Blanka franĉipano

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo

Blanka franĉipano, Plumeria alba, estas malgranda arbo de la familio de Apocinacoj. Ĝi apartenas al la genro Plumerio.

Priskribo[redakti | redakti fonton]

Malgranda arbo, kiu altiras atenton pro la regula forkiĝo de ĝiaj branĉoj, ĉiamverdaj. Ĝi havas tre dikajn branĉojn, glatajn ĉe la pinto de verda koloro, de kiu abunda latekso eliras en okazo de vundo. Mallarĝaj, linear-lancetformaj folioj, brilaj sur la supra flanko, pintaj, 20-50cm longaj, multnombraj, plenplenaj ĉe la fino de la branĉoj, kiuj falas kiam la sekeco pliiĝas, lasante grandajn cikatrojn sur la branĉoj. La frukto estas kapsulo brunkolora, enhavanta multajn platajn, flugilhavajn semojn. Ĝi produktas aretojn da grandaj, aromaj blankaj floroj, similaj al muelilaj aloj, kiuj aperas printempe havante flavan koloron ĉe la bazo. Ĝi floras kaj donas fruktojn tutjare. Kiel ĉiuj apocinacoj, ĝi havas tipe torditan burĝonbazon. Du grandaj, okulfrapaj, mallarĝaj folikloj ĝis 25cm longaj ekestiĝas de la fekundigitaj floroj, kiuj estas kunigitaj ĉe la bazo.[1]

Disvastigado kaj vivmedio[redakti | redakti fonton]

Ĝi estas disvastigata de suda Meksiko ĝis la Grandaj kaj Malgrandaj Antiloj, abunda en sekaj grundoj kaj en arbaroj kun kalkaj grundoj ĝis mezaj altitudoj en Karibio, en marbordaj gresherbejoj kaj malalta decidua foliarbaro.

Ekonomia kaj kultura graveco[redakti | redakti fonton]

Uzoj[redakti | redakti fonton]

Ligno estas uzata kiel brulaĵo. Kiam oni dehakas ĉi tiun arbon, blanka latekso profunde sangas.

Ornamaj[redakti | redakti fonton]

Ĉi tiu specio havas grandan ornaman valoron, do ĝi devas esti kultivata plie. En Cejlono, Barato kaj Sud-Orienta Azio ĝi troviĝas plantita proksime de temploj kaj tombejoj. Parenca specio estas la Ruĝa franĉipano (Plumeria rubra), de Mezameriko, kiu distingiĝas per siaj folioj mallarĝaj en la bazo kaj larĝaj ĝis 45 cm ĉe la ekstremo, kaj malpli vilaj ĉe la malsupra flanko. La plumeria planto konata kiel franĉipano Plumeria rubra kiu havas blankajn florojn, ĝenerale kun flaveca aŭ rozkolora gorĝo, foje ĝi estas konfuzita kun Plumeria alba.

Farmakologio[redakti | redakti fonton]

La latekso, kiun ĉi tiuj plantoj sekrecias, estas uzata je iuj landoj en haŭtaj malsanoj, skabio, ulceroj kaj aliaj haŭtaj afekcioj, pro ĝia kontraŭmikroba agado. Tamen kontakto kun la haŭto povas produkti agacan kaj frotigan agon. Ĝi povus esti uzata komence diluita en egalaj partoj unue. La viskozeca, lakteca suko estas uzata por forigi verukojn. Korpinterne ĝi estas puriga en kvanto de 3 gutoj, al maljunuloj ĝi estas toksaĵo produktante abundan diareon kaj gastro-intestan iritadon.

Taksonomio[redakti | redakti fonton]

Plumeria alba estis priskribita de Karolo Lineo kaj publikigita en Species Plantarum 1: 210. 1753.

Etimologio[redakti | redakti fonton]

Plumeria estas genronomo, kiu honoras la francan botanikiston Charles Plumier, kiu vojaĝis en Karibion ​​en la 17-a jarcento. La specifa alba estas latina epiteto kiu signifas "de blanka koloro".

Sinonimeco[redakti | redakti fonton]

Plumeria revolutifolia Stokes, Plumeria alba en PlantList, kaj en World Checklist of Selected Plant Families

Oftaj nomoj[redakti | redakti fonton]

  • En Hispanio: alhelí blanco, alhelí cimarrón, tabaiba, suche, franchipán, caracucha, tabeiba, frangipani.
  • En Kubo: lirio blanco, lirio silvestre.[2]
  • En Filipinoj: calachuchi, carachuchi. [2]
  • En Meksiko: cacahoaxochitl, cacaloxochil, flor del cuervo. [2]
  • En la angla: caterpillar tree, pagoda tree, pigeon wood, white frangipan
  • En la franca: frangipanier à fleurs blanches

Bildaro[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Flores de Puerto Rico y exóticas
  2. 2,0 2,1 2,2 Diccionario de los diversos nombres vulgares de muchas plantas usuales ó notables del antiguo y nuevo mundo

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  1. AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
  2. Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.
  3. Breedlove, D.E. 1986. Flora de Chiapas. Listados Floríst. México 4: i–v, 1–246.
  4. Woodson, R. E. 1938 [1937]. Studies in the Apocynaceae–VII. An evaluation of the genera Plumeria and Himatanthus Willd. Ann. Missouri Bot. Gard. 25: 189–224. View in BotanicusView in Biodiversity Heritage Library

En tiu ĉi artikolo estis uzita traduko de la artikolo Plumeria alba en hispana vikipedio.