Historio de Esperanto

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri la historio de Esperanto. Se vi serĉas informojn pri verkoj kun sama aŭ simila titolo, vidu la paĝon Historio de Esperanto (verkoj).

La historio de Esperanto okupiĝas pri diversaj aspektoj de la lingvo kaj movado Esperanto.

Esperanto-historiografio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Verkoj pri Esperanto-historio.

Estas malfacile precize difini, kio estas la historio de Esperanto. Historio de unuopa lando povas koncentriĝi je tiu lando, kaj historio de unuopa asocio je tiu asocio. La historio de Esperanto havas plurajn aspektojn:

  • la lingva historio, do la estiĝo kaj evoluo de la lingvo mem;
  • la homoj kiuj parolas Esperanton, tio estas la lingva komunumo;
  • la Esperanto-movado kun la strebado subteni la lingvon kaj akceptigi ĝin;
  • la organizaĵoj;
  • la kulturaj produktoj de la lingvo-komunumo.

Utilaj verkoj por la studanto kaj esploranto estas la Enciklopedio de Esperanto kaj Esperanto en perspektivo. La superrigardaj verkoj, kiuj ne estas superrigardetoj, restas maloftaj. Precipe mankas vera lernolibro pri Esperanto-historio.

Historia superrigardo[redakti | redakti fonton]

La unuaj strukturoj ("rusa" kaj "franca" periodoj) 1887-1903[redakti | redakti fonton]

"Unua libro", Varsovio 1887, rusa eldono

La unua varbilo por la nova lingvo estis la "unua libro" el julio 1887, kiun Ludoviko Lazaro Zamenhof publikigis en Varsovio. Temis fakte nur pri 40-paĝa broŝuro. Tiun kaj aliajn varbilojn Zamenhof dissendis, kaj li metis anoncojn en gazetojn.

Por interligi la novajn esperantistojn, li eldonis Adresaron de la personoj kiuj ellernis la lingvon. La unua el 1889 enhavis jam mil homojn, kvankam tio ne nepre signifas ke ĉiu (bone) parolis Esperanton. Tamen la modesta nombro montras ke Zamenhof ne nur simple publikigis sian projekton kaj atendis la finan venkon, sed investis multe da mono kaj tempo. La Adresaroj poste fariĝis jarlibroj.

Fine de 1888 la volapukista klubo de Nurenbergo (Germanio) transiris al Esperanto. Kun nurenberganoj Zamenhof eldonis la revuon La Esperantisto. Ĝi fariĝis la plej grava interligilo por la anoj de la nova lingvo, kaj nun estas grava fonto por tiu epoko. Rusia imperio entenis la plej grandan nombron da parolantoj, pro tio, oni nomas unuan periodon de Esperanto-movado "rusa periodo". Danke al mondonacoj eblis daŭrigi la projekton, sed en 1895 la rusa cenzuro por mallonga tempo malpermesis envenigi la revuon al Ruslando. La taskon provizi gazeton al la movado transprenis junaj svedoj en Upsalo: Lingvo Internacia.

Krom la nurenberga klubo, kiu tamen jam en 1894 forlasis la movadon, ekzistis kelkaj unuopaj kluboj, ekzemple en Moskvo, Peterburgo kaj Schalke (nun parto de Gelsenkirchen). Ĝenerale, la kreskado de la movado estis malrapida.

En 1898 la franca esperantisto Louis de Beaufront fondis franclingvan societon (kiu en 1903 nomis sin fakte franca). Ĝi havis ankaŭ membrojn en nefranclingvaj landoj, sed ĝia organo L'espérantiste estis preskaŭ nur en la franca. Al la propagandisto de Beaufront oni aljuĝas ankaŭ la varbadon de intelektuloj, ekzemple Théophile Cart, Carlo Bourlet kaj Hippolyte Sebert. Tiu estis la "franca periodo".

Fondista epoko de Esperanto (aŭ: "internacia periodo") 1903-1914[redakti | redakti fonton]

Esperanto en Eŭropo, 1905

De proks. 1903 ĝis la unua mondmilito fondiĝis multaj landaj asocioj, ekzemple en 1903 la svisa, en 1906 la germana kaj en 1910 la usona.

