; uzantoj povas klopodi rekte sen neceso de interaj.[3] Transakcioj estas kontrolita per reto nodoj kaj registrita en publika distribuita librotenisto nomata bloko ĉeno. La librotenisto uzas lian propran kontunuo, ankaŭ nomita bitmono. La sistemo funkcias sen centra dosieraro unuop administranto, kiun kondukis la Usona Ministerio pri la Kaso ĝin kiel malcentralizita virtuala valuto. Bitmono estas ofte nomita la unua ĉifrikvaluto, kvankam antaŭ sistemoj ekzistis. Bitmono estas pli ĝuste priskribas kiel la unua malcentralizita cifereca valuto. Ĝi estas la plej granda de ĝia speco en terminoj de totala merkata valoro.[4]

Bitmonoj estas kreitaj kiel kompenso por pago procedan laboron, per kiu uzantoj ofertas sian komputan povon por verifiki kaj enigi pagojn al publika ĉefkontlibro. Ĉi tiu aktiveco estas nomita minado kaj la ministoj estas rekompencitaj per transakciaj kotizoj kaj nove kreita bitmono. [3] Krom minado, Bitmonoj povas esti ricevita en interŝanĝo por malsamaj moneroj, [5] produktoj kaj servoj. [6] Uzantoj povas sendi kaj ricevi bitmonos por laŭvola transakcio kotizon.[7]

Bitmono kiel formo de pago por produktoj kaj servoj kreskis,[6] kaj komercistoj havas stimulon akcepti ĝin ĉar kotizoj estas pli malaltaj ol la 2-3% tipe truditaj per kreditkarto procesoroj.[8] Kontraste kreditkartojn, neniun kotizoj estas pagitaj de la aĉetanto, nek la vendanto. La Eŭropa Banka Aŭtoritato[9] kaj aliaj fontoj[3]avertis ke Bitmono uzantoj ne estas protektitaj de repagon rajtojn aŭ rekta debeto. Spite granda pliigo en la nombro de komercistoj akcepti Bitmono, la ĉifrikvaluto ne havas multe movokvanto en podetalaj transakcioj.[10]

La uzo de bitmono de krimuloj allogis atenton de financaj reguligistoj,[11] leĝdonaj korpoj,[12] polico,[13] kaj amaskomunikiloj.[14] Nelicaj aktivecoj estas unuavice centris ĉirkaŭ nigraj merkatoj kaj ŝtelo. Male, oficialuloj en landoj kiel la Usono, Ĵersejo , Manksinsulo, la Unuiĝinta Reĝlando, Aŭstralio, kaj Brazilo rekonis lian kapablon provizi legitima financaj servoj, ankaŭ.[15][16][17][18][19][20][21]

Ĝi estas akceptita de multaj firmaoj, ekzemple WordPress.[22]

Ĝi estas tute samtavole ŝutita, kaj uzas malsimplan kriptologion.

La aktivuloj de la projektoj rimarkas la similecon de la mono kun Esperanto[23] kaj unu el la programoj kiuj scias labori kun la bitmoneroj nomiĝas Spesmilo, laŭ la iama Esperanto-mono spesmilo.

Principo[redakti | redakti fonton]

La cirkulanta monkvanto estas strikte regulita. Iom post iom estas emisiata pli da mono kaj post kelkaj jardekoj ĝi atingos maksimumon de 21 milionoj da bitmono-unuoj. Dum „normala” mono suferas pro inflacio, ĉar daŭre estas bezonata kaj emisiata pli multe, bitmono minimume restos stabila sed verŝajne ege plivaloriĝos, ĉar, se la projekto estos sukcesa, por kreskanta bezono estos nur limigita propono. [24]

Teknologio[redakti | redakti fonton]

Bloko ĉeno[redakti | redakti fonton]

