Ferdinand Domela Nieuwenhuis

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Ferdinand Domela Nieuwenhuis
Domela nieuwenhuis.jpg
Personaj informoj
Naskiĝo 31-an de decembro 1846 (1846-12-31)
en Amsterdamo
Morto 18-an de novembro 1919 (1919-11-18) (72-jara)
en Hilversum
Ŝtataneco Reĝlando de Nederlando
Profesio pastoro, politikisto
Lingvoj nederlanda lingvo
Familianoj
Infano César Domela
v  d  r
Information icon.svg

Ferdinand DOMELA NIEUWENHUIS (naskiĝis la 31-an de decembro 1846 en Amsterdamo, mortis la 18-an de novembro 1919) estis la unua grava nederlanda socialisto. Li estis luterana pastoro, kiu, post perdo de sia kredo, politike ekbatalis por la laboristoj. Li estis la unua socialisto en la nederlanda parlamento.

Vivo[redakti | redakti fonton]

Ferdinand Nieuwenhuis naskiĝis en 1846. Lia familio aldonis la kromnomon "Domela" en 1859. Post teologiaj studoj li iĝis luterana pastoro, kaj deĵoris en diversaj nederlandaj urboj. Dum tiu tempo li iom post iom perdis sian kredon kaj konatiĝis kun la tiamaj sociaj problemoj. Li ĉesis prediki en 1879, kaj iĝis diversmaniere aktiva socialisto.

En 1881, Domela Nieuwenhuis iĝis la ĉefo de la Socialdemokrata Ligo (nederlande: Sociaal Democratische Bond, SDB), socialista movado konstruita ĉirkaŭ diversaj lokaj movadoj. Ĝi batalis por universala voĉdonrajto kaj subtenis laboristajn strikojn. Sub la gvido de Domela Nieuwenhuis, la movado iĝis pli kaj pli forta, kaj tial ankaŭ estis atakita. En 1887, li estis kondamnita al unujara malliberiĝo pro insulto al la reĝeco en artikolo, kvankam ne estas certe, ke li efektive skribis ĝin.

En 1888 Domela Nieuwenhuis elektiĝis en la Dua Ĉambro de la nederlanda parlamento. Li restis tie ĝis 1891, kiam li decidis ne plu kandidati, seniluziita de la parlamentaj metodoj.

Ekde tiu tempo Domela Nieuwenhuis pli kaj pli alproksimiĝis anarkiistajn konvinkojn. SDB sekvis lin, sed kun kelkaj problemetoj. Multaj ne akceptis la evoluon, ĉefe Pieter Jelles Troelstra, kiu forlasis la partion kun aliaj gravaj membroj kaj ekfondis la pli reformistan Socialdemokratan Laboristan Partion (nederlande: Sociaal Democratische Arbeiders Partij, SDAP) en 1894. La saman jaron, la partio de Domela Nieuwenhuis iĝis eksterleĝa, sed li tamen restis ekster la SDAP de Troelstra.

Domela Nieuwenhuis plu publikigis tekstojn kaj batalis por anarkiismo. Li vizitis diversajn kongresojn kaj kunorganizis pliajn movadojn.

En Esperanto aperis[redakti | redakti fonton]