En tiu ĉi periodo komenciĝis ankaŭ la vico de la Universalaj Kongresoj. La unua grandeta internacia renkontiĝo de esperantistoj okazis en 1904 en la franca urbo Calais kaj la brita Dover. La unua Universala Kongreso de Esperanto okazis en 1905 en Bulonjo-ĉe-maro ĉe la nordfranca marbordo.

Dum tiu kongreso oni akceptis interalie Lingvan Komitaton kaj la Fundamenton de Esperanto, por servi al la stabileco kaj evoluo de la lingvo.

Universala Esperanto-Asocio fondiĝis en 1908. Malgraŭ la komenca intenco, ĝi ne sukcesis tiri ĉiun Esperanto-agadon sub sian ombrelon. Dume la naciaj societoj provis memstare fondi federacion, sed la Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj (1913) ne vere ekvivis, pro la unua mondmilito.

Certa rompo en tiu epoko, kiu vidis precipe progreson de Esperanto, estis la Ido-krizo de 1907/1908 kaj la sekvaj jaroj. Tamen la nombro de esperantistoj, kiuj transiris al tiu nova lingva projekto, restis tre limigita.

Dum la unua mondmilito ne eblis multe agadi, krom ke diverslandaj esperantistoj uzis Esperanton por la militpropagando, donacis ruĝkrucan ambulancon aŭ instruis Esperanton al militkaptitoj aŭ aliaj internigitoj.

Organizaj disputoj kaj la kolonja solvo 1920-1933/34[redakti | redakti fonton]

Konferenco en Locarno, 1926

Post la milito oni provis atingi akordon inter UEA kaj la naciaj societoj serve al komunaj celoj de la movado. Oni volis internacian lobiadon por la lingvo, propagandon kaj instruadon en landoj sen propra movado, atentigon pri radio-elsendaĵoj en Esperanto ktp., kaj por tio oni bezonis strukturon kaj financadon.

Kvankan jam ekzistis ideoj pri "komuna solvo", kun integrigo de la naciaj societoj en UEAn, kun komuna Komitato, provizore venkis organizo kun disaj organoj. En 1922 UEA kaj la naciaj societoj interkonsentis kunlabori laŭ la kontrakto de Helsinki. En tiu Helsinko-sistemo, UEA unuflanke kaj la naciaj societoj aliflanke komune elektis kaj financis Internacian Centran Komitaton. Tiu ICK poste havis oficejon kaj direktoron (Robert Kreuz).

Pro malkontentoj pri la helsinka organizo la naciaj societoj serĉis novan solvon. Ili minacis fondi novan internacian asocion, tiel ke UEA devis konsenti al kompromiso. En la UK de Kolonjo en 1933 oni subskribis interkonsenton, laŭ kiu la naciaj societoj aliĝas al UEA, pagas por siaj aligitaj membroj, kaj sendas anojn en la Komitaton. La Interkonsento de Kolonjo estas la bazo ankaŭ por la nuntempa UEA, kun kelkaj intertempaj modifoj.

Malpermesoj kaj Dua mondmilito[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Persekutado kontraŭ esperantistoj.

Jam antaŭe ekzistis malhelpoj al la laborista Esperanto-movado. Dum la 1930aj jaroj okazis, en Germanio kaj Portugalio, ke ankaŭ neŭtralaj Esperanto-asocioj suferis malpermeson. Ankaŭ en Sovetunio esperantistoj ne plu povis havi organizan strukturon. La Dua mondmilito estis plia bato por la movado, precipe dum 1940-1944. Ankaŭ en la neŭtralaj aŭ nemilitantaj landoj la milito havis sekvojn, ekz. per rekrutigo de junaj viroj.

