Fasilo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo

Fasile21 estas internacia planlingvo-projekto proponita de brazila eks-esperantisto B. Egon Breitenbach (1949-) en 1999. La kreanto de Fasile21 disvastigis Esperanton en brazila preso kaj televido, prezidis esperantistan societon en urbo Porto Alegre. Li verkis proesperantan A Língua das Nações (La Lingvo de la Nacioj), eldonita en 1974. Partoprenis Universalan Kongreson okazinta en Brazilo.

La nomo de la lingvo venas de fas-il-e (facil-il-o) + 21 (jarcento), kaj tiel signifas "facililo por 21-a jarcento".

Gramatiko[redakti | redakti fonton]

Alfabeto kaj prononco[redakti | redakti fonton]

La akcenta silabo estas sur vokalo antaŭ lasta konsonanto en ne verbaj vortoj​, kaj sur lasta silabo en verbaj vortoj.

Morfologio[redakti | redakti fonton]

Baza vortaro konsistas el unusilabaj radikaloj: dog-o (hundo), libr-e (libereco), mig-uy (geamikoj), man-a (virino).

Estas kvar finaĵoj por substantivoj: -e por ne vivantaj kaj -o, -a, -u por vivantaj estoj. Finaĵoj: "o" por viraj substantivoj; "a" por virinaj substantivoj; "u" por ge-ideo aŭ nekonata sekso. Finaĵo "y" por pluralo. Pro strukturo Nominativo → Verbo → Akuzativo oni ne bezonas diferencigon, kia estas -n en Esperanto.

Verbaj vortoj finitaj per "s" estas akcentitaj en lasta silabo: kantar (kanti), vidar (vidi); verbaj imperativoj: kantes (kantu), vides (vidu). Verboj havas pli kompletan kaj ne tiom "nazaligitan" sistemon de participoj rilate Esperanton:

  • asi – anta
  • esi – imperativo
  • isi – inta
  • osi – onta
  • usi – "unta"
  • adi – ata
  • edi – enda
  • idi – ita
  • odi – ota
  • udi – "uta"

Akcentigo sur lasta silabo okazas en adverboj kaj vortoj ne finitaj per vokalo. Ekzemploj: setan (set+an), setel (set+el) ("nun", kaj "ĉi tiel" en Esperanto).

Finaĵo "-i" por adjektivo; multaj fioj ĉe la adverboj: olel (ĉiel), olin (ĉie),olon (ĉio), olan (ĉiam), antan (antaŭe), antin (loke antaŭe). Ekzistas multaj aliaj eblecoj. En kazoj kiam klareco permesas oni povas uzi solan radikalon kiel adverbon.

Sintakso

Bazaj, preferinda strukturo: SVO (subjekto-verbo-objekto).

Komparo Fasile21/Esperanto[redakti | redakti fonton]

Alfabeto[redakti | redakti fonton]

Esperanto: 28 literoj

Fasile21: 24 literoj.

Sufiksoj ne oficialaj[redakti | redakti fonton]

Esperanto: multaj (scopo, atro, atrio, iko, ito, metro, toro, teko, io/ujo/lando, aŭ)

Fasile21: Nenia

Akuzativo[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Li vidis Karlon.

Kreas malfacilajn sonojn kaj modifas proprajn nomojn

Fasile21: Lo vidis Karlo.

Sinonimoj[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Granda. Ega/granda, tiam/tiutempe, cento/centavo/centimo/cendo.

Fasile21: Nenia. Ogi, datan, xenune.

Akureco[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Ino. Vir. Ge. Ne distingas vivantan kaj nevivantan.

Fasile21: A. O. U. Y. pluralo. E: senanima.

Malfacilaj sonoroj[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Sign, lingv, scienco, psikologio, sfigmo, absoluta, kserografio, librojn

Fasile21: Nenia

Reguloj por vorto kreado[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Konfuzaj aŭ ne ekzistantaj

Fasile21: Klaraj

Arkaismoj[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Omnibuso, aŭtomobilo, scienco.

Fasile21: Base, kare, ike.

Vortaro[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Malalta produktemo

Fasile21: Altega produktemo

Konfuzo inter terminoj kaj sufiksoj[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Kataro - aro da katoj aŭ el nazaĵo?

Kolego - granda kolo?

Fasile21: Ketiro - aro da katoj. Kono: kolego, kona: kolegino; konu: kolego/kolegino

Kohereco[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Eks, ankaŭ, ej, sezono, per, januaro, horlogho, teksto, gramatiko, taŭro, vir-bovo, bovo, bovino.

Fasile21: Isi, kayon, in, seze, il, unani mese, anile, frazire, frazike, bovo, bovo, naw ferti bovo, bova.

Minimigo[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Lernendaj vortoj. Kurteno, ŝtrumpo, ganto.

Fasile21: Vortoj simple kombinitaj. Vindi vebe, futi veste, kiri veste.