La bloko ĉeno estas publika librotenisto kiu gravuras bitmono transakcioj. Romano solvo plenumas tion sen ajna fidis centra aŭtoritato: vivtenado de la bloko ĉeno farita per reto de komunikanta nodoj kurante bitmono programaro. Transakcioj de la formo pagador X sendas Y bitmonoj al payee Z estas dissendita al tiu reto uzante _readily_ disponebla programaro aplikoj. Reto nodoj povas validigi transakcioj, aldoni ilin al sia kopio de la librotenisto, kaj tiam dissendi tiujn librotenisto aldonoj al aliaj nodoj. La bloko ĉeno estas distribuita datumbazo; por sendepende kontroli la ĉenon de proprieto de ajna kaj ĉiu bitmonoj (kvanto), ĉiu reto nodo stokas lia propra kopio de la bloko ĉeno. Proksimume sesoble por horo, nova grupo de akceptitaj transakcioj, bloko, estas kreita, aldonita al la bloko ĉeno, kaj rapide eldonita al ĉiuj nodoj. Tio permesas bitmono programaro por determini kiam aparta bitmono kvanto estis elspezita, kio estas necesa por malhelpi duoblan-elspezado en medio sen centra kontrolo. Dum konvencia librotenisto registras la translokigoj de fakta bekojn aŭ promeskambiojn kiuj ekzistas ekster ĝi, la bloko ĉeno estas la sola loko kiu Bitmonoj povas diri ekzisti en la formo de unspent eligoj de transakcioj.

Unuoj[redakti | redakti fonton]

La unueco de rakontas de la Bitmono sistemo Bitmono. Segun 2014, simboloj kutimis reprezenti Bimono estas BTC, XBT. Malgrandaj kvantoj de bitmono uzata kiel alternativa unuoj estas millibitcoin (mBTC), microbitcoin (μBTC ), kaj Satoshi. Enoficigita en omaĝo al Bitmono kreinto, a Satoshi estas la plej malgranda kvanto ene bitmono reprezentanta 0.00000001 bitmono, cent miliona de bitmono.[25] A millibitcoin egalas al 0,001 bitmono, kiu estas unu milono de bitmono. Unu microbitcoin egalas al 0.000001 bitmono, kiu estas unu milionono de bitmono. A microbitcoin foje referita kiel iom.

La 7 de la oktobro 2014, la Bitcoin Fondaĵo dissemita planon apliki por ISO 4217 valutaj kodon per Bitmonon, kaj menciita BTC kaj XBT kiel la ĉefaj kandidatoj.

Proprieto[redakti | redakti fonton]

Simpligita ĉeno de posedo. En realeco, transakcio povas havi pli ol unu enigo kaj pli ol unu eligo.

Posedrajtoj pri Bitmonoj implicas ke uzanto povas elspezi bitmonoj asociita kun specifa adreso. Per tion fari, oni devas ĝiranto cifereca subskribo la transakcio uzante la responda privata ŝlosilo. Sen scio de la privata ŝlosilo, la transakcio ne povas esti subskribita kaj bitmonoj ne konsumiĝos. La reto kontrolas la subskribon uzante la publika ŝlosilo. Se la privata ŝlosilo estas perdita, la bitmono reto ne rekonos neniu alia indico de posedo; la moneroj estas tiam neuzebla, kaj tiel efike perdis. Ekzemple, en 2013 unu uzanto diris li perdis 7,500 Bitmonoj, valoras $ 7,5 milionoj en la momento, kiam li forĵetis malmola disko enhavanta sia privata ŝlosilo.[26]

Sendi monon al bitcoin adreso, uzantoj povas klaki ligilojn sur retpaĝoj; ĉi estas plenumita kun provizora bitcoin URI skemo uzante ŝablonon registrita kun IANA. Bitcoin klientoj kiel electrum kaj Armory subteno bitcoin URI-ojn. Poŝtelefono klientoj rekoni bitcoin URI-ojn en QR kodoj, tiel ke la uzanto ne devas tajpi la bitcoin Adreso kaj kvanto en permane. La QR kodo estas generita de la uzanto enigo bazita sur la pago kvanto. La QR kodo estas montrata sur la movebla aparato ekrano kaj povas esti skanita de dua movebla aparato.[27]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Oni ne scias ĉu la nomo Satoshi Nakamoto estas reala aŭ pseŭdonimo, aŭ ĉu ĝi reprezentas unu personon aŭ grupon.