Esperanto en la Malvarma Milito 1945-1989[redakti | redakti fonton]

Nur dum mallonga fazo post la milito, en orienta Eŭropo la esperantistoj rajtis reorganizi la landajn movadojn. Jam en 1949, kiam la komunismaj diktaturoj estis firme etablitaj, multaj el tiuj landaj movadoj devis ĉesi labori. Nur post la morto de Stalin en 1953 la situacio fariĝis pli bona, sed en unuopaj landoj refondiĝo de landa asocio estis permesita nur post multaj jaroj. Daŭris sufiĉe longe ĝis tiuj landaj asocioj povis aliĝi al UEA, ekz. la soveta nur en 1989.

Inaŭguro en la UK 1975, Kopenhago

Post la reveno de la orienteŭropaj asocioj (ĉ. aŭ post 1955) la movado havis siajn apogojn kaj la okcidente kaj oriente. Oni penis laŭeble kunlabori kaj havi rilatojn malgraŭ problemoj en komunismaj diktaturoj. Okazis ekzemple, ke Universalaj Kongresoj kelkfoje estis aranĝataj en komunismaj landoj. La unua kazo estis en Zagrebo, Jugoslavio, en 1953. La unua UK aranĝita en lando de la sovieta bloko estis tiu de Varsovio en 1959. Poste proks. ĉiun kvaran fojon UK estis en orienteŭropa lando.

Dum tiu ĉi periodo plifortiĝis Esperanto ankaŭ en Ĉinio kaj ankaŭ en la suda duono de la tero. Tio vidiĝis en la 1970aj jaroj ekzemple en la aliĝo de pluraj sudamerikaj landaj asocioj al UEA. En 1981 okazis la unua UK en la suda terduono, nome en Brasília.

Teknika evoluo favoris Esperanto-muzikon, ĉar produktado de sondiskoj iĝis malpli multekosta. En la 1970aj jaroj ekaperis la kompaktkasedo (sonkasedo), kaj en la 1980aj jaroj la kompaktdisko (lumdisko).

Esperanto post la falo de la Berlina muro (1989-)[redakti | redakti fonton]

Estraro de UEA, aprilo 2004

La orienteŭropa eksigo de komunismo en la komenco de la 1990-aj jaroj signifis novan epokon por la orienteŭropaj Esperanto-asocioj. La disfalo de burokrataj socialistaj reĝimoj en Sovetunio kaj la orienta Europo forprenis per unu bato signifajn materiajn rimedojn, kiel subvenciitajn propraĵojn kaj eldonaĵojn, salajratajn funkciulojn kaj instruistojn. Esperantistaj organizaĵoj estis dekumitaj kaj kluboj fermitaj. Aliflanke, oni liberiĝis el oficialaj propagandaj politikoj.

La interreto ekstaris kiel komunikilo por la ĝenerala publiko, kio profitigis la internacian Esperanto-komunumon. Konsidera parto de la Esperantaj komunikado kaj publikigado okazis nun nur interrete. En 2007 la Pola Radio havis sian lastan aeran elsendon kaj estis transigita al la interreto.

Kreskanta uzado de Esperanto ekde la sesdekaj jaroj[redakti | redakti fonton]

Diversaj nombroj indikas kreskantan uzadon de Esperanto dum la pasintaj jardekoj.

La hungara censo kalkulis 942 Esperanto-parolantojn en 1941, 2 083 en 1990, 4 575 en 2001[1] kaj 8 397 in 2011. Por 985 el tiuj ĉi lastaj Esperanto estis familia aŭ gepatra lingvo.[2]

Dum la sesdekaj jaroj la jarlibro de UEA listigis 58 (1961), 67 (1962) kaj 83 (1965) nomojn de Esperanto-denaskuloj.[3] En 1996 estis proks. 350 kazoj de familioj kun denaskaj Esperanto-parolantoj;[4] kun mezume du infanoj en ĉiu familio oni povas supozi, ke estis sepcento da denaskulaj infanoj tiutempe.

