Dinastio Qing

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Dinastio Qing
Dinastio
historia Ĉinia ŝtato • historia epoko • suverena ŝtato • ne-hana dinastio de Ĉinio • kulturostilo
Apero 1636 vd
Fino 1912 vd
Religio Heaven worship • budhismokristanismoTaoismoislamo vd
Dinastiaj rilatoj
Branĉo de Ming Qing vd
vd Fonto: Vikidatumoj
vdr
History of China
History of China
Historio de Ĉinio
ANTIKVA
3 Suverenoj kaj 5 Imperiestroj
Dinastio Xia 2070–1600 a.K.
Dinastio Shang 1600–1046 a.K.
Dinastio Zhou 1045–256 a.K.
 Okcidenta Zhou
 Orienta Zhou
   Periodo de Printempo kaj Aŭtuno
   Periodo de Militantaj Regnoj
IMPERIA
Dinastio Qin 221 a.K.–206 a.K.
Dinastio Han 206 a.K.–220 K.E.
  Okcidenta Han
  Dinastio Xin
  Orienta Han
Tri Reĝlandoj 220–280
  Wei, Shu Han & Wu
Dinastio Jin 265–420
  Okcidenta Jin Dek ses regnoj
304–439
  Orienta Jin
Sudaj kaj Nordaj Dinastioj
420–589
Dinastio Sui 581–618
Dinastio Tang 618–907
  ( Dua Zhou 690–705 )
5 Dinastioj k
10 Regnoj

907–960
Dinastio Liao
907–1125
Dinastio Song
960–1279
  Norda Song Okc. Xia
  Suda Song Jin
Dinastio Yuan 1271–1368
Dinastio Ming 1368–1644
Dinastio Qing 1644–1911
MODERNA
Respubliko Ĉinio 1912–1949
Ĉina Popola Respubliko
1949–nun
Respubliko Ĉinio
(Tajvano)
1945–nun
Ĉi tiu kesto: vidi  diskuti  redakti

La dinastio Qing [ĉjing] aŭ la Ĉjinga Dinastio estas la lasta ĉina dinastio, el Manĉurio; iliaj regantoj konkeris Ĉinion. Ĝi daŭris de 1644 ĝis la ĉina revolucio en 1911. Ĝi sekvis la dinastion Ming kaj estis sekvita de la Respubliko Ĉinio. Fondita de la manĉura klano Ai-xin-jue-luo en Manĉurio, la multkultura imperio daŭris preskaŭ tri jarcentojn kaj formis la teritorian bazon de la moderna Ĉinio. Ĝi estis la kvina plej granda imperio en la monda historio.

La ĉinaj nomoj estas skribitaj laŭ la literumado pinjina. Por vidi kiel prononci ilin, rigardu ĉe Hanyu Pinyin. Por la nomoj de la Qing-regantoj la ĉinoj skribas: "Qing" + la erao-nomon + "Di" (=imperiestro), ekzemple imperiestro Kanĝi: Qing Kang Xi Di, krom pri la du unuaj, kiujn oni nomas per iliaj manĉuraj naskiĝnomoj, do: Nurgaĉi = Ai-xin-jue-luo Nurgachi (Nu-er-ha-chi) kaj Huang Tai Ji = Ai-xin-jue-luo Abahai, honora titolo: Huang-tai-ji.

Historio[redakti | redakti fonton]

La dinastio Qing estis la lasta imperia dinastio sur teritorioj de Ĉinio, Mongolio, Tibeto kaj Orienta Turkmenio. Fine de la 16-a jarcento, Nurhaci, origine vasala gardistaro Ming Jianzhou, komencis organizi "Bannerojn", nome militajn-sociajn unuojn, kiuj inkluzivis manĉuajn, Hanajn kaj mongolajn elementojn. Nurhaci formis la Manĉuajn klanojn en unuigita ento. Antaŭ 1636, lia filo Hong Taiji komencis veturigi Ming-fortojn el la Liaodong-duoninsulo kaj deklaris novan dinastion, la Qing-a.

