Giuseppe Schirò (poeto)
| Giuseppe Schirò | ||
|---|---|---|
 | ||
| Persona informo | ||
| Naskiĝo | 10-an de aŭgusto 1865 en Piana degli Albanesi | |
| Morto | 17-an de februaro 1927 (61-jaraĝa) en Napolo | |
| Lingvoj | itala • albana vd | |
| Ŝtataneco | Reĝlando Italio  vd | |
| Familio | ||
| Infanoj | Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo < vd | |
| Profesio | ||
| Okupo | poeto • opinia ĵurnalisto • historiisto • literatursciencisto • ĵurnalisto • lingvisto • verkisto vd | |
| Laborkampo | poezio • lingvoscienco • literaturscienco • Albanlingva literaturo • Arbereŝoj • opinia ĵurnalismo • historio vd | |
| vd | Fonto: Vikidatumoj | |
Giuseppe Schirò (arbereŝe Zef Skiroi, naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1865 en Piana degli Albanesi, mortis la 17-an de februaro 1927 en Napolo) estis arbereŝa (albana) novklasika poeto, lingvisto, publicisto kaj folkloristo de Sicilio. Li estis unu el la plej gravaj figuroj en la Albana Nacia Movado de la malfrua 19-a jarcento.
Fama albanologo, akademiulo kaj atentema kolektanto de la poeziaj tradicioj de la Arbereŝoj, li estis la unua universitata profesoro en Italio de la Katedro pri albana lingvo kaj literaturo, ĉe la Orienta Instituto de Napolo, kies direktoro li ankaŭ estis. [1]
Schirò estas konsiderata unu el la ĉefaj reprezentantoj de moderna sicilia Arbereŝa literaturo, kaj lia literatura verkado markis la aperon de moderna albana literaturo en Italio. [2]
Verkado
[redakti | redakti fonton]
Schirò verkis poezion en la itala kaj albana lingvoj, kaj baldaŭ liaj literaturaj verkoj kaj politikaj artikoloj komencis esti publikigitaj en diversaj periodaĵoj. En 1887 li fondis la revuon "Juna Albanio" (albe: Arbri i rii ; itale: La giovine Albania), en 1890 Schirò publikigis la revuon "Albana Arkivo" (itale: Archivio albanese), kaj en 1904 - la mallongdaŭran "Albana Flago" (itale: La bandiera albanese). [3]
Liaj Albanaj Rapsodioj (itale: Rapsodie albanesi) de 1887 famigis lin inter albanoj kaj albanaj patriotoj. En 1891, Schirò publikigis la mirindan am-idilion Mili kaj Haidhia (albane: Mili e Haidhia), kies du eldonoj ankaŭ estis publikigitaj en 1900 kaj 1907, kiuj inkluzivis notojn pri la tradicioj, legendoj, kutimoj kaj tradicioj de Piana dei Greci (Piana degli Albanesi). [4]
Kolekto de patriotaj kantoj, Kantoj de Batalo (Alb. Kënkat e luftës), dediĉitaj al la lukto por albana sendependeco, estis publikigita en Palermo en 1897. Ĝin sekvis la historia idilio Al Fremda Lando (Alb. Te dheu i huaj), publikigita en 1900 kaj rakontanta la historion de la eposa fuĝo de la albanoj el sia patrujo en la 15-a jarcento kaj ilia alveno en Sicilion. Schirò ankaŭ publikigis verkon pri Arbëresh-folkloro, Sanktaj Kantoj de la Albanaj Kolonioj en Sicilio (itale: Canti sacri delle colonie albanesi di Sicilia) en 1907 kaj Tradiciaj Kantoj kaj Aliaj Verkoj de la Albanaj Kolonioj de Sicilio (itale: Canti tradizionali e altri saggi delle colonie albanesi di Sicilia) en 1923.