Estas nun Esperanto-asocioj en dudeko da afrikaj landoj;[5] preskaŭ ĉiuj el tiuj fondiĝis post 1960. La nombro de afrikaj adresoj en la jarlibro "Pasporta Servo" kreskis de 18 en 1988/89 al 59 en 2005.[6]

Esperanto-renkontiĝoj en Germanio (kaj unu renkontiĝo en Pollando, AS) 1957–2007

Eldoniĝis kvar muzikalbumoj en Esperanto en la sesdekaj jaroj, 17 en la sepdekaj, 58 en la okdekaj, 75 en la naŭdekaj kaj pli ol cent en la unua jardeko de la nova jarmilo.[7] Estas rete disponeblaj nun pli ol 3000 kantoj en Esperanto.[8]

La nombro de partoprenantoj en Esperanto-renkontiĝoj de almenaŭ unu semajno en Germanio kreskis de proks. 100 en la fruaj sepdekaj jaroj al proks. 800 en 2008.[9]

La Esperanto-Vikipedio enhavas nun pli ol 215 000 artikolojn (junio 2015); aldoniĝas proks. 1000 novaj artikoloj ĉiumonate. Tiuj nombroj similas al la slovaka (proks. 205 000), bulgara (proks. 203 000) kaj dana (proks. 200 000; junio 2015) versioj de la vikipedio.[10] Antaŭ la apero de la vikipedio en 2001 ne ekzistis Enciklopedio en Esperanto pri ĝeneralaj temoj; la Enciklopedio de Esperanto (pri Esperanto-temoj) eldoniĝis en 1934 kaj ekde tiam ne estis redaktita.

Inter 1906 kaj 1971 aperis ĉ. 28 disertacioj pri Esperanto kaj interlingvistiko, do proksimume unu ĉiun duan aŭ trian jaron. Tiu nombro forte grandiĝis: Inter 1975 kaj 1987 entute aperis 95 disertacioj, do ekde 1975 ĉiujare mezume pli ol 7.[11]

Datoj el la Esperanto-historio (kronologio)[redakti | redakti fonton]

Datoj unuflanke gravaj por la Esperanto-parolantoj, aliflanke por transdono al eksteruloj, ĵurnalistoj k. s. La listo enhavu prefere datojn el ĉiuj kampoj de la Esperanto-aplikado kaj historio. Grasaj datoj por agnosko/subteno/uzado flanke de eksteraj instancoj kaj entreprenoj. (Ordigo laŭ tempo; jaro antaŭ specifa dato)

Ekde 2000[redakti | redakti fonton]

(Inversa kronologio)

