Johano la 4-a Laskaro

Ιωάννης Δ΄ Λάσκαρης Βατάτζης (1250-1305)
Ikonografia bildo de Johano la 4-a Dukas Laskaro.
Persona informo
Ιωάννης Δ΄ Λάσκαρις
Naskiĝo	la 25-a de decembro, 1250 en Nimfajono, Provinco İzmir, Turkio, Bizanca Imperio
Morto	1305 en Niceo, Nicea imperio
Religio	ortodoksa kristanismo vd
Ŝtataneco	Bizanca imperio vd
Familio
Dinastio	Laskaris vd
Patro	Teodoro la 2-a Laskario vd
Patrino	Elena Asenina of Bulgaria (en) vd
Gefratoj	Eudoxia Laskarina (en) , Irene Doukaina Laskarina (en) kaj Théodora Laskarina (en) vd
Profesio
Okupo	reganto vd
Postenoj Postenoj Bizanca imperiestro (1259–1261) vd
vd	Fonto: Vikidatumoj

Johano la 4-a aŭ Ιωάννης Δ΄ Λάσκαρης Βατάτζης estis la lasta imperiestro de la Imperio de Niceo, bizanca greka sukceda ŝtato en Malgranda Azio, regante ekde la 16-a de aŭgusto 1258 ĝis la 25-a de decembro 1261 kiel infana monarko sub sinsekvaj regentecoj.

Filo de la imperiestro Teodoro la 2-a Laskaro kaj Elena Azenina (1224-1252), filino de la bulgara caro Ivano Aseno la 2-a (1190-1241), li supreniris la tronon kun la aĝo de sep jaroj post la morto de sia patro pro malsano, kun komenca regenteco gvidata de la eŭnuko Georgo Muzalono (1220-1258).

La murdo de Muzalono fare de malkontentaj nobeloj fine de 1258 levis Mikaelon la 8-an Palajologo n, malproksiman parencon, kiu transprenis la kontrolon, proklamis sin kunimperiestro la 1-an de januaro 1259, kaj reĝisoris la rekonkeron de Konstantinopolo elde latinaj fortoj en julio 1261, tiel restarigante la Bizancan Imperion.

Palajologo, celante plifirmigi sian potencon, ordonis blindigi la dekunujaran Johanon la 4-an je lia naskiĝtago en 1261 — ago kiu laŭleĝe malkvalifikis lin de imperia regado laŭ bizancaj normoj — kaj enŝlosis lin al fortikaĵo en Bitinio antaŭ ol translokigi lin al monaĥa vivo ĉe Dakibizo, 45 km for de Niceo.

Ĉi tiu detronigo finis la Laskaridan dinastion, kiu estis konservinta la bizancan kontinuecon post la Kvara Krucmilito de 1204, kaj simbolis la senkompatan prioritatecon de la Palajologoj pri persona ambicio kontraŭ la dinastia lojaleco, altirante kondamnon en nuntempaj raportoj pro ĝia brutaleco kontraŭ sendefenda neplenaĝulo. Johano la 4-a pasigis siajn ceterajn jardekojn en obskureco kiel monaĥo, ricevante viziton de Androniko la 2-a Palajologo en 1290 petante absolvon pro la agoj de sia patro.

Frua Vivo

Naskiĝo kaj parenceco

Johano la 4-a Dukas Laskaro naskiĝis la 25-an de decembro 1250 en Niceo. Li estis la plej aĝa filo de Teodoro la 2-a Dukas Laskaro, imperiestro de Niceo de 1254 ĝis 1258, kaj Elena Azenina (1224-1252), filino de la bulgara caro Ivano Aseno la 2-a.

Konkero de Konstantinopolo fare la Kvara Krucmilito.

La Pordego de la Fontoj (Pege) aŭ Pordego Selymbria, tra kiu Strategopolo kaj liaj viroj eniris Konstantinopolon la 25-an de julio 1261.

Teodoro la 2-a Laskaro, patro de Johano la 4-a kaj amiko de Georgo Muzalono.

La latina imperio kaj ĝiaj vasaloj.

Georgo Pakimero, bizanca erudiciulo, klerikulo kaj historiisto.

Mikaelo la 8-a surtrone, pentraĵo de Baldassare Croce (1558-1628), Palazzo dei Priori (Viterbo).

Eŭropaj kaj Aziaj Regnoj.

Grekaj regnoj dum la klasika periodo.

Bildo de Androniko la 2-a Palajologo, bizanca imperiestro inter 1282 kaj 1328. Post blindigo de sia patro, Johano pasigis siajn restantajn jardekojn sub obskureco ricevinte la viziton de Androniko la 2-a, en 1290, kiu serĉis absolvon pri la agoj de lia patro.

Lokigo de la Epira despotlando.

Lokigo de Peloponeza Moreo kaj Albanio.

La korpo de Leono la 5-a portata de varengaj gardistoj, ilustraĵo de la 11-a jarcento.

Lokigo de Pelagonio sur la nordokcidenta parto de la Makedona Regno.

Lokigo de Paflagonio sur mapo de la 15-a jarcento.