Akademiaj kaj politikaj agadoj
[redakti | redakti fonton]
En oktobro 1895, Schirò, kune kun aliaj italoj de albana deveno, Hieronymus de Rada kaj Anselmo Lorecchio, organizis kongreson pri la nacia, kultura kaj lingva memdetermino de Albanio, kiu estis kunvokita en Corigliano Calabro, sekvata de dua kongreso en Lungro en februaro 1897. [5] Pri la albana afero, Schirò subtenis la ideon de revolucio kontraŭ la Otomana Imperio, profitante la simpation por la albanoj en la eŭropa gazetaro kaj influante eŭropan diplomation por subteni la ribelon. Li kontraŭstaris alban-otomanan kunlaboron por protekti albanajn interesojn, ĉar li konsideris ĝin malutila por la atingo de albana sendependeco. [6]
En 1900, Schirò estis nomumita profesoro pri albana lingvo kaj literaturo ĉe la Reĝa Orienta Instituto (itale: Istituto Regio Orientale) en Napolo, kie li laboris ĝis la fino de sia vivo. [7] De 1912 ĝis 1914, Schirò estis inspektisto de italaj lernejoj en Albanio, kiu estis en siaj unuaj jaroj de sendependeco post preskaŭ 500 jaroj da otomana regado. [8]
Krome, Schirò kreis la fondaĵon Albana Nacia Societo (itale: Società nazionale albanese) por allogi publikan opinion favore al albana sendependeco, kaj por la sama celo en 1904 li verkis la poemon "La Albana Flago" (albana: Fiamuri i Arbërit) kaj la libron "Albanoj kaj la Balkana Demando". Li ankaŭ alte taksis la rolon de Italio, kie naciaj malplimultoj estis fortaj, kiel protektanto de la malforta albana ŝtato kontraŭ la malamikaj intencoj de ĝiaj balkanaj najbaroj. En 1913, Schirò partoprenis en la Albana Kongreso en Triesto. [9]
Schirò estis fascinita de la frua periodo de la faŝisma movado de Benito Mussolini. En "Kantoj de la Marbordo" (albane: Kënkat e litorit), li festis ĝian leviĝon. En loka politiko, li estis firma kontraŭulo de Nicola Barbato, la socialista gvidanto de sia hejmurbo Piana dei Greci. Schirò subtenis la lokan mafiestron Francesco Cuccia por urbestro en aprilo 1922. Li publike defendis la mafian administradon de Cuccia plurfoje, konsiderante ĝin "la plej taŭga por la paca disvolviĝo de la plej bonaj kvalitoj de lia popolo" kapabla enkonduki "novan periodon en nia historio". En parolado farita el la balkono de la Urbodomo, li laŭdis Cuccia pro tio, ke li havis "la kuraĝon kaj spiriton por fini ĉi tiun ruĝan flagon de socialismo en nia komunumo". [10]
La morto de lia filo Mino, mortigita en politika intrigo en julio 1920, forte influis la lastajn jarojn de la vivo de Giuseppe Schirò. Li dediĉis la poemon "Mino" al la morto de sia filo.
Lia absoluta fido al Italio kiel ebla protektanto kaj gardanto de la albana kulturo kontraŭis la aspirojn de albanaj naciistoj, kiuj pledis por absoluta sendependeco, inkluzive de Italio. Malgraŭ siaj kontribuoj, Schirò estis subtaksita de literaturhistoriistoj en komunisma Albanio, kaj liaj politikaj vidpunktoj malhelpis objektivan literaturan kritikon de lia verkado.
Verkaro (elekto)
[redakti | redakti fonton]
Poezio
[redakti | redakti fonton]- Fiamuri i Arbërit, kolekto de vjersha poemoj, 1885
- Kroja - Albanaj Rapsodioj, kolekto de kantoj, 1887
- Mili e Hajdhia, poemo, (Mili kaj Hajdhia, 1890)
- Te dheu i huaj, historia poemo, (Sur Fremda Tero, 1891)
- Kënkat e luftës, poemo, 1897
- Gli Albanesi e la questione Balcanica (Albanoj kaj la Balkana Demando, 1904)
- Canti sacri (Sanktaj kantoj), religiaj literaturaj tradicioj, 1907
- Mino, poemo, 1921
- Canti Tradizionali ed altri saggi delle Colonie Albanesi della Sicilia (Tradiciaj Kantoj kaj aliaj eseoj pri la Albanaj Kolonioj de Sicilio, 1923)
- Këthimi(La Reveno), poemo, 1925
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ Enciclopedia Italiana (1936) at Treccani
- ↑ Elsie, Albanian literature, pp. 60–64
- ↑ Skendi 1967, paĝoj 117–118.
- ↑ Di Marco & Musco, Aspetti della cultura bizantina ed albanese in Sicilia, p. 85
- ↑ Skendi 1967, p. 216.
- ↑ Fracchia, Joseph (2010). "Hora": Social Conflicts and Collective Memories in Piana degli Albanesi. Past & Present, Volume 209, Issue 1, November 2010, Pages 181–222, https://doi.org/10.1093/pastj/gtq030
- ↑ Skendi 1967, p. 220.
- ↑ Skendi, Stavro. (1967) The Albanian national awakening. Princeton: Princeton University Press, p. 222–223, 322. ISBN 9781400847761.
- ↑ Kongresi Shqipetar Trieste. Shipkovica. Arkivita el la originalo je 2011-07-16. Alirita 5 March 2011 .
- ↑ Il coraggio di Mariano Barbato Arkivigite je 2014-07-03 per la retarkivo Wayback Machine, La Sicilia, la 17-an de januaro 2010
Fontoj
[redakti | redakti fonton]- Elsie, Robert (2005). Albanian Literature: A Short History, I. B. Tauris, (ISBN 1-84511-031-5)
- Di Marco P. & Musco. (2005). Aspetti della cultura bizantina ed albanese en Sicilia, Officina di Studi Medievali