  • 2015, 28-a de majo: Esperanto-kurso en la angla lingvo ekfunkcias (en beta-versio) ĉe Duolingo. Post unu monato la kurso havas jam pli ol 35 000 enskribitajn (ek)lernantojn.
  • 2014, 31-a de oktobro: Esperanto enmetita en la polan liston de nemateriaj kulturaj heredaĵoj[12].
  • 2014, 13-a de aŭgusto: 200.000 artikoloj en la Esperanto-Vikipedio. Laŭ la artikolnombro Esperanto havis tiam lokon 33[13], iom antaŭ la slovaka, dana kaj litova versioj.
  • 2014, 31-a de julio: Esperanta teamo de futbalo unuan fojon partoprenas oficialan futbalmatĉon de la NF-Ligo (Ne-FIFA-Ligo) kontraŭ la teamo de la argentinarmena komunumo en Bonaero, Argentino, kadre de la 99-a Universala Kongreso de Esperanto.
  • 2014, 5-a de aprilo: Ekfunkcias Interreta Esperanto-Televido "ETV" en Sidnejo, Aŭstralio.[14]
  • 2014, 17-a de januaro: La tradukita frazokolekto Tatoeba atingas 300.000 frazojn en Esperanto (dua loko post la angla, tiam proks. 402.000 frazoj, antaŭ la germana, 249.000)[15].
  • 2012, 22-a de februaro: Google Translate aldonas Esperanton (kiel 64-an lingvon)[16].
  • 2011, 1-a de julio: Lanĉo de la retradio Muzaiko
  • 2011: La hungara censo kalkulas 8.397 Esperanto-parolantojn en Hungario (duobliĝo ekde 2001, kvarobliĝo ekde 1990). Por 985 hungaroj Esperanto estas familia aŭ gepatra lingvo[17]. Kompare kun aliaj lernitaj lingvoj (ne gepatraj) Esperanto okupas nun lokon 14.
  • 2009, 15-a de decembro: La serĉilo Google ornamas sian emblemon per la Esperanto-flago honore al la 150-a naskiĝtago de L. L. Zamenhof[18].
  • 2009, 2-a de oktobro: La brazila Senato akceptas proponon inkluzivigi Esperanton en la libervolan instruadon en lernejoj (necesas ankoraŭ akcepto en la Ĉambro de Deputitoj)[19].
  • 2009, 19-a de januaro: La entrepreno Transparent Language (lingvo-lernaj komputilaj programoj) komencas blogon en la angla pri Esperanto[20].
  • 2008, jarfine: Komenco de ekzamenado de Esperanto-scio laŭ la Komuna eŭropa referenckadro[21].
  • 2008, oktobro: Unua versio de Mozilla Firefox oficiale en Esperanto[22]
  • 2006/2008: La reta serĉilo Google enmetas Esperanton kiel serĉlingvon (dezirata lingvo de la serĉata paĝo)[23].
  • 2006, 12-a de julio: La urbo Herzberg am Harz (Germanio) oficiale eknomiĝas "Esperanto-urbo".
  • 2005: Tria eldono de Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto; proks. 15.000 radikoj, pli ol 200.000 vortoj
  • 2004, 29-a de januaro: La Lingvoscienca Instituto de la Hungara Scienca Akademio deklaras, ke Esperanto estas "viva lingvo"[24].
  • 2003, 5-a de decembro: 10.000 artikoloj en Vikipedio
  • 2003, januaro: Aperas en la reto Ĝangalo, esperantlingva retportalo. Ĝi publikigas ĉiutagajn mondajn novaĵojn kaj Esperanto-novaĵojn, kaj disponigas plurajn servojn: blogaron, babilejon kaj aliajn. (Malaperis ĝis majo 2008.)
  • 2002: Dua eldono de Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto. Ĝi ampleksas 16.780 kapvortojn kaj 46.890 leksikajn unuojn.[25]
  • 2001, 29-a de septembro: La Ĉina Interreta Informa Centro komencas preskaŭ ĉiutage (ne semajnfine) publikigi novaĵojn pri Ĉinio en Esperanto.[26]
  • Iam antaŭ 2001, 12-a de septembro: Google aldonas Esperanton kiel uzeblan lingvon de sia reta serĉejo[27].
  • 2000: Gregory Grefenstette kaj Julien Nioche publikigas studon, laŭ kiu en la interreto troviĝas proks. 26.795.000 vortoj en Esperanto (tio egalas al 300 libroj kun po 300 paĝoj de po 300 vortoj). Esperanto okupas lokon 27 inter la esploritaj latinliteraj lingvoj kaj havas similan kvanton da teksto en la reto kiel la eŭska, latva aŭ litova lingvoj[28].
  • 2000: Registrado de Esperanto kiel elektebla lingvo por studentoj de hungaraj altlernejoj kaj universitatoj (por ricevi diplomon studento devas pruvi lingvoscion per ŝtate rekonita lingvo-ekzameno)[29].

Antaŭ 2000[redakti | redakti fonton]

( Kutima kronologia ordo)