Teodoro la 2-a, mem filo de Johano la 3-a Dukas Vataco kaj Irene Laskarina (1194-1240), edziĝis kun Elena Azenina en 1253 aŭ 1254 por certigi aliancon kontraŭ eblaj minacoj de Bulgario kaj la Latina imperio. Ĉi tiu kuniĝo produktis plurajn infanojn, kaj Johano la 4-a estis la elektita heredanto, reflektante la strategion de la dinastio Laskaro por firmigi la potencon per familiaj kaj geedzecaj ligoj meze de la fragmentitaj bizancaj sukcedaj ŝtatoj post la Kvara Krucmilito.

Eduko kaj konduto

Johano la 4-a Dukas Laskaro pasigis sian fruan infanaĝon en la imperiestra kortego de Niceo, la ĉefurbo de la Imperio de Niceo, ekde sia naskiĝo en 1250 ĝis la morto de sia patro en 1258. Kiel filo de imperiestro Teodoro la 2-a Laskaro, reganto konata pro siaj sciencaj inklinoj kaj patroneco al lernado, la juna princo kreskis en medio, kiu valorigis la intelektajn kaj teologiajn okupojn, inkluzive de la establado de edukaj institucioj kiel la lernejo ĉe la monaĥejo de Sankta Trifono proksime de Niceo.

Teodoro la 2-a, kiu mem ricevis altnivelan instruadon de akademiuloj kiel Nikeforo Blemido (1197-1272), emfazis retorikon, filozofion kaj ortodoksan doktrinon en siaj propraj skribaĵoj kaj kortegaj politikoj, kreante medion favoran por la edukado de la imperiaj heredantoj. Tamen, tiutempaj historiistoj kiel Akropolito kaj pli postaj kronikistoj provizas malmultajn detalojn pri la specifaj tutoroj, instruplanoj aŭ ĉiutaga edukado de Johano la 4-a, fokusante anstataŭe sur lia dinastia sinsekvo.

Kronita kunimperiestro en 1254 je ĉirkaŭ kvarjara aĝo, la frua nomumo de Johano la 4-a kiel posteulo sugestas formalan preparadon por regado, verŝajne inkluzive de fundamentaj studoj pri gramatiko, skribaĵoj kaj imperiaj administradoj tipaj por bizancaj princoj, kvankam neniu rekta pruvo konfirmas la amplekson aŭ enhavon de lia instruado antaŭ ol li supreniris la tronon je sepjara aĝo.

Tronascendo

Morto de Teodoro la 2-a Laskaro

Teodoro la 2-a Dukas Laskaro, imperiestro de Niceo ekde kiam li sukcedis sian patron Johano la 3-a Vataco en decembro 1254, longe batalis kontraŭ kronika epilepsio, kondiĉo kiu pliintensiĝis dum lia regado kaj kontribuis por la fizika malkresko rimarkita de la tiutempuloj. En siaj lastaj tagoj, la imperiestro, ĉirkaŭ 36-jaraĝa, spertis sinsekvajn atakojn ĉe Nimfeo, kie li mortis la 16-an de aŭgusto 1258.

Antaŭ lia forpaso, Teodoro la 2-a ricevis monaĥan tonsuron en privata ceremonio, adoptante la kutimon konservante sian imperian identecon kaj nomon por simboli spiritan preparadon sen abdikadon de aŭtoritateco.

Rekonante, ke lia sola postvivanta legitima filo, Johano la 4-a Dukas Laskaro — naskita la 25-an de decembro 1250 kaj tial nur sepjara — ankoraŭ ne povis regi sendepende, li formale nomumis Georgon Muzalonon kaj Patriarkon Arsenio kiel regantojn por protekti la tronon kaj administri ŝtatajn aferojn dum la malplenaĝeco.

Ĉi tiu aranĝo celis konservi la Laskaridan dinastian kontinuecon meze de la daŭraj minacoj de Selĝukaj kaj bulgaraj fortoj, kun Johano la 4-a proklamita kunimperiestro baldaŭ post la morto de Teodoro por legitimi la sinsekvon sub la superrigardo de la regentoj.

La fina testamento de la imperiestro reflektis rektan konscion pri la dinamiko de la kortego, kiel evidentiĝas en raportoj de figuroj kiel Georgo Akropolito, kvankam pli postaj historiografiaj tradicioj foje atribuas ŝanĝojn en la pli postaj jaroj de Teodoro al la progresado de la malsano prefere al sia interna temperamento.

Establigo de regenteco

Post la morto de imperiestro Teodoro la 2-a Laskaro, la 16-an de aŭgusto 1258 pro epilepsiaj atakoj, lia sepjara filo, Johano la 4-a Dukas Laskaro, estis tuj proklamita imperiestro de Niceo por certigi la dinastian kontinuecon. Teodoro, anticipante sian forpason, eksplicite nomumis Georgon Muzalonon kaj Patriarkon Arsenion, deinfanaĝan amikon de Muzalono kaj malaltnaskitan burokraton levitan al alta ofico kiel megas domestikos ("ĉefkomandanto de la bizanca armeo"), kiel regentojn kaj gardantojn por la neplenaĝa reganto.

Ĉi tiu nomumo reflektis la preferon de Teodoro por lojalaj administrantoj anstataŭ aristokrataj nobeloj, kiujn li malfidis pro antaŭaj partiaj intrigoj dum sia regado. La rolo de Muzalono ampleksis kaj administran superrigardon de la fiskaj kaj militaj aferoj de la imperio kaj personan gvidadon de Johano la 4-a, kiu naskiĝis la 25-an de decembro 1250 kaj tial bezonis protekton meze de daŭraj minacoj elde latinaj kaj selĝukaj fortoj.

