Chodzież

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Chodzież

Blazono

Blazono
Genitivo de la nomo Chodzieży
Provinco Grandpollando
Distrikto Distrikto Chodzieski
Komunumo Komunumo Chodzież
Speco de komunumo Urba
Urba komunumo Jes
Urborajtoj 1434
Koordinatoj 52° 59′ N, 16° 55′ O52.99009166666716.912186111111Koordinatoj: 52° 59′ N, 16° 55′ O
Areo 12,77 km²
Loĝantaro 19705 (en 2004)
Loĝdenso 1543,1 loĝ./km²
Poŝtkodo 64-800
Telefona antaŭkodo 67
Aŭtokodo PCH
TERYT 4303801011
Estro Jacek Gursz
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro ul. Paderewskiego 2
Poŝtkodo de estraro 64-800
Telefono de estraro 67 282-72-12
Fakso de estraro 67 282-72-32
Ĝemelaj urboj (Germanio) Nottuln
(Pollando) Stronie Śląskie
Komunuma retejo http://www.chodziez.pl
v  d  r
Information icon.svg

Chodzież (germane: ĝis 1878 Chodziesen, 1878–1920 Colmar, 1939–1945 Kolmar) estas urbo en Grandpollando en Pollando.

La panoramo de Chodzież

Ĝi apartenas al komunumo Chodzież en distrikto Chodzieski.

La disvastigo de la Luzacia kulturo, verdkolore

Historio[redakti | redakti fonton]

Historio de Chodzież de la antikveco ĝis la Mezepoko[redakti | redakti fonton]

La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj
Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa
Ladislao la 2-a Jogajlo, reĝo de Pollando

La plej malnovajn spurojn de la setlado, kiujn oni trovis en Chodzież, estas de la jaro 2000 a.K.. de tiu epoko devenas tera tumulo ĉe la unu el la stratoj de la urbo. Niecałe pół tysiąca lat później, mikroregion chodzieski opanowała ludność de Luzacia kulturo (vidu la apudan mapon), której obecność utrzymywała się tam przez niemal dziesięć wieków. Jedno z cmentarzysk tej grupy etnicznej zostało odkryte na terenie miasta w latach 1904-1914. We wczesnym średniowieczu osada o powierzchni około pół hektara mieściła się na jednym ze stoków, na południowym brzegu Jeziora Chodzieskiego. Osada egzystowała prawdopodobnie w stuleciach od VIII do XI. Pierwsza wzmianka pisana o Chodzieży pochodzi z 1403. Nazwa „Chodzies” pojawia się w związku z imieniem plebana miejscowego kościoła parafialnego. Natomiast w 1409 roku pojawia się nazwa „Chodzesz”. Jednak początków osady, z której wywodzi się obecne miasto należy szukać już co najmniej w XIII wieku. Według naukowców wówczas powstał tu pierwszy kościół parafialny. Wieś Chodzież rozwijała się przy ważnym ówczesnym szlaku handlowym Gniezno-Ujście. Lokacja miasta na prawie magdeburskim odbyła się 3 marca 1434 roku. La urborajtojn donis Ladislao la 2-a Jogajlo, la reĝo de Pollando en la manojn de Trojan el Łękno el la gento Pałuki. Pierwszymi właścicielami miasta byli Pałukowie, po nich Potuliccy, a od 1648 roku Grudzińscy herbu Grzymała, który stał się pierwowzorem dla późniejszego herbu Chodzieży. La familio Grudziński estis la posedantoj de Chodzież ĝis la duono de 19a jc.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Chodzież de la 16a jc ĝis la 20a jc[redakti | redakti fonton]

La preĝejo de Sankta Floriano en Chodzież
La preĝejo de Sankta Floriano en Chodzież (nokte)
La domoj de teksistoj en Chodzież
La konstruaĵoj de la fabriko de porcelano en Chodzież
La stacidomo en Chodzież