En senrilata disvolviĝo, kamparanaj ribeluloj gviditaj de Li Zicheng konkeris la Mingan ĉefurbon, Pekino en 1644. Anstataŭ ol servi ilin, Ming-generalo Wu Sangui alianciĝis kun la Manĉuroj kaj malfermis la Ŝanhajan Pasejon al la Banner-Armeoj gvidate de la reganta Princo, Dorgon. Li venkis la ribelulojn kaj kaptis la ĉefurbon. Rezisto de la Suda Ming kaj la Ribelo de la Tri Feudatoroj gviditaj de Wu Sangui prokrastis la Qing-konkeron de Ĉinio mem antaŭ preskaŭ kvar jardekoj. La konkero estis finita nur en 1683 sub la regado de imperiestro Kangxi (1661-1722). La Dek Grandaj Kampanjoj de la Qianlong Imperiestro de la 1750-aj jaroj ĝis la 1790-aj jaroj etendis Qing-regadon al Interna Azio. La fruaj Qing-regantoj konservis siajn Manĉur-doganojn, kaj dum ilia titolo estis Imperiestro, ili uzis "Bogd ĥaan" dum traktado de la mongoloj kaj ili estis patronoj de Tibeta Budhismo. Ili regis uzante konfuceanajn stilojn kaj instituciojn de burokrata registaro kaj retenis la imperiajn ekzamenojn por rekruti Han-ĉinojn por labori sub aŭ paralele kun Manĉuroj. Ili ankaŭ adaptis la idealojn de la alfluanta sistemo por trakti apudajn teritoriojn.

Dum la regado de imperiestro Qianlong (1735-1796) la dinastio atingis sian apogeon, sed tiam komencis sian komencan malkreskon en prospero kaj imperia regado. La loĝantaro kreskis je ĉirkaŭ 400 milionoj, sed impostoj kaj registaraj enspezoj estis malaltaj, kio preskaŭ garantiis finan fiskan krizon. Koruptado komenciĝis, la ribelantoj testis la legitimecon de la registaro kaj la regantaj elitoj ne ŝanĝis sian pensmanieron antaŭ la ŝanĝoj en la monda sistemo. Post la Opia Milito, la eŭropaj potencoj trudis malegalajn traktatojn, liberan komercon, eksterterecon kaj havenojn sub fremda regado. La Taipinga ribelo (1850-1864) kaj la Dungana ribelo (1862-1877) en Centra Azio kaŭzis la morton de ĉirkaŭ 20 milionoj da homoj, plej multaj pro malsatoj kaŭzitaj de la milito. Malgraŭ ĉi tiuj katastrofoj, en la Tongzhi-Restarigo de la 1860-aj jaroj, Han-elitoj unuiĝis por defendi la konfucean ordon kaj la Qing-regantojn. Komencaj gajnoj en la Mem-povigo estis detruitaj dum la unua ĉin-japana milito de 1895, en kiu la Qing-oj perdis sian influon super Koreio kaj Tajvano. La novaj armeoj estis organizitaj, sed la ambicia Reformo de la Cent Tagoj de 1898 estis rifuzita per puĉo de imperiestrino, vidvino Ciŝji, konservativa gvidanto. Kiam la lukto por koncedoj de eksterlandaj potencoj ekigis la ribelon de Boksistoj, eksterlandaj potencoj invadis Ĉinion, Ciŝji deklaris militon kontraŭ ili, kio kondukis al la malvenko kaj fuĝo de la imperia kortego al Ŝjiano.