La establado de la regenteco formaligis la laskaran sinsekvon, konservante la centralizitan estraran strukturon de la imperio meze de la malplenaĝeco de Johano la 4-a, kiu daŭris almenaŭ ĝis lia mezo de la adoleskeco.

Tamen, la humilaj originoj de Muzalono - devenantaj de familio de silkteksistoj prefere ol de la tradicia bizanca elito - tuj semis misharmonion inter la nicea aristokrataro, kiu rigardis lian leviĝon kiel daŭrigon de la meritbazitaj politikoj de Teodoro, kiuj enmarĝenigis nobelan influon.

Ĉi tiu interna streĉiteco, kvankam ĝi ne estis tuje rompiga, substrekis la malfortan potenc-ekvilibron dum la krea fazo de la regenteco, ĉar la nobelaro komencis manovri kontraŭ la nomumito eĉ antaŭ ol la konkludoj de la entombigaj ritoj de Teodoro.

Regado en Niceo

Regenteco de Muzalono (1258)

Post la morto de Teodoro la 2-a Laskaro la 16-an de aŭgusto 1258, lia okjara filo, Johano la 4-a Dukas Laskaro, estis tuj proklamita imperiestro de Niceo, kaj la forpasinta imperiestro nomumis la malaltnaskitan burokraton Georgon Muzalonon — sian protovestiarion ("eŭnuka respondeculo pri la imperiaj vestaĵoj") kaj proksiman konfidulon — kiel ĉefan regenton, kune kun Patriarko Arsenio Aŭtorejano por provizi eklezian superrigardon.

Muzalono, kiu ne havis aristokratan devenon, celis daŭrigi la politikojn de Teodoro la 2-a pri centraligo de aŭtoritateco kaj limigado de nobela influo, kiu fremdigis la militistan eliton kaj terposedantajn magnatojn dum la antaŭa regado. Por certigi la junan reganton, Muzalono translokigis Johanon la 4-an al Magnezio por protekto meze de la kreskanta malkontento, dum Patriarko Arsenio formale kronis la knaban imperiestron baldaŭ post la proklamo, konfirmante la kontinuecon de la Laskarida dinastio.

La regenteco, daŭrinta apenaŭ pli ol unu semajnon, estis markita de tuja rezisto de la aristokrataro kaj soldataro, kiuj rigardis la leviĝon de Muzalono kiel ofendon al ilia statuso kaj minacon al iliaj privilegioj. La 24-an de aŭgusto 1258, dum funebra ceremonio por Teodoro la 2-a ĉe la Monaĥejo de Sozandro, Muzalono kaj Johano la 4-a aperis publike; la ĉeesto de la regento kaŭzis protestojn de kunvenintaj soldatoj, inkluzive de latinaj dungosoldatoj, kiuj mallaŭdis lian humilan originon kaj postulis lian forigon.

Malgraŭ la klopodoj de Muzalono pacigi la homamason per montrado de la imperiestro sur balkono, la maltrankvilo eskaladis al perforto la sekvan tagon, la 25-an de aŭgusto, kiam la dungosoldatoj sturmis la monaĥejon kaj asasinis Muzalonon kune kun liaj fratoj, tiele finigante la regentecon.

Ĉi tiu subita fino, verŝajne implice aprobita de figuroj kiel Mikaelo la 8-a Palajologo, kiu profitis pri la situacio, malkaŝis la fragilecon de la aranĝoj de Teodoro la 2-a kaj pavimis la vojon por nobela ascendo, kvankam Patriarko Arsenio komence rezistis entrudiĝojn nome de la nominala aŭtoritateco de Johano la 4-a.

La murdo evidentigis profundajn partiajn disiĝojn ene de la nicea socio, kie burokratia lojaleco koliziis kun aristokrataj ambicioj, kiel dokumentita en tiutempaj raportoj kiel tiuj de Georgo Akropolito, kiu detaligas la rolon de la evento en ŝanĝiĝanta potencodinamiko.

Palajologa regenteco kaj Nicea Ekspansio

Post la murdo de la komenca regento Georgo Muzalono fare de malkontentaj nobeloj fine de aŭgusto 1258, Mikaelo Palajologo, eminenta generalo kaj nobelo kun antaŭaj sukcesoj kontraŭ bulgaraj invadoj, estis nomumita kiel regento por la sepjara Johano la 4-a fare de konsilio de aristokratoj serĉantaj militan gvidadon meze de eksteraj minacoj.

Ĉi tiu ŝanĝo markis turnopunkton de la burokratia administrado al agresema militismo, ĉar Palajologo utiligis sian komandan sperton por plifirmigi potencon kaj prioritatigi la teritorian reakiron.

La 1-an de januaro 1259, Palajologo proklamis sin kunimperiestro kune kun Johano la 4-a, mezuro ratifikita de la senato kaj eklezio de Niceo, kiu efike malpliigis la aŭtoritatecon de la juna reganto, samtempe formaligante la dominecon de Palajologo super la politiko kaj la kampanjoj.

Sub ĉi tiu regenteco, Niceo okupiĝis pri ekspansiaj ofensivoj: la frato de Palajologo, Johano Komneno (1221-1274), komandis fortojn, kiuj decide venkis koalicion de la trupoj de la Epira despotlando, latinaj dungosoldatoj kaj siciliaj aliancanoj sub Vilhelmo la 2-a de Vileharduino (1211-1278) ĉe la Batalo de Pelagonio en septembro 1259, kaptante la ŝlosilajn gvidantojn kaj frakasante opozicion en Makedonio kaj Tesalio.