Chodzież estis en la Vojevodio de Kalisz ĝis la jaro 1768. Poste dum 4 jaroj estis en Vojevodio de Gniezno ĝis la unua dispartigo de Pollando en la jaro 1772. Grava ekonomia ŝanĝo por Chodzież estis en la jaro 1656, kiam la nobelfamilio Grudziński, invitis al la urbo la germanajn teksistojn, el la bruligita tiam Leszno. La konstruitaj domoj fare de la teksistoj komencis la konstruadon de la moderna urbo (vidu la apudan foton). W początkach XVIII wieku do Chodzieży dotarła druga fala imigrantów, głównie sukienników. Zwarta zabudowa rzemieślnicza jaką rozwijali, utworzyła z czasem przemysłowe osiedle tkaczy. Na początku XVIII wieku w mieście powstało duże skupisko społeczności żydowskiej. Już w XIX wieku Żydzi byli najliczniejszą grupą wyznaniową i narodowościową wśród ludności chodzieskiej. W 1816 roku było w Chodzieży 2455 mieszkańców, wśród nich 866 Żydów, 804 Polaków oraz 785 Niemców. Gmina żydowska posiadała synagogę i cmentarz. Jednak w drugiej połowie XIX wieku większość Żydów wyemigrowała do Ameryki. Rewolucja przemysłowa zaczęła się w Chodzieży w roku 1805, kiedy miejscowi sukiennicy sprowadzili z Berlina pierwsza maszynę do tkania i czesania sukna. W wyniku I rozbioru Polski w 1772 roku Chodzież weszła w skład Królestwa Prus a jej nazwę zmieniono na Chodziesen. La lasta posedanto de la urbo kaj la kastelo en Chodzież el la familio Grudziński estis Antoni Grudziński kies filino Joanna Grudzińska geedziĝis la 27an de majo 1820a jaro Granddukon de Rusa Imperio Konstantin Pavloviĉ (1779 - 1831) - li estis Grandduko de Rusa Imperio kaj la dua filo de la Imperiestro Paŭlo la 1-a kaj Maria Feodorovna aŭ Sophie Dorothee de Virtembergo. Tio estis morganata geedzeco kio estis en rondoj de eŭropa nobelaro tia geedzeco, en kiu unu el geedzoj havas el vidpunkto de nobela hierarkio malpli altan devenon ol la alia (ekzemple barono kaj princo). Tia ĉi geedzeco estas ja valida kaj la infanoj elirintaj el ĝi estas konsiderataj kiel laŭleĝaj, sed kutime ili heredas sole titolon de la malpli postenigita generinto kaj ili estas eliminitaj el eventuala sekvanteco al trono. W latach 1848-1886 właścicielem Chodzieży był Otto Königsmarck, który zapisał się w historii miasta sprzedając chodzieski zamek niemieckim kupcom z Frankfurtu nad Odrą. Nowi posiadacze zamku wybudowali w jego obrębie fabrykę fajansu. Od roku 1855 rozwój Chodzieży był ściśle związany z produkcją ceramiczną. Proces rozwoju nabrał tempa wraz z uruchomieniem linii kolejowej łączącej Poznań, Chodzież i Piłę w 1878 roku. 19 lat później otwarto w mieście fabrykę porcelany. En la jaro 1878 oni ŝanĝis la nomon de la urbo al Colmar, por kaŝi la polan devenon de la nomo Chodzież. La nomo Colmar estis ĝis la jaro 1920 roku, kiam la urbo denove ektroviĝis en la limoj de Pollando. W czasie II wojny światowej z miejscowości wysiedlano Polaków do Generalnego Gubernatorstwa.

Miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną 24 stycznia 1945 roku. Post la milito okazis la disvolvo de la urbo kaj industrio, estis establita la fabriko de porcelanaĵoj.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Stefan Chmielewski, Dzieje Chodzieży, Chodzież: Urząd Miasta, 2004.
  • Czesław Czubryt-Borkowski, Zygmunt Czarnocki, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945, Varsovio: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1988.
  • Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Varsovio: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1983.
  • Włodzimierz Łęcki, Nad środkową Notecią. Chodzież, Piła, Trzcianka, Czarnków: przewodnik , Poznano:

Wydawnictwo Poznańskie, 1967.

  • Shmuel Spector, Geoffrey Wigoder, The Encyclopedia of Jewish life before and during the Holocaust, vol. 1, Nov-Jorko: New York University Press, 2001.
  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom 1, Varsovio: Nakładem Władysława Walewskiego, 1880.


La urboplaco en Chodzież
Chodzież 869-02.jpg
La urboplaco en Chodzież