Korelativoj[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Manka, kontraŭdira, nekompleta. Kial? ĉar. Kiam? Nun.

Fasile21: Pli ampleksa, konsista kaj logika. Kaw al? Al. Kaw an? Setan.

Eŭfonika klareco[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Sur-sub, ĉi-ti. Kreas konfuzon

Fasile21: Sor-sub, set-dat. Evitas konfuzon

Reguloj por redaktado[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Difuzaj.

Fasile21: Klare proponataj

Adaptebleco[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Personaj pronomoj prezentas samajn limigojn ekzistantajn en Angla lingvo

Fasile21: Efika sistemo por personaj pronomoj

Dedukteco[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Miaŭo, bojo, cento/centavo/centimo/cendo, Brazilo, januaro, teksto.

Fasile21: Keti vose, dogi vose, xenune, BR-nase, unani mese, frazire.

Rimarko: en Esperanto "c" estas prononcata "ts".

Formigo de vortaro[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Preskaŭ tute kreita de Zamenhof, kun tro da literaturo-influo

Fasile21: Demokratia kaj praktika

Grado da renovigo[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Jam aĝas preskaŭ unu kaj duoncento da jarcento

Fasile21: Revolucia projekto, novigema laŭ multaj aspektoj

Komputera Procezeco[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Meza. Prezentas multajn problemojn

Fasile21: Altega

Bezono da lingvaj protezoj[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Ega

Fasile21: Nenia

Antaŭa Lingvistiko[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Malgranda

Fasile21: Granda. Kreanto de Fasile21 estas eks-esperantista kaj studas Lingvistikon ktp

Diskonigo

Esperanto: Improvize dependas de voluntarismo. Difuza fokuso: idealo, religio ktp

Fasile21: Profesia, sur baze de universitatoj, entreprenoj, asocioj, komercigo. Fokuso: praktika solvo

Gramatika Demokratio[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Limigita

Fasile21: Perfektigo ekde projekto-prezento, en Aprilo de 1999

Historia antaŭeco[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Granda

Fasile21: Nenia

Klopodo por neeŭropanoj[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Granda.

Fasile21: Malkonsiderenda

Tempo por lernado[redakti | redakti fonton]

Esperanto: Meza.

Fasile21: Malmulte

Ekzemploj[redakti | redakti fonton]

Patro Nia[redakti | redakti fonton]

La preĝo Patro Nia en Fasile21:

Preje tem juyi pamo
Juyi pamo, iri in sele: vui nome santedes.
Vui kinge venes tem juy.
Lawijes vui vole, in tere el in sele.
Gives pane di eji dage tem juy.
Pardes juyi fensey el juy pardas datuy fensigi juy.
Naw permes juy law pekigar,
sed protes juy ril bonawe.
Setel ijes.

Tore di Bable[redakti | redakti fonton]

La historio pri la Babela turo, de Genezo (11:1-9) en la Biblio:

1. Kay oli rejire abis soli linge kay simi vordey.
2. Kay an publu, ivasi tem Oyste, trovis lizi feyse in Ximar, kay genevitis datin.
3. Kay luy intel palis:
Juy genes! Juy iges brikey kay kokes ley il fayre. Luy usis brikey el roke kay trare el gluigaje.
4. Kay luy palis:
Juy genes! Juy konstros por juy un urbe kay un tori tope til sele! Kay juy iges fami title por juy, por juy naw es disigidi trans oli feyse di rejire!
5. Kay Godo ivis subin por vidar urbe kay tore konstradi il publu.
6. Posan Godo palis:
Eys! Luy unepublas kay unelingas, kay luy geneigas sete! Setan, ebijos ole luy volos igar!
7. Juy ives! Juy subives kay juy konfiges luyi linge gol eju naw prenos altru!
8. Kordel Godo disigis luy trans oli feyse di Tere, kay law grade luy dal konstris urbe.
9. Al sete le nomas Bable, al Godo datin konfigis linge di ol rejire, kay dan Godo disigis puble trans oli feyse di rejire.

Norti Vinde kay Sune[redakti | redakti fonton]

Norti Vente kay Sune argazis kaw e aras mas forsi, an tripo venis volvidi il hoti mantle. Ley kordes date unan susos igar tripo dal vestar loi mantle ares sidridi mas forsi ril altri.
Tam Norti Vente blovis forsel law le povis, sed mas le blovis, mas tripo mas nirel foldis loi mantle sirkel le; kay finan Norti Vente dal volis trayar. Tam Sune brilis hotel, kaj tuy tripo dal vestis mantle.
Kay setel Norti Vente esis fesar: Sune as mas forsi intel ley.

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Breitenbach, Balduino Egon (1949-): Projeto da Língua Mundial. Porto Alegre : Planeta i - Informática, 1999. 184p., 23cm. ISBN 85-87337-01-7 (broch.)

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

  • https://fasilexxi.blogspot.com