Post konsento pri subskribo de la Protokolo Boksero, la registaro komencis senprecedencajn administraciajn kaj fiskajn reformojn, kiuj inkludis elektojn, novan laŭleĝan kodon kaj la forigon de la ekzamena sistemo. Sun Jatsen kaj aliaj revoluciuloj konkurencis kun reformismaj monarkiistoj kiel Kang Youwei kaj Liang Qichao por transformi la Qing-imperion en modernan nacion. Post la morto de Ciŝji kaj imperiestro Guāngxù en 1908, la rigida linio manĉura distancigis ambaŭ reformistojn kaj lokajn elitojn malhelpante socian reformon. La ribelo de Vuhano la 11-an de oktobro 1911 kondukis al la Revolucio Xinhai. Generalo Yuan Shikai negocis la abdikon de imperiestro Xuantong la 12-an de februaro 1912. La imperio estis restaŭrita dum la manĉura restarigo la 1-an de julio 1917, antaŭ ol ĝi estis renversita denove 11 tagojn poste.

Nomoj[redakti | redakti fonton]

Huangtaiji.

Nurhaci deklaris sin la "Brila ĥano" de la posta Jin ("oro") ŝtato honore kaj al la jurĉena Jin-dinastio de la 12a - 13a jarcentoj kaj de la klano Aisin Gioro (Aisin en la manĉura, por la ĉina 金 (jīn) "oro"). Lia filo Hong Taiji renomis ĝin kiel Granda Qinq en 1636. Ekzistas konkurencaj klarigoj pri la signifo de Qīng (laŭvorte "klara" aŭ "pura"). La nomo eble estis selektita kiel reago al la nomo de la Ming-dinastio (明), kiu konsistas el la ĉinaj karakteroj por "suno" (日) kaj "luno" (月), ambaŭ asociitaj kun la fajra elemento de la ĉina zodiako. La signo Qīng (清) konsistas el "akvo" (氵) kaj "azure" (青), ambaŭ asociitaj kun la akva elemento. Ĉi tiu asocio pravigus la Qing-konkeron kiel malvenkon de fajro super akvo. La akva bildaro de la nova nomo eble ankaŭ havis budhismajn nuancojn de perspaco kaj klerismo kaj ligojn kun la Bodisatvo Manjusri. La manĉua vorto daicing, kiu sonas kiel fonetika priskribo de Dà QīngDai Ching, fakte devenis de mongola vorto "ᠳᠠᠢᠢᠴᠢᠨ, дайчин" kiu signifas "batalanto". Daicing gurun eble signifis "batala ŝtato", lingvaĵo nur komprenebla por manĉuraj kaj mongolaj homoj. En la posta parto de la dinastio, eĉ la manĉuroj mem forgesis ĉi tiun eblan signifon.

Post konkeri "propran Ĉinion", la manĉuroj identigis sian ŝtaton kiel "Ĉinio" (中國, Zhōngguó; "Meza Regno"), kaj nomis ĝin Dulimbai Gurun en manĉura lingvo (Dulimbai signifas "centra" aŭ "meza", gurun signifas "nacio" aŭ "ŝtato"). La imperiestroj egaligis la landojn de la Qing-ŝtato (inkluzive de hodiaŭa Nordorienta Ĉinio, Ŝinĝango, Mongolio, Tibeto kaj aliaj areoj) kiel "Ĉinio" en la ĉina kaj manĉura lingvoj, difinante Ĉinion kiel mult-etnan ŝtaton, kaj malakceptante la ideon, ke "Ĉinio" nur signifis Han-areojn. La Qing-imperiestroj proklamis, ke ambaŭ Han-aj kaj ne-hanaj popoloj estas parto de "Ĉinio". Ili uzis kaj "Ĉinion" kaj "Qing" por nomi sian ŝtaton en oficialaj dokumentoj, internaciaj traktatoj (ĉar la Qing estis konata internacie kiel "Ĉinio" aŭ kiel "Ĉina Imperio") kaj eksterlandaj aferoj, kaj "Ĉina lingvo" Dulimbai gurun i bithe) inkludis ĉinajn, manĉurajn kaj mongolajn lingvojn, kaj "ĉina popolo" (u 之 人 Zhōngguó zhī ren; manĉure: Dulimbai gurun i niyalma) rilatis al ĉiuj subjektoj de la imperio. En la ĉinlingvaj versioj de ĝiaj traktatoj kaj ĝiaj mapoj de la mondo, la Qing-registaro uzis "Qing" kaj "Ĉinio" sendistinge. La dinastio foje estis nomata "Manĉur-dinastio" aŭ "Pura dinastio" en fremdlingvaj fontoj.

