Hedda Gabler
| Hedda Gabler | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| |||||
| drama verkaĵo | |||||
| Aŭtoroj | |||||
| Aŭtoro | Henrik Ibsen | ||||
| Lingvoj | |||||
| Lingvo | norvega lingvo | ||||
| Eldonado | |||||
| Eldondato | 1890 | ||||
| Ĝenro | tragedio | ||||
| Honorigoj | Premio Laurence Olivier | ||||
| |||||
Hedda Gabler estas la titolo de kvarakta dramo de Henrik Ibsen, verkita en 1890.[1] Ĝi rakontas la historion de edzino vivanta kun sia neamata kaj neinteresa edzo kaj ŝia sopiro al sia eks-amanto. La ĉefrolulino penas malesperan kaj malfeliĉan influon sur la sorton de la koncernaj roluloj.
Ĝi unue eldoniĝis en 1890 kaj premieris la sekvan jaron en Germanio. La kritiko tiutempe estis negativa, sed laŭlonge de la tempo la reputacio de la teatraĵo pliiĝis kaj ĝi nun estas konsiderata klasikaĵo de realismo.[2][3][4]. En 1902 la teatraĵo estis surscenigita sur Broadway en Novjorko, Minnie Maddern Fiske ludis Hedda-n kaj la daŭro estis plilongigita pro granda publika intereso.
La rolulo Hedda Gabler estas unu el la grandaj dramaj roloj en teatro, la ina ekvivalento de Hamleto, kaj kelkaj interpretoj estis tre kontestataj.[5] Hedda estis portretita kiel idealisma heroino en batalo kontraŭ la socio, viktimo de sia tempo, prototipa feministino kaj manipula fiulino.[6]
La formale ĝusta nomo de Hedda en la teatraĵo estas Hedda Tesman; Gabler estas ŝia naksnomo. Henrik Ibsen skribis pri la titolo: "Mi per tio volis implici, ke ŝi kiel personeco estas pli perceptebla kiel la filino de sia patro ol kiel la edzino de sia edzo."[7]
Komence la publiko ne ŝatis la teatraĵon, sed tra la jaroj ĝi fariĝis konsiderata kolono de la monda teatro. La titolrolulon ludis Eleonora Duse, Louise Dumont, Vera Komissarzhevskaya, Alla Nazimova, Ingrid Bergman, Eva Le Gallienne, kaj multaj aliaj elstaraj aktorinoj. En 1975, la angla aktorino Glenda Jackson estis nomumita por Oskaro pro sia rolo kiel Hedda. Patrick Stewart ludis Lövborg en ĉi tiu filmo.
Intrigo
[redakti | redakti fonton]Hedda Gabler estas la filino de la forpasinta Generalo Gabler, kiu heredigis al ŝi neniun riĉaĵon. Ŝi estas en siaj malfruaj dudekaj jaroj kaj post kelkaj jaroj da aktiva socia vivo, ŝi edziniĝis al Jørgen Tesman. Jørgen kreskis kun siaj du onklinoj Julle kaj Rina. Onklino Julle estas zorgema persono, kiu prizorgas Rina, kiu estas mortanta. Ĉe la fino de la teatraĵo, Rina mortas. La geedziĝo de Hedda kaj Jørgen baziĝas sur tio, ke Jørgen fariĝas profesoro ĉe la universitato. Dum apenaŭ du tagoj, Hedda prezentas serion da agoj, kiuj havas dramajn konsekvencojn.
La intrigo de Hedda Gabler komenciĝas kun Hedda kaj Jørgen Tesman revenantaj de ses-monata mielmonato. Hedda enuas, dum Tesman pasigis multon da sia tempo laborante. Malgraŭ granda abomeno al sia edzo, Hedda gravediĝis, ion kion ŝi neis al tiuj ĉirkaŭ ŝi. Tesman estas senespera kiam li ekscias de Asesoro Brack, ke li alfrontos konkurencon por la posteno de profesoro de la antaŭa flamo de Hedda, Ejlert Løvborg. Tamen, Hedda ŝajnas neinteresita pri tio.