Ĉi tiu venko ebligis la aneksadon de granda parto de Tesalio fare de Niceo kaj devigis traktaton, kiu donis kvaronon de la peloponeza Moreo, plifortigante la eŭropan bazon de Niceo. Mararmeaj klopodoj kompletigis tergajnojn, kun Palajologoj rekonstruante la Nicean floton por repreni la plej multajn egeajn insulojn de latina kontrolo inter 1259 kaj 1261, sekurigante esencajn marajn vojojn kaj resursojn esencajn por subteni pli grandajn armeojn.

Ĉi tiuj sukcesoj neŭtraligis tujajn rivalojn, inkluzive de bulgaraj premoj post la renovigo de traktato en 1257, kaj metis Niceon por la finfina ekspansio: la 15-an de julio 1261, generalo Aleksio Strategopolo ekspluatis malfortigitan latinan garnizonon en Konstantinopolo - fortirita de konfliktoj aliloke - por kapti la urbon kun malgranda forto de 800 viroj, kio instigis la translokigon de la ĉefurbo kaj kortego tien fare de Palajologoj antaŭ aŭgusto.

Ĉi tiu rekonkero restarigis kontinuecon de bizanca imperio, vastigante la teritorion de Niceo de la anatolia kerno por inkluzivi Trakion kaj la historian ĉefurbon, kvankam tio postulis resursojn meze de la daŭrantaj limdefendoj.

Rekonkero de Konstantinopolo kaj Detronigo

Puĉo de Palajologo kaj reveno al la urbo

Post la morto de Imperiestro Teodoro la 2-a Laskaro la 26-an de novembro 1258, Georgo Muzalono, malaltnaskita ŝtatoficisto favorita de Teodoro, estis nomumita regento por la okjara Johano la 4-a, kun Patriarko Arsenio Aŭtorejano kiel nominala kunregento.

Mikaelo la 8-a Palajologo, ambicia nobelo servanta kiel "protovestiario" (mastro de la vestogardejo) kaj ĵus venkinta en kampanjoj kontraŭ Epiro, rigardis la leviĝon de Muzalono kiel minacon al aristokrata influo.

Palajologo ekspluatis la malspertecon de Muzalono organizante funebran ceremonion por Teodoro la 2-a, invitante la ĉefajn nobelojn de la imperio al Niceo sub la preteksto de funebro. Tie, li liberigis soldatojn, kiuj masakris Muzalonon kaj liajn fratojn, eliminante la kernon de la regenteco kaj certigante sian propran nomumon kiel regento baldaŭ poste. La 1-an de januaro 1259, la patriarko Arsenio, sub premo de la subtenantoj de Palajologo, kronis lin kunimperiestro kune kun Johano la 4-a, formaligante lian regadon malgraŭ la nominala pliaĝeco de la junulo.

Ĉi tiu ago, pravigita de Palajologo kiel necesa por efika regado meze de eksteraj minacoj de latinoj, epiranoj kaj selĝukoj, fremdigis Arsenion kaj por-laskaridajn partianojn, plantante semojn por la pli posta Arsenia Skismo. Palajologo tiam prioritatigis militan ekspansion, venkante koalicion de epiranaj kaj latinaj fortoj ĉe la Batalo de Pelagonio en septembro 1259, kiu malfortigis rivalojn kaj faciligis aliancojn, ĉefe kun la aĥea princo Vilhelmo la 2-a Vileharduino, kaptita kaj elaĉetita kiel vasalo.

Meze de 1261, kun la latina Konstantinopolo izolita kaj malfortigita, Palajologo sendis generalon Aleksio Strategopolo kun skolta forto de proksimume 800 viroj trans la Bosporon por ekspluati Trakion. La 25-an de julio 1261, proksime al la antaŭurbo Galato, latinaj varengaj gardistoj — malkontentaj pri la venecia domineco — retiriĝis de ilia posteno, lasante malantaŭan pordegon alirebla. La trupoj de Strategopolos ekspluatis ĉi tiun breĉon, superfortante surprizitajn latinajn patrolojn kaj konkerante la Blakernan Palacon, kio kaŭzis amasajn transfuĝojn kaj la eskapon aŭ kapton de la latina imperiestro Baldueno la 2-a.

Palajologo, post konfirmo de la sensangoverŝa rekonkero, marŝis al Konstantinopolo, enirante triumfe la 15-an de aŭgusto 1261 por restarigi la ortodoksan liturgion en Hagia Sofia kaj restarigi la nicean kontrolon sur la imperia ĉefurbo post 57 jaroj da latina okupado.

Blindigado kaj formala detronigo (1261)

Post la sukcesa rekonkero de Konstantinopolo la 25-an de julio 1261, fare de Niceaj fortoj sub Mikaelo la 8-a Palajologo, la reganto-imperiestro agis por neŭtraligi la minacon prezentitan de sia juna kunreganto, Johano la 4-a Dukas Laskaro, kiu estis postlasita en Niceo dum la kampanjo.

Mikaelo, kroninte sin sola imperiestro en Hagia Sofia ĉe enirado de la urbo, rigardis la 10-jaraĝan Johanon la 4-an - legitiman heredanton de la Laskarida dinastio - kiel persistan rivalon, kies ekzisto povus movi opozicion inter la Niceaj lojaluloj.