Kreado de la Qing-dinastio kaj kronologio[redakti | redakti fonton]

La Qing-dinastion fondis ne Han-ĉinoj, kiuj konsistigas la plimulton de la ĉina loĝantaro, sed de malnomadaj terkulturistoj konataj kiel la jurĉenoj, tunguza popolo kiu vivis ĉirkaŭ la regiono nun konsistanta el la ĉinaj provincoj de Jilin kaj Heilongjiang. La manĉuroj foje estas konfuzitaj kun nomadaj popoloj, kio ili ne estis. Kio poste fariĝis la manĉura ŝtato estis fondita de Nurhaci, la ĉefo de pli malgranda jurĉena tribo - la Aisin Gioro - en Jianzhou en la frua 17-a jarcento. Nurhaci eble pasigis tempon en ĉina hejmo en sia juneco, kaj flue parolis ĉinan kaj mongolan lingvojn, kaj legis la ĉinajn romanojn Enamiĝo de la Tri Regnoj kaj Ĉe Akvo-Rando. Origine vasalo de la Ming-imperiestroj, Nurhaci komencis intertriban feŭdon en 1582 kiu eskaladis en kampanjo por unuigi la proksimajn tribojn. Antaŭ 1616, li sufiĉe firmigis Jianzhou por povi proklami sin Ĥano de la Granda Jin en referenco al la antaŭa jurĉena dinastio.

Du jarojn poste, Nurhaci anoncis la "Sep Plendojn" kaj malkaŝe rezignis la suverenecon de Ming supernatura por kompletigi la unuigon de tiuj jurĉenaj triboj ankoraŭ aliancitaj kun la Ming-imperiestro. Post serio de sukcesaj bataloj, li translokigis sian ĉefurbon el Hetu Ala al sinsekve pli grandaj kaptitaj urboj Ming-aj en Liaodong: unue Liaoyang en 1621, poste Shenyang (Mukden) en 1625.

Kiam la jurĉenoj estis reorganizitaj de Nurhaci en la ok flagojn, multaj manĉuraj klanoj estis kreitaj artefarite kiam grupo de neparencaj homoj fondis novan manĉuran klanon (mukun) uzante nomon de geografia origino kiel loknomo por sia hala (nomo de klano).