  • 1859, 15-a de decembro: naskiĝo de L. L. Zamenhof
  • 1878, 17-a de decembro: inaŭguro de la unua versio de Esperanto, Lingwe Uniwersala
  • 1887, 26-a de julio: "naskiĝo" de Esperanto (publikigo de la Unua Libro de Esperanto: permeso de la cenzuro disvastigi la presitajn ekzemplerojn)
  • 1889: Apero de la unua Esperanta revuo "La Esperantisto" en Nurenbergo. Fondiĝo de unuaj Esperanto-kluboj.
  • 1905, junio: Fondiĝo de la revuo Esperanto
  • 1905: Unua Universala Kongreso de Esperanto
  • 1908: Fondiĝo de Universala Esperanto-Asocio (UEA)
  • 1917, 14-a de aprilo: morto de L. L. Zamenhof
  • 1921: Fondiĝo de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT)
  • 1924/25: Akcepto de Esperanto kiel "klara lingvo" (ne kodo) en telegrafado (en 1924 rekomendo de Ligo de Nacioj, en 1925 akcepto de Universala Telegrafa Unio[30])
  • 1933/35: Malpermeso de Esperanto-agado en Germanio
  • 1937: Komenco de persekutado de Esperanto-parolantoj en Soveta Unio
  • 1938: Unua Internacia Junulara Kongreso en Nederlando (IJK; tiam: "Internacia Junulara Kunveno"). Fondiĝo de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO; unue: TJO; cetere jam en la 1920-aj jaroj ekzistis "Tutmonda Esperanto-Junulara Asocio").
  • 1949, januaro: En la sovetie okupita parto de Germanio (poste: GDR) oni malpermesis asociojn kaj membrecojn en alilandaj organizaĵoj.[31]
  • 1954, 8-a de decembro: Komenco de "konsultaj aranĝoj" inter Unesko kaj UEA; ekde 2012 tio nomiĝas "konsulta partnereco"[32].
  • 1954, 10-a de decembro: Unua Unesko-rezolucio pri Esperanto (Montevideo)
  • 1959: Unua elsendo esperantlingva de Pola Radio
  • 1966: Fondiĝo de memstara Esperanto-fako en la budapeŝta Eötvös Lóránd Universitato (ELTE), kie oni povis studi esperantologion, kaj ricevi ŝtate rekonitan instruistan diplomon pri Esperanto. Gvidanto de la fako estis prof-o István Szerdahelyi[33].
  • 1967: La Internacia Organizaĵo por Normigado (ISO) fiksas "eo" por Esperanto[34] (kune kun la unuaj lingvokodoj).
  • 1970: Unua eldono de Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto.
  • 1977, 2-a de januaro: Radio Vatikana komencas regule elsendi en Esperanto unufoje semajne[35].
  • 1980, 15-a de januaro: Unua numero de Monato (gazeto), monata revuo pri politiko, kulturo, scienco kaj moderna vivo.
  • 1980, 31-a de julio: Aperas la Manifesto de Raŭmo kadre de la 36-a IJK en Raŭmo, Finnlando.
  • 1980, sept./okt.: La Monda Konferenco de Turismo en Manilo, kunvokita de la Monda Organizaĵo pri Turismo, "substrekas" (por la komunikado inter vizitantoj, lokuloj kaj turismaj kunlaborantoj) "la gravecon de la scipovo de lingvoj, speciale de la lingvoj kun universala celo kiel Esperanto"[36].
  • 1982: Ekde tiu jaro "lokaj kluboj de esperantistoj" en Rumanio estis (denove) "likviditaj". Ankoraŭ en 1986 "nenia organizita agado por Esperanto, inkluzive la okazigon de kursoj, estas permesita en Rumanio"[37].
  • 1985: Unesko en sia dua rezolucio pri Esperanto "invitas la Ŝtatojn-Membrojn (...) instigi al la enkonduko de studprogramo pri la lingvo-problemo kaj pri Esperanto en siaj lernejoj kaj siaj institucioj de supera edukado"
  • 1987: Centjariĝo de Esperanto.
  • 1987: Unuafoje dek Esperanto-muzikalbumoj en unu jaro (konstante tiom ekde 1998)
  • 1990, 8-a de novembro: La vatikana Kongregacio pri la Dia kulto kaj la disciplino de la sakramentoj aprobas la mestekstojn en Esperanto. Tiel Esperanto definitive fariĝas liturgia lingvo.
  • 1993, 10-a de oktobro: La PEN-Mondkongreso akceptas la Esperantan PEN-Centron.
  • 1996: Estas prezentita la Manifesto de Prago kadre de la 81-a Universala Kongreso de Esperanto en Prago, Ĉeĥio.