La 25-an de decembro 1261 - la dekunua naskiĝtago de Johano la 4-a - Mikaelo ordonis blindigi la knabon, kutima bizanca puno, kiu igis individuon konstitucie neelektebla por la trono pro la fizikaj postuloj de la registaro kaj simbolaj asocioj kun dia malfavoro.

La proceduro estis efektivigita senprokraste en Niceo, kun historiaj raportoj de Georgo Pakimero (1242-1310) detaligantaj la brutalecon de la okazaĵo, inkluzive de la uzo de varmega pinglo aŭ simila ilo por detrui la vidkapablon de la infano ambaŭflanke.

Tamen, la tiutempa por-palajologa kronikisto Georgo Akropolito minimumigis la agon en sia rakonto, atribuante la ordonon nerekte al la bofrato de Mikaelo, Nikeforo Tarkanejoto (1207-1258), kaj enkadrigante ĝin kiel bedaŭrindan neceson anstataŭ pripensitan kruelecon, reflektante la klopodojn de la reĝimo legitimi la uzurpecon.

La blindigo funkciis kiel fakta detronigo de Johano la 4-a, senigante lin de imperia aŭtoritato sen postuli formalan sinodan deklaron, kvankam Mikaelo baldaŭ proklamis sin basileus autokrator en oficialaj dokumentoj kaj moneroj, forviŝante laskaridajn referencojn.

Johano la 4-a tiam estis enfermita en la fortikaĵo Dakibizo (ankaŭ konata kiel Ghebse) en sudokcidenta Bitinio, sub gardado por malhelpi fuĝon aŭ restarigajn komplotojn, kie li restis dum jardekoj. Pli postaj onidiroj pri lia fuĝo, reklamitaj de okcidentaj kontraŭuloj kiel Karlo de Anĵuo en 1273, estis refutitaj de Pakimero kaj Nikeforo Gregoro per okulatestoj pri lia daŭra kaptiteco.

Ĉi tiu ago tuj ekigis eklezian kontraŭreagon, ĉar la patriarko Arsenio Aŭtorejano ekskomunikis Mikaelon pro la mutilado de la sanktoleita imperiestro, rigardante ĝin kiel gravan pekon kontraŭ la imperia sakreco kaj provokante la Arsenan Skismon, kiu dividis la bizancan ortodoksecon dum jaroj.

La detronigo de Johano la 4-a fare de Mikaelo tiel ne nur finis la laskaran regadon, sed ankaŭ enradikiĝis partiajn dividojn, kun Arseniaj partizanoj adorantaj la blindigitan junulon kiel simbolon de legitimeco kontraŭ la palajologa "tiraneco".

Pli posta vivo en kaptiteco

Malliberigo kaj traktado

Post la rekonkero de Konstantinopolo en aŭgusto 1261, Mikaelo la 8-a Palajologo ordonis blindigi la dekunujaran Johanon la 4-an la 25-an de decembro 1261 por malkvalifiki lin porĉiame al la imperia regado, ĉar bizanca kanonika juro kaj tradicio malpermesis al blinduloj teni la tronon.

La proceduro estis efektivigita sekrete en Niceo fare de du agentoj senditaj por tiu celo, dum Mikaelo kaŝis la agon de la publiko por eviti tujan kontraŭreagon de laskaraj lojaluloj. Tuj poste, Johano la 4-a estis enfermita en turo en la nicea palaco sub rigora gvatado, izolita por subpremi iujn ajn restarigajn komplotojn fare de partioj kiel la estontaj Arseniaj sekvantoj.

Lia kaptiteco implikis severajn limigojn, inkluzive de limigita aliro al vizitantoj kaj malpermeso de publika vido, reflektante la strategian kalkulon de Mikaelo por neŭtraligi dinastian rivalon sen riski martirecon per ekzekuto. Primaraj raportoj de historiistoj el la Palajologa epoko, kiel ekzemple George Pakimero, priskribas la kondiĉojn kiel gardajn anstataŭ malkaŝe punajn krom la komenca mutiligo, kvankam izoliteco estis plimalboniginta la fizikan kaj psikologian staton de Johano en lia juneco.

Gardistoj lojalaj al la nova reĝimo devigis obeemon, kaj ĉiuj raportitaj fuĝoprovoj - kiel ekzemple nekonfirmitaj asertoj pri fuĝo en 1273 - mankis pruvon kaj estis verŝajne subpremitaj por konservi la stabilecon de la reĝimo.

Dum jardekoj, la traktado donita al Johano restis tiu de antaŭzorga aresto, kun periodaj translokigoj eble al fortikaĵoj kiel Dakibizo por eviti savklopodojn de disidentoj.

En 1290, Androniko la 2-a Palajologo vizitis lin, serĉante absolvon kiel lia "patro". Johano estis fine tonsurita kiel monaĥo, adoptante religian identecon, kiu kongruis kun la bizancaj normoj por detronigitaj regantoj, kvankam tio ne mildigis lian enfermitecon. La reĝimo de Mikaelo la 8-a pravigis la traktadon kiel esencan por imperia kontinueco, prioritatigante la sekurecon kontraŭ laskara revanĉismo sur homaramaj zorgoj, meze de pli larĝa eklezia kondamno kiu instigis la arseniidan skismon.