Ejlert Løvborg estas konata kiel alkoholula bohemiano, sed en la lastaj jaroj li vivis sobran kaj retiriĝintan vivon. Ejlert publikigis libron, kiu ricevis tre bonajn recenzojn, kaj verkis la manuskripton por nova libro, de kiu li havas nur unu ekzempleron, kune kun Thea Elvsted. La manuskripto estas priskribita kiel la infano de Ejlert kaj Thea. Tio estas io, kio ĝenas Hedda-n. Komence de la teatraĵo, Ejlert Løvborg venis al la urbo kaj kunportis la manuskripton. Thea, kiu estas profunde enamiĝinta al Ejlert, forlasis sian edzon kaj vojaĝis post li. Løvborg lasas sin esti provokita de Hedda por aliĝi al Jørgen kaj Asesoro Brack ĉe festo. Tie li ebriiĝas kaj perdas la manuskripton. Tesman trovas la manuskripton kaj donas ĝin al Hedda. Ejlert diras al Hedda kaj Thea, ke li disŝiris la manuskripton. Li faras tion por ŝpari Thea-n. Li diras al Hedda, ke la plej malbona afero ne estas mortigi infanon, estas eĉ pli malbone perdi ĝin. Hedda ne diras al Ejlert, ke ŝi havas lian manuskripton, sed anstataŭe instigas lin sinmortigi "en beleco". Ŝi donas al li unu el la malnovaj pistoloj, kiujn ŝi heredis de sia patro, Generalo Gabler. Ĉi tiu solvo estas tre facila por Løvborg, ĉar ĝi ŝparas al li pli da problemoj kaj li ne devas klarigi sin al Thea plurfoje. Post kiam Løvborg foriris, Hedda bruligas la manuskripton de Ejlert.
Poste, taksisto Brack venas por raporti la novaĵojn. Li diras, ke Ejlert Løvborg estis trovita en bordelo kun pafita pafilo en sia poŝo, la pafo trafante lian abdomenon. Taksisto Brack ankaŭ diras, ke li rekonis la pafilon, ke ĝi estis tiu de Hedda. Brack uzas ĉi tiun informon por premi Hedda-n fariĝi lia amantino. Dum Hedda kaj taksisto Brack parolas, Jørgen kaj Thea laboras pri la kunmetado de la manuskripto de Løvborg uzante malgrandajn notojn.
Ĝis Brack rekonas la pafilon, per kiu Ejlert pafis sin, Hedda havas kompletan kontrolon super ĉio, kion ŝi faras. Kiam taksisto Brack rakontas al Hedda, kio okazos, la konduto de Hedda ŝanĝiĝas. Ŝi ŝajnas timigita, preskaŭ iom malespera. Ŝi komprenas, ke ŝia edzo ne estos hejme multe, kaj Hedda ne povas eskapi de Brack. Hedda ne ŝatas la ideon, ke ŝia vivo estas kontrolata de iu ajn krom ŝi mem. Kaj pro tio, ŝi vidas neniun kialon vivi kaj mortigas sin per la alia pafilo de sia patro.
La roloj
[redakti | redakti fonton]- Sinjorino Hedda Tesman (= la titolrolulo Hedda Gabler), lia edzino
- Jørgen Tesman, Doktoro pri kulturhistorio
- Fraŭlino Juliane Tesman, lia onklino (nomita Mariane Rising en fruaj skizoj)
- Sinjorino Elvsted
- Taksisto Brack
- Ejlert Lövborg
- Berte, ĉambristino ĉe Tesman
En Esperanto aperis
[redakti | redakti fonton]- Hedda Gabler: dramo en kvar aktoj / Henrik Ibsen. Trad. Odd Tangerud. - Lier: JEC Scandinavia, [199-?]. - ISBN 82-91707-61-8
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ Meyer, Michael Leverson, editor and introduction. Ibsen, Henrik. The Wild Duck and Hedda Gabler. W. W. Norton & Company (1997) (ISBN 9780393314496). page 7.
- ↑ Bunin, Ivan. About Chekhov: The Unfinished Symphony. Northwestern University Press (2007) (ISBN 9780810123885). page 26
- ↑ Checkhov, Anton. Anton Chekhov's Life and Thought: Selected Letters and Commentary. Editor: Karlinsky, Simon. Northwestern University Press (1973) (ISBN 9780810114609) page 385
- ↑ Haugen, Einer Ingvald. Ibsen's Drama: Author to Audience. University of Minnesota Press (1979) (ISBN 9780816608966). page 142
- ↑ Billington, Michael, "Hedda Gabler, Almeida, London", The Guardian, 17 March 2005.
- ↑ Ibsen, Henrik. (2009) Hedda Gabler: A Play in Four Acts. The Floating Press. ISBN 978-1-77541-642-5.
- ↑ . Lecture Notes: Pedda Gabler — Fiend or Heroine. Australian Catholic University (2006). Arkivita el la originalo je 2008-10-26. Alirita 2008-10-05 .