Naskiĝnomo Datoj de reĝado Erao-nomo (Nian Hao 年號) kaj rilataj jaroj
La personaj nomoj estas grase prezentitaj.
Aisingioro Nurhaĉi 愛新覺羅努爾哈赤 Àixīnjuéluó Nǔ'ěrhāchì 1616-1626 Tianming (天命 tian1 ming4) aŭ Abkai fulingga 1616-1626
Aisingioro Huangtaiji 愛新覺羅皇太極 Àixīnjuéluó Huángtàijí 1627-1643 Tiancong (天聰 tian1 cong1) aŭ Abkai sure 1627-1636
Chongde (崇德 chong2 de2) aŭ Wesihun erdemungge 1636-1643
Aisingioro Fulin 愛新覺羅福臨 Àixīnjuéluó Fúlín 1644-1661 Shunzhi (順治 shun4 zhi4) aŭ Ijishūn dasan 1644-1661
Aisingioro Xuanye 愛新覺羅玄燁 Àixīnjuéluó Xuányè 1662-1722 Kanĝi (康熙 kang1 xi1) aŭ Elhe taifin 1662-1722
Aisingioro Yinzhen 愛新覺羅胤禛 Àixīnjuéluó Yìnzhēn 1723-1735 Yongzheng (雍正 yong1 zheng4) aŭ Hūwaliyasun tob 1723-1735
Aisingioro Hongli 愛新覺羅弘曆 Àixīnjuéluó Hónglì 1735-1795 Qianlong (乾隆 qian2 long2) aŭ Abkai wehiyehe 1736-1795
Aisingioro Yongyan 愛新覺羅顒琰 Àixīnjuéluó Yóngyǎn 1796-1820 Jiaqing (嘉慶 jia1 qing4) aŭ Saicungga fengšen 1796-1820
Aisingioro Minning 愛新覺羅旻寧 Àixīnjuéluó Mínníng 1821-1850 Daoguang (道光 dao4 guang1) aŭ Doro eldengge 1821-1850
Aisingioro Yizhu 愛新覺羅奕詝 Àixīnjuéluó Yìzhǔ 1851-1861 Xianfeng (咸豐 xian2 feng1) aŭ Gubci elgiyengge 1851-1861
Aisingioro Zaichun 愛新覺羅載淳 Àixīnjuéluó Zàichún 1862-1874 Tongzhi (同治 tong2 zhi4) aŭ Yooningga dasan 1862-1874
Aisingioro Zaitian 愛新覺羅載湉 Àixīnjuéluó Zàitián 1875-1908 Guangxu (光緒 guang1 xu4) aŭ Badarangga doro 1875-1908
Por tiu lasta imperiestro nur uzu "Imperiestro Xuantong"(宣統帝 xuan1 tong3 di4) aŭ la naskiĝnomon.
Aisingioro Puji 愛新覺羅溥儀 Àixīnjuéluó Pǔyì 1908-1911 Xuantong (宣統 xuan1 tong3) aŭ Gehungge yoso 1909-1911


Ekonomio[redakti | redakti fonton]

Monero el kupro (latuno) de Xián Fēng Tōng Bǎo (咸豐通寶) 1850–1861 de la Dinastio Qing.
Poŝtmarko el Jantaj (Ĉefu) en la Dinastio Qing.

Ĉirkaŭ la fino de la 17-a jarcento, la ĉina ekonomio estis rekuperiĝinta el la detruado okazigita per la militoj en kiu estis renversita la Dinastio Ming.[1] En la sekva jarcento, bazaroj plue etendiĝis, sed per pli aktiva komerco inter regionoj, pli granda dependenco el la transamaraj merkatoj kaj tre pliigita loĝantaro.[2] Ĉirkaŭ la fino de la 18-a jarcento la loĝantaro estis pliiĝinta al 300 milionoj da personoj proksimume je 150 milionoj dum la fino de la Ming dinastio. La spektaklan pliiĝon en la loĝantaro okazigis kelkaj tialoj, kiel la longa periodo de paco kaj stabileco en la 18-a jarcento kaj la importado de novaj kultivoj kiujn Ĉinio ricevis el Ameriko, kiel arakidoj, batatoj kaj maizo. Novaj specioj de rizo el Sudorienta Azio kondukis al granda pliiĝo en la produktado. Komercistaj gildoj abundiĝis en ĉiuj el la kreskantaj ĉinaj urboj kaj ofte akiris grandan socian kaj eĉ politikan influon. Riĉaj komercistoj kun oficialaj konektoj sukcesis akumuli enormajn riĉecojn kaj eĉ patronis literaturon, teatro kaj artojn. La produktado kaj tekstila kaj artmetia eksplodiĝis.[3]

The government broadened land ownership by returning land that had been sold to large landowners in the late Ming period by families unable to pay the land tax.[4] To give people more incentives to participate in the market, they reduced the tax burden in comparison with the late Ming, and replaced the corvée system with a head tax used to hire laborers.[5] The administration of the Grand Canal was made more efficient, and transport opened to private merchants.[6] A system of monitoring grain prices eliminated severe shortages, and enabled the price of rice to rise slowly and smoothly through the 18th century.[7] Wary of the power of wealthy merchants, Qing rulers limited their trading licenses and usually refused them permission to open new mines, except in poor areas.[8] These restrictions on domestic resource exploration, as well as on foreign trade, are critiqued by some scholars as a cause of the Great Divergence, by which the Western world overtook China economically.[9][10]