Morto kaj entombigo

Johano la 4-a Dukas Laskaro eltenis dumvivan kaptitecon post sia blindigo fine de 1261, enfermita en fortikaĵoj kaj monaĥejoj en Malgranda Azio por neŭtraligi ajnan minacon al la regado de Mikaelo la 8-a Palajologo . Nuntempa historiisto Georgo Pakimero registras, ke li restis vivanta kaj malliberigita dum almenaŭ 25 jarojn poste, ĉirkaŭ 1286, substrekante la daŭron de lia izolado.

Letero de Karlo la 1-a de Anĵuo el 1273 mencias Laskaron, kiu eskapis el bizanca gardado kaj petis subtenon en Sicilio, eble aludante al Johano la 4-a mem aŭ trompanto utiliganta lian nomon meze de daŭraj laskaraj subtenantoj.

Primaraj bizancaj kronikoj, inkluzive de la "Historiaj Rilatoj" de Pakimero, ne donas raporton pri la morto de Johano la 4-a, indikante ke li fadis en obskurecon sen rimarkindaj eventoj aŭ rekono sub la superrigardo de la Palajologoj. Pli postaj historiografiaj tradicioj postulas lian morton ĉirkaŭ 1305, akordiĝante kun laŭtaksa vivdaŭro ĝis liaj mez-50-aj jaroj, kvankam tio restas nekonfirmita per rekta pruvo kaj eble devenas de retrospektivaj kalkuloj prefere ol de registroj.

Neniuj detaloj konserviĝas pri la preciza loko aŭ kondiĉoj de lia morto, kiu okazis dum enfermiteco, verŝajne sub monaĥaj promesoj truditaj por legitimi lian solecon kiel monaĥo Ioazafo.

Lia enterigo estis senceremonia kaj nedokumentita, konforme al la klopodoj de la reĝimo forigi la legitimecon de Laskaridoj. Neniu tombo aŭ memorloko estas atestita en historiaj fontoj, kaj ajna supozebla enterigo en bitinia monaĥejo mankas pruvo krom la neklaraj pli postaj raportoj.

Ĉi tiu manko da informoj elstarigas la efikecon de la subpremado de Mikaelo la 8-a, igante la finajn jarojn kaj morton de Johano la 4-a piednoto eĉ en simpatiaj rakontoj.

Heredaĵo kaj polemikoj

Arsenia Skismo kaj Partia Opozicio

La Arsenia Skismo ekestis rekte de la blindigo kaj detronigo de Johano la 4-a Dukas Laskaro fare de Mikaelo la 8-a Palajologo je Kristnasko 1261, ago kiun la Patriarko Arsenio Aŭtorejano kondamnis kiel tiranan, kondukante al lia ekskomuniko de la imperiestro baldaŭ poste.

Arsenio, komence aliancita kun Mikaelo post sia propra leviĝo al patriarko, rigardis la mutiladon de la juna laskarida heredanto — tiam 11-jaraĝa — kiel malobservon de imperiaj kaj ekleziaj normoj, kio instigis lian rifuzon absolvi Mikaelon malgraŭ imperia premo.

Ĉi tiu sinteno rezultigis la detronigon kaj ekzilon de Arsenio en 1266, kun Mikaelo instalanta Germanon la 3-an (1227-1289) kiel patriarkon, sed tio ekbruligis skismon, kiu dividis la Bizancan Eklezion inter Arsenianoj — lojaluloj al la detronigita patriarko kaj la laskarida dinastio — kaj la imperi-aliancita sacerdotaro, kiu akceptis la aŭtoritaton de Mikaelo.

La Arseniidoj, ricevante subtenon ĉefe de asketaj monaĥoj, pli malaltaj sociaj tavoloj en Malgranda Azio, kaj regionoj neglektitaj sub la Palajologa regado, prezentis sian opozicion kiel defendon de la kanonika pureco kontraŭ la imperia interfero, alvokante Kanonikan Regulon 15 de la Unua kaj Dua koncilio de Konstantinopolo por pravigi la apartigon de la "profanigita" eklezio.

Tiu ĉi partio malakceptis postajn patriarkojn kiel nekanonikajn, persistis en rigardado de Johano la 4-a kiel la legitiman imperiestron malgraŭ lia kaptiteco, kaj ligis lian reziston al pli larĝaj plendoj, inkluzive de la peza impostado de Anatolio fare de Mikaelo por financi la restarigon de Konstantinopolo, liaj por-aristokrataj nuligoj de laskaridaj reformoj, kaj liaj proponoj por unio kun Romo.

Fruaj manifestiĝoj inkluzivis ribelon en Bitinio en 1262 kaj provoatencon kontraŭ Mikaelo en 1265, ambaŭ ligitaj al arseniaj retoj, reflektante kiel la skismo instigis armitan partiismon trans la ekleziaj linioj.

Partia opozicio etendiĝis al politikaj konspiroj alvokantaj la nomon de Johano la 4-a, kiel ekzemple la komploto de 1305 gvidata de Johano Drimiso, kiu celis forpeli la Palajologojn kaj restarigi laskaridan regadon el la arseniaj fortikaĵoj kiel la monaĥejo de Mozelo.

