Haĉjo kaj Grenjo

Hänsel und Gretel
literatura verko
Aŭtoroj
Aŭtoro	Fratoj Grimm, Jacob Grimm, Wilhelm Grimm
Lingvoj
Lingvo	germana lingvo
Eldonado
Eldondato	1812
Ĝenro	fabelo
Roluloj Hansel • Gretel • sorĉistino vd

Haĉjo kaj Grenjo (germane Hänsel und Gretel, germane prononcata [ˈhɛnzl̩ ʔʊnt ˈɡʁeːtl̩] ; diminutivaj germanaj nomoj por Johannes kaj Margaret) estas germana popolfabelo registrita kaj publikigita de la Fratoj Grimm en 1812.

Lokita en mezepoka Germanio, la rakonto de Hänsel kaj Gretel estis adaptita en diversajn mediojn, inkluzive de la opero Hänsel und Gretel de Engelbert Humperdinck, kiu estis unue prezentita en 1893.

La rakonto sekvas junajn gefratojn, kiuj estas minacataj de kanibala sorĉistino, kiu vivas profunde en la arbaro, en domo konstruita el pano kaj dolĉaĵoj. La infanoj, kaptitaj de la sorĉistino, savas siajn vivojn per eltrovemo.

Hänsel kaj Gretel en la Märchengarten (Fabelĝardeno) en Ludwigsburg

Rakonto

Hansel kaj Gretel estas du fratoj, kiuj havis tre malriĉan familion. Iun tagon, iliaj gepatroj decidis preni la du infanojn en la mezon de la arbaro kaj lasi ilin tie, ĉar ili havis nenion por nutri ilin. La infanoj aŭdis la konversacion de siaj gepatroj, kaj Hansel eliris eksteren por kolekti ŝtonojn.

Hänsel disĵetas ŝtonojn sur la vojon.Ilustraĵo de Carl Offterdinger

La sekvan matenon, la familio ekiris al la arbaro. La patrino donis al ĉiu infano pecon da pano. Dume, Hänsel ĵetis ŝtonojn unu post la alia por marki la vojon. Kiam ili atingis la plej densan parton de la arbaro, la patrino faris fajron kaj diris al ili, ke ŝi kaj ŝia patro iros aĉeti lignon kaj revenos antaŭ ol la luno leviĝos. La gepatroj ne venis, sed Hänsel kaj Gretel prenis la ŝtonetojn kaj revenis hejmen.

Ne daŭris longe antaŭ ol la gepatroj denove elĉerpis la manĝaĵon. La patrino kaj la patro por la dua fojo kondukis siajn infanojn en la arbaron. Hänsel disĵetis la panon, kiun ilia patrino donis al ili, sur la vojon, sed survoje hejmen, la infanoj rimarkis, ke la panerojn formanĝis birdoj. Ili ekiris, ne sciante, kien iri.

Ilustraĵo de Otto Kubel

Je unu momento, la du alvenas al kukurbaka domo. Ili komencas manĝi ĝin ĝis la domposedanto, maljuna sorĉistino, invitas ilin enen. La sekvan tagon, la maljunulino metas Hänsel en feran kaĝon, volante grasigi lin por ke ŝi povu lin manĝi.

La sorĉistino provas meti Gretel en fornegon, sed ŝi puŝas la maljunulinon internen. La sorĉistino fariĝas cindro. La du gefratoj metas ĉiujn riĉaĵojn de la sorĉistino en siajn poŝojn kaj revenas hejmen, kie ili ekscias, ke ilia patrino mortis. La gefratoj vivas en harmonio kaj abundo kun sia patro.

Analizo

Laŭ folkloristo Jack Zipes, la rakonto festas la simbolan ordon de la patriarka hejmo, vidata kiel protektita rifuĝejo kontraŭ danĝeraj figuroj, kiuj minacas la vivojn de infanoj ekstere, dum sisteme kalumnias la plenkreskajn virinajn rolulojn, kiuj ŝajne estas interplektitaj unu kun la alia. La morto de la patrino aŭ duonpatrino baldaŭ post kiam la infanoj mortigas la sorĉistinon sugestas, ke ili eble estas metafore la sama virino. Zipes ankaŭ argumentas, ke la graveco de la rakonto en la eŭropa parola kaj literatura tradicio povas esti klarigita per la temo de infanforlaso kaj misuzo. Pro malsategoj kaj manko de kontraŭkoncipado, estis ofte en mezepoka Eŭropo forlasi nedeziratajn infanojn antaŭ preĝejoj aŭ en la arbaroj. La morto de la patrino dum akuŝo foje kaŭzis streĉiĝon post regeedziĝo, kaj Zipes proponas, ke tio eble ludis rolon en la apero de la ĉeftemo de la malbona duonpatrino.

