Giismo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Giismo estas proponita reformo de Esperanto. Giisto sentas en tradicia Esperanto mankon de specife tutseksa triapersona pronomo, simetria al li ili ŝi, kaj de specife virseksa sufikso, simetria al -in-, ĉar en tradicia Esperanto la triapersona pronomo li estas aŭ virseksa aŭ neŭtra, samkiel en tradicia Esperanto sensufiksaj personaj substantivoj povas esti aŭ virseksaj aŭ neŭtraj. Kiel specife tutseksan triapersonan pronomon giisto uzas la pronomon gi, kaj kiel specife virseksan personan sufikson, li uzas la sufikson -iĉ-.

Priskribo[redakti | redakti fonton]

En giisma Esperanto:

  • La virseksa pronomo li estas uzata simetrie kun la inseksa pronomo ŝi por emfazi virsekson.
  • Una nova pronomo gi estas nek virseksa nek inseksa; por emfazi la sekson oni uzu aŭ ŝili.
  • La virseksa sufikso -iĉ- estas uzata simetrie kun la ina seksa sufikso -in-. La uzado de personaj vortoj sen -iĉ- por emfazi virsekson estas arkaika. (La vorto studanto estas nek virseksa nek inseksa; por emfazi la sekson oni uzu la vorton studantiĉo aŭ la vorton studantino. La vorto fraŭlo estas maledziga persono[1]. Por emfazi la sekson oni uza la vorton fraŭliĉo por emfazi iĉa sekson aŭ la vorton fraŭlino por emfazi ina sekson.)
  • "Vir-" por ♂ sekson estas arkaika(m), por ♂-sekson uzu iĉa sekso.
  • Ankaŭ sen seksosufikso tradicie seksohavaj substantivoj (kiel damo) konservas sian sekson, ili estas arkaikam; uzu "-in-" (kiel damino)

Historio[redakti | redakti fonton]

Manuel Halvelik donos tutseksa pronomo en libron Arkaika Esperanto:

gi (egui) – Persona pronomo sen seksa implico; precipe por alegorie personigita besto, spirito, Dio. - Arkaika Esperanto

Alternativoj[redakti | redakti fonton]

Multan alternativoj estos proponitojn, una formo de Riismo malŝanĝis "li" kaj "ŝi".

Liismo[redakti | redakti fonton]

Kontraste al Liismo, Giismo asertas, ke la pronomo li estas iĉa sekso.

Riismo[redakti | redakti fonton]

Fundamentan Riismo malgardas "li" kaj "ŝi".

Iĉismo[redakti | redakti fonton]

Giismo inkludas Iĉismo.

Hiismo[redakti | redakti fonton]

La pronomo li restas virseksa, gi estas la nova pronomo malseksa. En Hiismo estas inversa.

Argumentoj kontraŭ giismo[redakti | redakti fonton]

  • Aldoni novan pronomon estas kontraŭ-fundamente, ĉar la kvanto de pronomoj estas limigita en la Fundamento.

Argumentoj por giismo[redakti | redakti fonton]

  • Oni povas libere elekti ĉu emfazi sekson aŭ ne.
  • La pronomo li origine tradukitas per he (angle), er (germane) kaj tiel plu, kiu restas.
  • La uzado de ŝi kaj li simetrias kun -in- kaj -iĉ-, kiu simetrias kun -nj- kaj -ĉj- kaj plireguligas la lingvon.
  • Sufiksoj kiel -ist-, -ul-, -ant- perdis sian firman iĉan sencon. Ankaŭ ĉevalo, amiko, homo, infano kaj gasto ne estas (plu) firme iĉaj seksaj. Tial oni bezonas ilon, kiu indikas la sekson, kiu ĝuste estas la sufikso -iĉ-.
  • "vir-" kaj "viro" korrespondas al pronomon "vi" ("vi homoj"), en Anglingvo "man" -> ♂ homo (iĉa homo) kaj homo. En tempo, "viro" iĝas sinonimo de homo, kaj seksoj iĉo kaj ino.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Literaturo[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

  • Dahlenburg, Till, Taschenlehrbuch Esperanto, ~1985