During the Ming–Qing period (1368–1911) the biggest development in the Chinese economy was its transition from a command to a market economy, the latter becoming increasingly more pervasive throughout the Qing's rule.Ŝablono:Sfnb From roughly 1550 to 1800 China proper experienced a second commercial revolution, developing naturally from the first commercial revolution of the Song period which saw the emergence of long-distance inter-regional trade of luxury goods. During the second commercial revolution, for the first time, a large percentage of farming households began producing crops for sale in the local and national markets rather than for their own consumption or barter in the traditional economy. Surplus crops were placed onto the national market for sale, integrating farmers into the commercial economy from the ground up. This naturally led to regions specializing in certain cash-crops for export as China's economy became increasingly reliant on inter-regional trade of bulk staple goods such as cotton, grain, beans, vegetable oils, forest products, animal products, and fertilizer.Ŝablono:Sfnb

Arĝento[redakti | redakti fonton]

Arĝenta monero: 1 yuan/dollar Xuantong 3rd year – 1911 Chopmark

Silver entered in large quantities from mines in the New World after the Spanish conquered the Philippines in the 1570s. The re-opening of the southeast coast, which had been closed in the late 17th century, quickly revived trade, which expanded at 4% per annum throughout the latter part of the 18th century.Ŝablono:Sfnp China continued to export tea, silk and manufactures, creating a large, favorable trade balance with the West.Ŝablono:Sfnp The resulting expansion of the money supply supported competitive and stable markets.Ŝablono:Sfnp During the mid-Ming China had gradually shifted to silver as the standard currency for large scale transactions and by the late Kangxi reign the assessment and collection of the land tax was done in silver. Landlords began only accepting rent payments in silver rather than in crops themselves, which in turn incentivized farmers to produce crops for sale in local and national markets rather than for their own personal consumption or barter.Ŝablono:Sfnb Unlike the copper coins, qian or cash, used mainly for smaller transactions, silver was not reliably minted into a coin but rather was traded in units of weight: the liang or tael, which equaled roughly 1.3 ounces of silver. A third-party had to be brought in to assess the weight and purity of the silver, resulting in an extra "meltage fee" added on to the price of transaction. Furthermore, since the "meltage fee" was unregulated it was the source of corruption. The Yongzheng emperor cracked down on the corrupt "meltage fees", legalizing and regulating them so that they could be collected as a tax. From this newly increased public coffer, the Yongzheng emperor increased the salaries of the officials who collected them, further legitimizing silver as the standard currency of the Qing economy.Ŝablono:Sfnb

Urbaigo kaj abundiĝo de bazarurboj[redakti | redakti fonton]

The second commercial revolution also had a profound effect on the dispersion of the Qing populace. Up until the late Ming there existed a stark contrast between the rural countryside and cities because extraction of surplus crops from the countryside was traditionally done by the state. However, as commercialization expanded in the late-Ming and early-Qing, mid-sized cities began popping up to direct the flow of domestic, commercial trade. Some towns of this nature had such a large volume of trade and merchants flowing through them that they developed into full-fledged market-towns. Some of these more active market-towns even developed into small cities and became home to the new rising merchant class.Ŝablono:Sfnb The proliferation of these mid-sized cities was only made possible by advancements in long-distance transportation and communication. As more and more Chinese citizens were travelling the country conducting trade they increasingly found themselves in a far-away place needing a place to stay; in response the market saw the expansion of guild halls to house these merchants.Ŝablono:Sfnb

Full-fledged trade guilds emerged, which, among other things, issued regulatory codes and price schedules, and provided a place for travelling merchants to stay and conduct their business. Along with the huiguan trade guilds, guild halls dedicated to more specific professions, gongsuo, began to appear and to control commercial craft or artisanal industries such as carpentry, weaving, banking, and medicine.Ŝablono:Sfnb By the nineteenth century guild halls worked to transform urban areas into cosmopolitan, multi-cultural hubs, staged theatre performances open to general public, developed real estate by pooling funds together in the style of a trust, and some even facilitated the development of social services such as maintaining streets, water supply, and sewage facilities.Ŝablono:Sfnb