Sub Androniko la 2-a (regado 1282–1328), la postuloj de arsenianoj pri patriarkaj elektoj, la forigo de uniisma sacerdotaro, kaj omaĝoj por la restaĵoj de Arsenio intensigis kontraŭregistaran agitadon en Konstantinopolo, inkluzive de publikaj kunvenoj kaj devigitaj konvertiĝoj, dum anatoliaj arsenianoj alianciĝis kun lokaj akritaaj limgardistoj ribelantaj kontraŭ centra neglekto.

La daŭro de la skismo — kiu etendiĝis dum 45 jarojn ĝis la sinodo en 1310 sub patriarko Nifono (r. 1310-1314) revokis la ekskomunikojn de Arsenio, reenterigis liajn restaĵojn kun honoroj, kaj integris elektitan sacerdotaron de la arseniida klerikularo — substrekis lian rolon kiel anstataŭanto por la laskarida lojaleco, malfortigante la Palajologon sur Malgranda Azio kaj kontribuante por la teritoriaj perdoj meze de senĉesa malkonsento.

Taksoj de regado kaj historia signifo

La mallonga regado de Johano la 4-a kiel imperiestro, ekde aŭgusto 1258 ĝis decembro 1261, estis dominita de regentecoj kaj mankis signifoplena persona regado, ĉar li supreniris la tronon je proksimume sep jaroj post la morto de sia patro, Teodoro la 2-a Laskaro.

Komenca regado sub Georgo Muzalono finiĝis abrupte per la murdo de Muzalono fine de 1258, post kio Mikaelo la 8-a Palajologo transprenis la kontrolon, proklamante sin kunimperiestro la 1-an de januaro 1259, dum nominale subtenante la aŭtoritatecon de Johano la 4-a por konservi legitimecon.

Ĉi tiu aranĝo faciligis la militajn sukcesojn de Niceo, inkluzive de la decida venko ĉe Pelagonio en 1259 kontraŭ epiraj kaj latinaj fortoj, sed ĉi tiuj estis atribueblaj al la komando de Palajologo prefere ol al la direkto de Johano la 4-a. La rolo de la juna imperiestro restis ceremonia, kun potenco efike centralizita sub la regento.

Historiistoj taksas la regadon de Johano la 4-a kiel periodon de transira malstabileco, emblema pro la vundeblecoj karakterizaj en infanaj monarkioj meze de rivalaĵoj inter la bizancaj sukcedaj ŝtatoj. Lia nominala suvereneco konservis la kontinuecon de la Laskarida dinastio sed maskis ekzistantan partiismon, kiun Palajologo ekspluatis post la rekonkero de Konstantinopolo en julio 1261.

La sekva blindigo la 25-an de decembro 1261 — lia dekunua naskiĝtago — formaligis lian detronigon kaj substrekis la senkompatecon de la Palajologa plifirmiĝo, ago kiu, kvankam konforma al bizancaj tradicioj neŭtraligi rivalojn per mutilado por malpermesi imperian elekteblecon, provokis tujan eklezian kontraŭreagon, inkluzive de la ekskomuniko de Mikaelo la 8-a fare de Patriarko Arsenio Aŭtorejano.

Ĉi tiu evento ne nur fremdigis konservativajn niceajn elitojn lojalajn al la Laskaridoj, sed ankaŭ instigis persistajn ribelojn kaj propagandojn, kiel ekzemple asertojn de okcidentaj potencoj kiel Karlo de Anĵuo en 1273 pri la ebla liberigo de Johano la 4-a, elstarigante la fragilecon de la interna kohezio de la restarigita imperio.

Rilate al historia signifo, Johano la 4-a reprezentas la kulminon kaj subitan finon de la Laskarida dinastio, kiu subtenis bizancan imperian ideologion kaj teritorian reakiron en ekzilo ekde 1204. Lia detronigo markis la ŝanĝon al Palajologa regado, prioritatigante diplomatiajn manovrojn kiel la Koncilio de Liono en 1274 sur la ortodoksaj, ekspansiismaj politikoj de liaj antaŭuloj.

Moderna historiografio prezentas lin kiel tragikan figuron, kies destino simbolis la perfidon de la konkeroj de Niceo, kaj lia blindigo kontribuis al la Arseniisma skismo — por-Laskarida ortodoksa partio, kiu daŭris ĝis la 14-a jarcento, defiante la Palajologan legitimecon kaj pliseverigante la ekleziajn dividojn.

La longdaŭraj sekvoj de ĉi tiu ago inkluzivis dinastian kulpon, evidentigitan per la raportita petego de Androniko la 2-a por pardono de la malliberigita Johano la 4-a ĉirkaŭ 1290, kaj postmortan admiron kiel sanktulo ĉirkaŭ 1305, reflektante retrospektivan idealigon de la laskarida pureco meze de perceptoj pri Palajologaj kompromisoj kun la latina Okcidento.

Prauleco kaj dinastio

Laskarida patra deveno

La originoj de la patra genlinio de la laskaridoj restas obskuraj, enradikiĝintaj en la provinca nobelaro de la malfrua 12-a jarcento en Bizanco, verŝajne el regionoj proksime de Konstantinopolo aŭ de la orientaj temoj kiel Paflagonio.

La familia nomo Laskaro etimologie devenas de la persa vorto "laškarī", kiu signifas "soldato" aŭ "militisto", kio indikas eblan orientan enmigrintan devenon asimilitan en la helenigitan bizancan aristokrataron tra generacioj.

