Friedrich Reinhold Kreutzwald
| Friedrich Reinhold Kreutzwald | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| |||||
| Persona informo | |||||
| Friedrich Reinhold Kreutzwald | |||||
| Naskiĝo | 26-an de decembro 1803 en Jõepere manor, Estonia Governorate,  Rusia Imperio
| ||||
| Morto | 25-an de aŭgusto 1882 (78-jaraĝa) en Tartu | ||||
| Tombo | Raadi cemetery (en)   vd
| ||||
| Etno | estonoj vd | ||||
| Lingvoj | estona • germana • rusa vd | ||||
| Ŝtataneco | Rusia Imperio vd
| ||||
| Alma mater | Imperia universitato de Dorpat vd
| ||||
Memorigilo 
| |||||
| Familio | |||||
| Edz(in)o | Marie Elisabeth Kreutzwald (mul) vd
| ||||
| Infanoj | Friedrich Alexis Kreutzwald (mul) vd
| ||||
| Profesio | |||||
| Okupo | tradukisto verkisto kolektisto de fabeloj kuracisto kuracisto-verkisto poeto porinfana verkisto etnologo vd
| ||||
| |||||
| vd | Fonto: Vikidatumoj | ||||
Friedrich Reinhold KREUTZWALD (n. la 14-an de decembro jul. / 26-a de decembro 1803 greg. en Jõepere (Jömper) en la hodiaŭa municipo Kadrina (Sankt Katharinen), Lääne-Viru (West-Wierland); m. la 13-an de aŭgusto jul. / 25-a de aŭgusto 1882 greg. en Tartu (Dorpat)) estis estona poeto, verkisto, folkloristo, edukisto, kuracisto kaj publika figuro ; aŭtoro de la popola eposo Kalevipoeg ( La filo de Kalev ) kaj la fondinto de la nacia estona literaturo [1].
Vivo
[redakti | redakti fonton]
De humila deveno, li diplomiĝis pri medicino ĉe la Universitato de Tartu en 1833, kaj praktikis medicinon en Võru, suda Estonio, inter 1833 kaj 1877 [2].
Samtempe, li estis aŭtoro de diversaj literaturaj verkoj, ĉefe popolaj rakontoj kaj poemoj. Li estis membro de la Estona Societo de Intelektuloj fondita en 1838. Ĉi tiu societo, kiu funkciis el la Universitato de Tartu, estis granda reklamanto kaj defendanto de la estona popola kulturo.
Jam kiel studento, li komencis surpaperigi estonajn kantojn kaj aliajn tradiciojn. En la 1830-aj jaroj–1850-aj jaroj li publikigis traktatojn pri estona historio kaj tradicioj kaj, post la morto de Friedrich Robert Faehlmann, estis komisiita de la Estona Societo de Scienculoj (Õpetatud Eesti Selts) por kolekti kaj publikigi la tradiciojn pri Kalevipoeg. Li sekvis la ekzemplon de Elias Lönnrot en la kompilado de la Kalevala, per tio ke li provis kunmeti tutaĵon el la fragmentoj, kiuj estis haveblaj, por ke li povu reprodukti en versformo tradiciojn, kiuj estis haveblaj nur en proza formo kiel legendoj. Por la scienco, lia verko do havas malpli grandan valoron, ankaŭ ĉar li bruligis siajn manuskriptojn, sed la Kalevipoeg de Kreutzwald havis grandan nacian valoron por estonoj.
Li ankaŭ publikigis kolekton de estonaj popolaj fabeloj kaj legendoj, "Eesti rahwa ennemuistesed juttud" (1866).
La dua duono de la 19-a jarcento estis la tempo, kiam la nacia estona skriba lingvo formiĝis. Dank' al la klopodoj de Kreutzwald, nova ortografia sistemo estis efektivigita, kiun rekomendis E. Ahrens kaj la finno A. I. Arwidsson.
Verkaro
[redakti | redakti fonton]- "Vina-katk" (Viinakatk) (1840)
- "Sippelgas" (Sipelgas) I- II (1843-1861)
- "Narrilased. Reinuvade Rebane. Lühhikene õppetus loodud asjust." (1847)
- "Ma-ilm ja mõnda, mis seal sees leida on" (I-II vihk) (1848)
- "Reinuvader Rebane" II osa (1848)
- "Ma-ilm ja mõnda, mis seal sees leida on" (III-V) (1849)
- "Risti-sõitjad" (1851)
- "Lenora. Üks kuulus muistne laulujutt" (1851)
- "Kilplaste imevärklikud […] jutud ja teud" (1857)
- Kolekto "Malnovaj Estonaj Popolaj Fabeloj kaj Malnovaj Kantoj" ("Eesti-rahva Ennemuistsed jutud ja Vanad laulud" I: 1860, II: 1864)
- "Spiraeo". (Angervaksad, 1861)
- Estona nacia epopeo " Kalevipoeg " (1862)
- Poemkolekto "Kantoj de la Viruskantisto" ("Viru lauliku laulud", 1865)
- Kolekto "Malnovaj Estonaj Popolaj Fabeloj kaj Malnovaj Kantoj" ("Eestirahva Ennemuistsed jutud", 1866)
- Mallonga klarigo de la enhavo de la kantoj de Kalevipoeg ("Lühikene seletus Kalevipoja laulude sisust", 1869)
- "Floroj en la Kampo de Paco." ("Rahunurme lilled", Volume I 1871, Volume II 1875)
- Tradukoj el la germana en la estonan de kelkaj verkoj de Schiller, Heine, Goethe
En Esperanto aperis
[redakti | redakti fonton]- Al libereco trad. Hilda Dresen
- Kalevipoeg trad. Hilda Dresen (1975)
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ F. Reinhold Kreutzwald | Estonian Writer, Nationalist & Father of Estonian Literature | Britannica (angle). Alirita 2024-11-29 .
- ↑ A. Plakans, A Concise History of the Baltic States (2011) p. 210