Lingvisto kaj folkloristo Edward Vajda proponis, ke ĉi tiuj rakontoj reprezentas la restaĵon de rakonto pri plenaĝiĝo, pri rito de trapaso ekzistanta en la pra-hindeŭropa socio. La psikologo Bruno Bettelheim argumentas, ke la ĉefa motivo rondiras ĉirkaŭ dependeco, parola avideco kaj detruaj deziroj, kiujn infanoj devas lerni superi post alveno hejmen "purigitaj de siaj parolaj obsedoj". Aliaj elstarigis la kontentigajn psikologiajn efikojn de infanoj venkantaj la sorĉistinon aŭ konsciantaj pri la morto de sia malbona duonpatrino.

Psikanalizaj kaj aliaj interpretoj

La antroposofisto Rudolf Steiner komprenas la kolombon kaj la "venton" kiel la spiriton enirantan la domon de la korpo, kie la materio misuzas ĝin ĝis la animo purigas ĝin.  Laŭ Hedwig von Beit, la sorĉistino, kiu nutras, aperas kiel Granda Patrino, ĉi tie brilanta per infanecaj fantazioj de deziro. Birdo gvidas ŝin, tio estas, ŝi intuicias ŝin en siaj sonĝoj. La transformo okazas en la interna fajro de pasio. En ĉi tiu procezo, la forno estas ankaŭ simbolo de la Granda Patrino, do ŝi detruas sin mem kaj, kun ĝi, ankaŭ sian kontraŭbildon de la malsukcesa duonpatrino.  Laŭ Bruno Bettelheim, la komenca situacio kongruas kun la ĝeneraligita infaneca timo esti forpelita de gepatroj kaj devi malsati. Marki la vojon de Hansel per ŝtonetoj restas konvena, sed la duan fojon, kiam li venkiĝas al parola regreso, pano kiel bildo de manĝaĵo venas al la avangardo. Ĉi tio ankaŭ evidentiĝas en la fakto, ke la infanoj povas manĝi el la kukdomo. Samtempe, la kukurba domo estas ankaŭ bildo de la (patrina) utero, kiu nutras la infanon antaŭ kaj post la naskiĝo. Sed la infanoj devas lerni fariĝi sendependaj. La granda akvo, kiun la infanoj transiras revenante, neniam renkontinte ĝin antaŭe, simbolas la paŝon de maturiĝo, kiun ili faras per planado kaj prenado de sia destino en siajn proprajn manojn. Gretel scias, ke ŝi devas fari ĝin sola. Same kiel Hansel estas la savanto komence de la rakonto kaj Gretel fine, infanoj lernas fidi sin mem, aliajn kaj siajn samulojn. Ili nun estas "subteno" por la hejmo de siaj gepatroj kaj eĉ kontribuas al la fino de malriĉeco danke al la trezoroj, kiujn ili kunportas (en la reala vivo, atinginte plenaĝecon, ĉar nuntempe oni emfazas Familiplanadon kaj ke neplenaĝuloj estu sub la laŭleĝa kuratoreco de plenkreskulo).  Por Friedel Lenz, la malriĉa lignohakisto estas griza pensanto, kies vivanta animo mortis; sento kaj volo estas orfaj kaj venkiĝas al kaŝita tento. Kiam brulanta deziro fariĝas la fajro de purigo, la vizio disetendiĝas en la grandan akvon. La anaso apartenas al la suna ĉaro de Apolono, al hindaj temploj, aŭ al la rusa rakonto pri Heleno la Bela.  Ortrud Stumpfe asertas, ke al Hansel kaj Gretel mankas efika disvolviĝo: La infanoj superruzas la enuigan forton de la naturo, sed poste simple revenas al la infaneca medio.

Nuntempaj interpretoj

Ilustraĵo de Ludwig Richter, 1842

En pluraj infanaj kaj plenkreskaj literaturaj verkoj de la tempo, dolĉaĵoj estis konsiderataj luksaĵoj rezervitaj por la supra klaso kaj tute neatingeblaj por homoj kun limigitaj rimedoj. Nuntempe, pro alarmaj niveloj de infaneca obezeco, trodikiĝo kaj diabeto, ili estas kategoriigitaj kiel produktoj konsumendaj modere pro sia alta enhavo de prilaborita sukero kaj saturita graso. En ĉi tiu senco, la sorĉistino jam ne simbolus patrinon, kiu forlasas siajn infanojn aŭ kiu trudas limojn kaj disciplinon al ili, sed anstataŭe reprezentas la supre menciitajn medicinajn malsanojn, inkluzive de dentokario. La domo de dolĉaĵoj kaj ĉokoladoj riĉaj je graso kaj sukero estus la allogilo uzata de la sorĉistino por allogi infanojn al ĉi tiuj malsanoj per troa indulgo, kompromitante ilian sanon por la resto de iliaj vivoj.