Notoj kaj referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. hungara censo
  2. hungara census 2011
  3. Vidu la fontojn ĉe Denaskaj Esperanto-parolantoj
  4. Corsetti, Renato (1996). A mother tongue spoken mainly by fathers. Language Problems and Language Planning 20: 3, 263-73
  5. UEA
  6. Vd. Statistiko Afriko por la fontoj; en Pasporta Servo listiĝis 900 gastigantoj en 1988/89 kaj 1364 en 2005; la procentaĵo de afrikaj adresoj do kreskis de 2 % al 4,3 %
  7. Vd. la liston de Esperanto-muzikalbumoj
  8. 3000 kantoj
  9. Jen
  10. List of Wikipedia, 2015-06-15, 5h58 UCT
  11. Edward Symoens. Bibliografio de disertacioj pri Esperanto kaj interlingvistiko. Rotterdam (UEA). 1989. Grafikaĵoj ĉe [1]; kp. Statistiko_de_Esperantujo
  12. Kun ĝusta dato: Komento de Stanislaw Rynduch en Libera Folio. Kun erara dato: "Esperanto – pola kultura heredaĵo" (artikolo de 2014-11-21 en "La Balta Ondo") rigarditaj ambaŭ je 2014-11-25
  13. 'Listo de Vikipedioj' ĉe web.archive.org
  14. Ekfunkciis Esperanto-Televido "ETV" en Aŭstralio ĉe China Radio International CRI online
  15. EsperantoLand
  16. Google Translate Blog
  17. eszperanto.hu
  18. LL Zamenhof Honored by Google, Huliq.com, alirita la 15-an de decembro 2009; Google festas la Zamenhof-Tagon, Libera Folio, alirita la 15-an de decembro 2009; tio igis proksimume 2 milionojn da personoj klaki ĝin kaj legi vikipedian artikolon pri Zamenhof aŭ esperanto. Kp. Blahuš, Marek: Google: Reklami Esperanton... sen esperantistoj En La Ondo de Esperanto. 2010, n-ro 2 (184), p. 8.
  19. Correio braziliense
  20. Transparent Language Esperanto Archive
  21. Edukado.net
  22. Libera Folio, 18-a de okt. 2008
  23. La preciza dato ŝajne estas inter la 23-a de junio 2006 kaj la 30-a de marto 2008
  24. eszperanto.hu
  25. Blahuš, Marek. A Spell Checker for Esperanto. Brno : Masaryk-Universitato, Fakultato de informadiko, 2008. 40 p. Bakalaŭra disertaĵo. Teksto en la angla lingvo. Patrono de bakalaŭra disertaĵo RNDr. Petr Sojka, Ph.D. Atingebla en la TTT: [2] p. 17
  26. Novaĵo de EsperantoLand 21-a de jan. 2002, rigardita 12-a de jan. 2013
  27. Language tools ĉe Google (11-a de sept. 2001
  28. Gregory Grefenstette & Julien Nioche.Estimation of English and non-English Language Use on the WWW
  29. eszperanto.hu
  30. Enciklopedio de Esperanto, “Ligo de Nacioj”
  31. Ondo de Esperanto; Lins: La danĝera lingvo
  32. Osmo Buller laŭ retlisto Landa Agado
  33. eszperanto.hu
  34. ISO_639#Lingvokodoj
  35. Laŭ Radio Vatikana (oficiala retpaĝo en Esperanto).
  36. "- Hace votos por que se prosigan los esfuerzos desplegados con vistas a promover la conciencia turística, con el fin de facilitar y favorecer la comunicación entre los visitantes, los residentes en el lugar de acogida y el personal turístico; - Subraya, a este respecto, la importancia del conocimiento de lenguas, especialmente de las lenguas de vocación universal, como el esperanto;" (Fonto: Deklaro de Manilo pri la Monda Turismo ĉe academia.edu) (angle:) - "Urges that efforts be pursued to promote tourism consciousness, in order to facilitate and foster communication between visitors, the residents in the tourist reception area and tourism personnel; - Underlines in this respect the importance of knowledge of languages notably those with a universal vocation such as esperanto" (Fonto: Manila Manifesto, 1980)
  37. Ulrich Lins. La danĝera lingvo. Moskvo. 1990, p. 491

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]