Komerco kun Okcidento[redakti | redakti fonton]

Puankhequa, Chinese merchant and member of a Cohong family

In 1685, the Kangxi emperor legalized private maritime trade along the coast, establishing a series of customs stations in major port cities. The customs station at Canton became by far the most active in foreign trade; by the late Kangxi reign, more than forty mercantile houses specializing in trade with the West had appeared. The Yongzheng emperor made a parent corporation comprising those forty individual houses in 1725 known as the Cohong system. Firmly established by 1757, the Canton Cohong was an association of thirteen business firms that had been awarded exclusive rights to conduct trade with Western merchants in Canton. Until its abolition after the Opium War in 1842, the Canton Cohong system was the only permitted avenue of Western trade into China, and thus became a booming hub of international trade.Ŝablono:Sfnb By the eighteenth century, the most significant export China had was tea. British demand for tea increased exponentially up until they figured out how to grow it for themselves in the hills of northern India in the 1880s. By the end of the eighteenth century, tea exports going through the Canton Cohong system amounted to one-tenth of the revenue from taxes collected from the British and nearly the entire revenue of the British East India Company; in fact, until the early nineteenth century tea comprised ninety percent of exports leaving Canton.Ŝablono:Sfnb

Enspezoj[redakti | redakti fonton]

The recorded revenues of the central Qing government increased little over the course of the 18th and early 19th century from 36,106,483 taels in 1725 to 43,343,978 taels in 1812 before declining to 38,600,570 taels in 1841, the land tax was the principal source of revenue for the central government with the salt, customs and poll taxes being important secondary sources.Ŝablono:Sfnb Following the Opium wars and the opening of China to foreign trade and the mid-century rebellions, two further important sources of revenue were added: the foreign maritime customs revenue and the likin revenue though only 20% of the likin revenue was actually given by the provinces to Hu Pu (board of revenue) in Beijing the rest remaining in provincial hands, the Hu Pu also managed to raise some miscellaneous taxes and increased the rate of the salt tax these measures doubled revenue by the late 19th century, this however was insufficient for the central government which was facing numerous crises and wars during the period and 9 foreign loans amounting to 40mil taels were contracted by the Qing government prior to 1890.Ŝablono:Sfnb

It was estimated in the 1850s that wages around the capital of Beijing and the Yangtze delta region for a farmer was between 0.99 and 1.02 taels a month assuming every day was worked this would amount to roughly 12 taels a year with over 400,000,000 citizens in 1890 the level of taxation was extremely low.[11]

The Financial Reorganisation bureau of the Dynasty (established in 1909) estimated total revenue to be 292,000,000 taels. H.B. Morse estimated in the early 1900s a total of 284,150,000 taels of which 99,062,000 taels was spent by the Central government, 142,374,000 taels by the provincial governments and the remainder by the local government. In 1911 the Consultative assembly estimated total revenue to be 301,910,297 taels. Included in this figure was over 44,000,000 taels from the Likin of which only 13,000,000 was reported to Beijing.Ŝablono:Sfnb

The Qing government during and following the First Sino-Japanese war increasingly took on loans to meet its expenditure requirements a total of 746,220,453 taels of which slightly over 330,000,000 taels was for Railway construction and the repayment to come from the revenues of the railways themselves thus these loans did not burden the central government finances. A relatively small sum of just over 25,500,000 taels was borrowed for industrial projects, over 5,000,000 taels for Telegraph lines with less than 1,000,000 taels for miscellaneous purposes. The remainder was primarily for the costs of the Sino-Japanese war and the indemnity in the Treaty of Shimonoseki amounting to over 382,000,000 taels.Ŝablono:Sfnb

Taizu noted that these figures for formal taxation only amounted to half of the total taxation and therefore revenue of the government with these surcharges being levied at a local level by local officials who found the level of taxation far too low to support even basic governance, despite the ability to levy surcharges belonging solely to the central government.[12]

