Dubravka Ugrešić
Dubravka UGREŜIĈ (n. la 27-an de marto 1949 en Kutina, SR Kroatio, Jugoslavio - m. la 17-an de marto 2023 en Amsterdamo) estis kroata verkistino, eseisto, publicisto, tradukisto kaj literaturhistoriisto [1].
Kiam eksplodis la jugoslaviaj militoj en 1991, ŝi prenis kontraŭnaciisman aliron, estis deklarita perfidulo, kaj en 1993 estis devigita iri en ekzilon en Nederlandon [2].
Vivo
[redakti | redakti fonton]Ŝi naskiĝis en Kutina, urbo en centra Kroatio, poste en Jugoslavio. Studis komparan kaj rusan literaturon ĉe la Universitato de Zagrebo, kaj havis universitatan kaj literaturan karieron samtempe. Fininte sian diplomon, ŝi daŭre laboris en la universitato, ĉe la Instituto de Literatura Teorio.
Ĉe la ekapero de milito en la antaŭa Jugoslavio, en 1991, ŝi publikigis akran libron kondamnante naciismon kaj kontraŭ militoj. Pro la publikigo de la libro, ŝi iĝis celo de amaskomunikilaro kaj politika persekuto kaj kelkaj vidis ŝin kiel "malamiko de la popolo" kaj "sorĉistino". Al tio venis aferoj, ke en 1993 ŝi elmigris el Kroatio.
Ŝi instruis en eŭropaj kaj usonaj universitatoj, inkluzive de la Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso (UCLA) kaj Universitato Harvard. Ŝi vivis en Amsterdamo, kie ŝi skribis kaj publikigis en pluraj eŭropaj kaj usonaj literaturaj ĵurnaloj kaj gazetoj.
Verkado
[redakti | redakti fonton]Romanoj kaj noveloj
[redakti | redakti fonton]Ugreŝiĉ publikigis plurajn romanojn kaj kolektojn de noveloj, kiuj estis poste tradukitaj en multajn eŭropajn lingvojn. En 1981, ŝi publikigis novelon titolitan Shaftiza Tzvoc en la makzeloj de vivo, kiu estis sukceso. La novelo estas plena de aludoj al beletro (Gustave Flaubert, Bohumil Hrabal) kaj pulpa literaturo (kiel romantika romano). La romano funkciis kiel la bazo por sukcesa jugoslava filmo de 1984 titolita En la makzeloj de vivo, reĝisorita de Reiko Gerlić.
Ugreŝiĉ difinis sin kiel "civitanon de literaturo". En siaj eseoj, Ugreŝiĉ esprimis sian apartenon al literaturo, al la antikva kaj granda familio de libroj kaj verkistoj. Ŝi asertis ke,
Grandaj literaturaĵoj estas bonegaj, interalie, ĉar ili estas en konstanta debato kun siaj legantoj, el kiuj kelkaj estas verkistoj mem, kiuj kapablas kreive esprimi kiel ili spertas tiun ĉi disvolviĝon. Grandaj literaturaĵoj havas la mirindan kvaliton igi siajn legantojn reverki ilin, fari el ili novan literaturan entreprenon. Tio povas respondi al la Borgesa ideo ke ĉiu libro havas ekvivalenton, sed ankaŭ al modernisma ideo de literaturo en konstanta dialogo kun sia literatura kaj historia pasinteco." [3] — Intervjuo kun Ugreŝiĉ (angle), de Svetlana Boim, en la retejo "BOMB"
La romano Savi la riverromanon gajnis la Nin-premion, la plej altan literaturan honoron en Jugoslavio, kies gajnintoj inkludas Danilo Kiš kaj Milorad Paviĉ. Ugreŝiĉ estis la unua virino kiu gajnis tiun premion. La romano estas amuza "suspensfilmo" pri internacia familio de verkistoj, kiuj kunvenas en Zagrebo.
La romano La muzeo de senkondiĉa kapitulaco, kiu estis distribuita kiel samizdato en 1992, sed estis publikigita en Kroatio nur jardekon poste (post kiam estis tradukita kaj publikigita en aliaj lingvoj), traktas la melankolion de memoro kaj forgeso. La heroino de la romano, ekzilita de sia lando, estas ĉirkaŭita de la pejzaĝo de Berlino post la falo de la muro, kaj bildoj de ŝia milit-ŝiriĝinta patrujo, rotacias inter periodoj de ŝia vivo.
Alia romano, La ministro-ofico por doloro-aferoj, publikigita en 2004, traktas la frakasitajn vivojn de forlokitaj personoj; en la traŭmato de lingvo kaj la lingvo de traŭmato.
En la romano Baba Yaga demetis ovon, publikigita en 2008, Ugreŝiĉ ĉerpis el la slava mito Baba Yaga kaj ŝpinis modernan agon, pri beleco, magio, potenco, morto, maljuniĝo, kaj malegaleco kaj diskriminacio inter la seksoj, sed ankaŭ pri la kapablo de maljunulinoj rebati kaj ja fortege [4].