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System (October 2008). Alirita 28 April 2014.
  2. (10 October 2011)The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor. The New Yorker. Alirita 31 October 2014.
  3. 3,0 3,1 3,2 Jerry Brito and Andrea Castillo (2013). Bitcoin: A Primer for Policymakers. Mercatus Center. Alirita 22 October 2013.
  4. Espinoza, Javier, "Is It Time to Invest in Bitcoin? Cryptocurrencies Are Highly Volatile, but Some Say They Are Worth It" (-), Journal Reports, The Wall Street Journal, 22 September 2014. Kontrolita 3 November 2014.
  5. "What is Bitcoin?" (-), CNN Money.
  6. 6,0 6,1 Natasha Lomas (16 September 2013). BitPay Passes 10,000 Bitcoin-Accepting Merchants On Its Payment Processing Network. Techcrunch. Alirita 21 October 2013.
  7. Joshua A. Kroll, Ian C. Davey, Edward W. Felten (11–12 June 2013). The Economics of Bitcoin Mining, or Bitcoin in the Presence of Adversaries. The Twelfth Workshop on the Economics of Information Security (WEIS 2013). Alirita 8 May 2014. “A transaction fee is like a tip or gratuity left for the miner.”
  8. Wingfield, Nick. "Bitcoin Pursues the Mainstream" (-), The New York Times, 30 October 2013. Kontrolita 4 November 2013.
  9. Citaĵa eraro Nevalida <ref> etikedo; neniu teksto estis donita por ref-oj nomataj ebawarn; $2
  10. Orcutt, Mike, "Is Bitcoin Stalling?" (-), 18 February 2015. Kontrolita 20 Feb 2015.
  11. Citaĵa eraro Nevalida <ref> etikedo; neniu teksto estis donita por ref-oj nomataj Lavin.2C_Tim; $2
  12. Tracy, Ryan. "Bitcoin Comes Under Senate Scrutiny" (-), Washington Wire, Wall Street Journal, Nov 5, 2013. Kontrolita 20 December 2014.
  13. Citaĵa eraro Nevalida <ref> etikedo; neniu teksto estis donita por ref-oj nomataj fbi_report; $2
  14. Citaĵa eraro Nevalida <ref> etikedo; neniu teksto estis donita por ref-oj nomataj washp; $2
  15. Tracy, Ryan, "Authorities See Worth of Bitcoin" (-), Markets, The Wall Street Journal, 18 November 2013. Kontrolita 28 November 2014.
  16. Masters, Daniel, "Jersey Approves First Regulated Bitcoin Fund" (-), News, BBC, 10 July 2014. Kontrolita 9 September 2015.
  17. "Isle of Man tax haven with tailless cats becomes bitcoin hub" (-), Bloomberg, 7 September 2015. Kontrolita 9 September 2015.
  18. "British PM David Cameron Selects Bitcoin Company for...Delegation" (-), Markets, Coin Telegraph, 5 August 2015. Kontrolita 7 August 2015.
  19. "Third Time Lucky For Bitcoin Group At An IPO" (-), Currencies, Sydney Morning Herald, 8 September 2015. Kontrolita 9 September 2015.
  20. Colley, Andrew, "BitCoin Not A Financial Product...Yet" (-), CSO Online, CSO Australia, 11 August 2015. Kontrolita 9 September 2015.
  21. "BitCoin Trades Undergo Surging Volumes In Brazil" (-), NewsBTC, NewsBTC, 4 September 2015. Kontrolita 9 September 2015.
  22. angle Bitmono
  23. angle Simileco inter bitcoin kaj esperanto (similarities between bitcoin and esperanto)
  24. Monato, internacia magazino sendependa, numero 2013/05, paĝo 16: Bitcoin: ĉu scienca eksperimento, trompado aŭ reale uzebla virtuala mono? verkita de Roland ROTSAERT.
  25. Katie Pisa and Natasha Maguder. "Bitcoin your way to a double espresso" (-), cnn.com, CNN, 9 July 2014. Kontrolita 23 April 2015.
  26. "Man Throws Away 7,500 Bitcoins, Now Worth $7.5 Million" (-), CBS DC, 29 November 2013. Kontrolita 23 January 2014.
  27. Qr code-enabled p2p payment systems and methods.US 20140129428 A1 (Patent application) (8 May 2014). Alirita 20 January 2015.

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]