Kulturo[redakti | redakti fonton]

Literaturo[redakti | redakti fonton]

Laŭlum, en sia artikolo "Ĉina klasika beletro en Esperanto" disvolvigas detalan priskribon de la tuta panoramo de la klasika ĉina literaturo kaj dediĉas laŭdajn paragrafojn al la literaturo de tiu dinastio kaj al ties plej elstara verko, kiun li nomas "la plej eminenta el la ĉinaj klasikaj romanoj", nome la Ruĝdoma sonĝo.[13] Laŭlum resumas la verkon jene:

Citaĵo
 Kun la tragika amo inter la junaj nobeloj Jia Baoyu kaj Lin Daiyu kaj Xue Baochai kiel la ĉefa fadeno, la romano priskribis la prosperon kaj dekadencon de nobela familio, malkaŝis la luksan kaj diboĉan vivon de la feŭda regantaro kaj montris la neeviteblan pereon de la granda nobela familio kaj la feŭda socio de Ĉinio. La arta kaj lingva sukcesoj de la romano estas senprecedencaj kaj levis la ĉinan klasikan romanon al pli alta nivelo. La supre menciitaj kvar klasikaj romanoj estas tradukitaj en dekon da lingvoj. La ĉina eduka ministerio deklaris ilin postlecionaj legaĵoj de mezlernejanoj; elektitaj fragmentoj estas instruataj en mezlernejoj. 

Krome menciindas "Mirrakontoj de Liaozhai" de Pu Songling (1640-1715), kiu per ĉirkaŭ 500 noveloj priskribis la maljustecon de la feŭda socio, la ŝtata ekzamena sistemo kaj la malfaciloj de la libera amo. En tiu epoko kritikantaj intelektuloj riskis persekutadon kaj malliberigon, kaj tial Pu verkis pri pri "fantomoj, feoj, spiritoj de vulpoj kaj aliaj bestoj" por eviti politikan subpremadon. Lia novelo "Grilo" rakontas historion de Cheng Ming kiu ne povis liveri grilojn deziratajn de la imperiestro kaj suferis pri tio malfacilaĵojn. Iam li trafis bonkvalitegan grilon, sed lia infana filo senvole mortigis tiun; pro la ekonomia risko, la infano memmortigis por eviti la patran koleron, sed poste reviviĝis mem en alian bonkvalitegan grilon, kiu portita al palaco savis la familion el la ruino.[14]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Myers & Wang 2002, pp. 564, 566.
  2. Myers & Wang 2002, p. 564.
  3. Murphey 2007, p. 151.
  4. Myers & Wang 2002, p. 593.
  5. Myers & Wang 2002, pp. 593, 595.
  6. Myers & Wang 2002, p. 598.
  7. Myers & Wang 2002, pp. 572–573, 599–600.
  8. Myers & Wang 2002, pp. 606, 609.
  9. Xu, Suming (2005), "人学史观视阈下的中西大分流——对"为什么江南不是英国"之新思考 (The Great Divergence from a humanist perspective: Why was Jiangnan not England?)" (in zh), Tianjin Social Science 6, http://www.jylw.com/guest/wzhtml/27/wz128130.htm 
  10. Li, Bo; Zheng, Yin (2001) (in zh), 5000 years of Chinese history, Inner Mongolian People's publishing corp, (ISBN 978-7-204-04420-7) 
  11. (2021) “The last guardian of the throne: the regional army in the late Qing dynasty”, Journal of Institutional Economics 17 (2), p. 328–329. doi:10.1017/S1744137420000430. 
  12. Taizu, Zhang. (2023) The ideological foundations of Qing taxation:Belief systems, Politics, and institutions. Cambridge: Cambridge University Press, p. 46, 69, 99. ISBN 978-1108995955.
  13. Laŭlum, "Ĉina klasika beletro en Esperanto", en La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin, Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 748-760. Por la citaĵo p. 758.
  14. Laŭlum, p. 757.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]