Eseoj
[redakti | redakti fonton]Ugreŝiĉ estis rekonita por sia noviga aliro al la eseo. La kolekto de eseoj Fikcia amerika vortaro (originale: Americki fikcionar) enhavas mallongajn eseojn similajn al vortaraj enskriboj pri vivo en Ameriko el la vidpunkto de turisto el disfalanta lando [5]. En la dosiero Kulturo de mensogoj, Ugreŝiĉ skribis pri la vivoj de ordinaraj homoj dum milita tempo, naciismo kaj kolektiva paranojo.
Ŝia skribado atakas la sovaĝan stultecon de la milito, krevigas la balonon de masklisma heroeco, kiu ĉirkaŭas ĝin, kaj penetras la profundon de la doloro kaj patoso de ekzilo. — Richard Burne, Elektante la malĝustan sorĉistinon (angla), en La Ofta Revizio
La dosiero "Dankon pro ne legi" estas kolekto de eseoj pri "literaturaj bagateloj": la eldonindustrio, la loko de la literaturo en "socio de toksomaniuloj al spektakloj". Aliaj eseoj kiujn ŝi publikigis estas "Estas neniu hejme", "Karaoke-kulturo", "Eŭropo estas sepia-kolora".
Por sia esea verkado ŝi gajnis premiojn, inkluzive de la Premio Heinrich Mann en 2000, la Premio Jean Amery en 2012 kaj la Premio Charles Vion por Eŭropaj Eseoj.
Aliaj tipoj
[redakti | redakti fonton]Aldone al sia literatura verkado, Ugreŝiĉ verkis akademiajn eseojn, inkluzive de monografio titolita Nova rusia prozo [6], kaj redaktis 9-voluman glosaron Pojmovnik ruske avangarde (Terminaro de rusa avangardo) pri la rusa avangardo, kaj diversajn kolektojn.
Ugreŝiĉ tradukis el la rusa en la kroatan verkojn de Daniil Ĥarms kaj Boris Pilniak. Ŝi ankaŭ verkis tri infanlibrojn.
La kulturĵurnalisto Anneli Dufva kredis ĉe Sveriges Radio en 2013 ke Ugrešić devus esti Nobel-premiita en 2013 kun la sekva pravigo:
Ĉar Ugrešić en siaj romanoj kaj eseoj permesas al tempo, memoro kaj ekzilo, fragmente, kiel fotoalbumoj, malfermi pensomondon markitan de Eŭropo formita kaj de ĝiaj militoj kaj ĝiaj filozofoj. Ŝi laboras kiel verkisto en zono kie klasika edukado renkontas amaskulturon, Oriento renkontas Okcidenton, kaj ŝi faras tion per lingvo, kiu kaj sukcesas porti, kaj vivas de ĉi tiuj maloj.
Verkaro
[redakti | redakti fonton]Romanoj
[redakti | redakti fonton]- 1981 – Štefica Cvek u raljama života
- 1988 - Forsiranje romana salikoko
- 1997 - Muzej bezuvjetne predaje (Muzeo de senkondiĉa kapitulaco, traduko: Djordje Žarković, 2000)
- 2004 - Ministari boli (Ministerio de doloro, traduko: Djordje Žarković, 2005)
- 2008 - Baba Jaga je snijela jaje (Baba Jaga demetis ovon, traduko: Djordje Žarković, 2009)
- 2017 - Lisica (La vulpo, traduko: Djordje Žarković, 2019)
Noveloj
[redakti | redakti fonton]- 1978 – Poza za prozu
- 1983 – Život je bajka
Eseoj
[redakti | redakti fonton]- 1993 - amerika fikcio
- 1995 – Kultura laži
- 2001 – Zabranjeno legado
- 2005 - Neniu por juĝi
- 2010 - Napad kaj minibar
- 2014 - Eŭropo en sepio
- 2015 - Karaokeo-kulturo
Infanlibroj
[redakti | redakti fonton]- 1971 - Malia flamo
- 1976 - Filip en Srećica
- 1988 - Kućni duhoji
Diversaj
[redakti | redakti fonton]- 1980 - Nova ruska prozo (antologio)
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ Jaggi, Maya, "Novelist Dubravka Ugresic talks about why she fears for Kosovo's future", The Guardian, 23 February 2008. (en-GB)
- ↑ (18 June 2013) “Postcards from Europe: Dubravka Ugrešić as a Transnational Public Intellectual, or Life Writing in Fragments | European Journal of Life Writing”, European Journal of Life Writing 2, p. T42–T60. doi:10.5463/ejlw.2.55. Alirita 10 June 2021..
- ↑ . Dubravka Ugrešić. Arkivita el la originalo je 8 August 2010. Alirita 9 March 2011 .
- ↑ (27 August 2009) “Witchiness. LRB”, London Review of Books 31 (16).
- ↑ “Ah, taj identitet”, Beograd: Službeni glasnik 2010.
- ↑ “Ugrešić, Dubravka”, Kroata Enciklopedio.
Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]- Oficiala retejo
- Dubravka Ugrešić ĉe la kompleta revizio
- Dubravka UgrešićArkivigite je 2010-08-08 per la retarkivo Wayback Machine intervjuo de Svetlana Boym en BOMBA Revuo, 2002
- Ugrešić ĉe Libroj de Malfermaj Leteraj