Ĉi tiu ne-greka lingva origino substrekas la diversajn etnajn integriĝojn ene de la elito de la imperio, kvankam la familio funkciis plene ene de la grek-ortodoksaj kulturaj normoj dum la epoko de Teodoro la 1-a.

La fondinto, Teodoro la 1-a Laskaro (1175–1222), aperis kiel ŝlosila figuro inter kvin fratoj — laŭdire inkluzive de Konstanteno (1170-1205), la plej aĝa; Manuelo (1169-1256); Mikaelo (1183-1261); Aleksio; kaj Izaako (1180) — kiuj servis kiel korteganoj kaj generaloj sub la imperiestro Aleksio la 3-a Anĝelo (regado 1195–1203).

Nuntempaj kronikoj kiel tiuj de Niketo Koniato mencias la militajn rolojn de la fratoj sed ne provizas detalojn pri iliaj gepatroj, kun pli postaj tradicioj nomantaj Manuelon Laskaron (1140-1221) kiel la patron de Teodoro la 1-a kaj Johana Karacajna (1148-1186) kiel patrinon. Al tiuj identigoj mankas primaran konfirmon kaj povas deveni de onomastaj kutimoj aŭ "post hoc" ("postaj") genealogioj.

Teodoro la 1-a komence adoptis la epiteton Komneno en sigeloj kaj dokumentoj, sugestante strategian pretendon je deveno de la pli fruaj Komnenaj imperiestroj por legitimeco meze de la fragmentiĝo de la imperio post 1204, kvankam neniu fakto konfirmas ĉi tiun ligon.

La rekta reganta pripatra linio sub la nomo Laskaro komenciĝis kun Teodoro la 2-a Laskaro (1222–1258), filo de Johano la 3-a Dukas Vataco kaj Irene Laskarina (1194-1240) (filino de Teodoro la 1-a), kiu alprenis la dinastian familian nomon por honori sian patrinan heredaĵon samtempe asertante kontinuecon kun la fondinta imperiestro de Niceo.

La regado de Teodoro la 2-a emfazis sciencajn kaj administrajn reformojn, produktante virajn heredantojn inkluzive de Johano la 4-a Dukas Laskaro, lia sola pluviva filo de Elena de Bulgario (1224-1252). La mallonga regado de Johano la 4-a (1258–1261) finiĝis per detronigo kaj blindigo fare de Mikaelo la 8-a Palajologo, post kio la vira Laskarida dinastilinio estingiĝis, ĉar Johano la 4-a ne produktis registritajn idojn dum sia dumviva kaptiteco.

Ĉi tiu mutiligo elstarigas la dependecon de la dinastio pri strategiaj geedziĝoj anstataŭ fortika patra sinsekvo, kun pli fruaj viraj parencoj kiel la fratoj de Teodoro la 1-a fadantaj en obskurecon post 1204 sen imperiaj postuloj.

Patrinaj bulgaraj konektoj

La patrino de Johano la 4-a Dukas Laskaro, Elena Azenina, estis bulgara princino naskita ĉirkaŭ la somero de 1224 kiel filino de la caro Ivano Aseno la 2-a (reĝinto 1218–1241), reganto de la Dua Bulgara Imperio, kaj lia dua edzino, Irene.

Ivano Aseno la 2-a signife vastigis la bulgaran teritorion, precipe per la decida venko ĉe la Batalo de Klokotnica en la 9-a de marto 1230 kontraŭ la Despoto de Epiro kaj ĝiaj latinaj aliancanoj, establante Bulgarion kiel dominan ortodoksan potencon en Balkanio. La patrino de Elena Azenina estis verŝajne Maria de Hungario (1204-1237), konkludita el nompadronoj inter ŝiaj posteuloj.

La geedziĝo de Elena kun Teodoro la 2-a Laskaro, patro de Johano la 4-a, estis strategia dinastia alianco aranĝita de la Nicea imperiestro Johano la 3-a Dukas Vataco por kontraŭstari la Latinan Imperion de Konstantinopolo.

La gefianĉiĝo estis proponita en 1232 per Nicea ambasadejo al la bulgara ĉefurbo Tarnovo, kaj la geedziĝo okazis en 1235 ĉe Lampzako sur la Dardaneloj. Tiutempe, Elena estis proksimume okjara kaj Teodoro ĉirkaŭ dek, laŭ la inkluziva aĝkalkulo de la bizanca kronikisto Georgo Akropolito.

Ĉi tiu kuniĝo faciligis komunajn bulgarajn niceajn militajn kampanjojn kontraŭ la latinoj en 1235-1236 kaj koincidis kun la altigo de la bulgara ĉefepiskopejo de Tarnovo al la statuso de aŭtokefala patriarkeco, aprobita de la kvar orientaj ortodoksaj patriarkoj, plifortigante la eklezian sendependecon de Bulgario ene de la ortodoksa mondo. Rilatoj ŝanĝiĝis, kiel montras la mallonga alianco de Ivano Aseno la 2-a kun la latinoj en 1237, dum kiu li provizore revokis Elena-n al Bulgario antaŭ ol restarigi la partnerecon.

Per Elena, Johano la 4-a heredis rektajn ligojn al la Azenida dinastio, kiu levis Bulgarion el submetiĝo al la Bizancanoj al rivala imperia ŝtato. Lia nomo honoris ambaŭ avojn — Johano la 3-a Vataco de Niceo kaj Ivano Aseno la 2-a — simbolante la kunfanditajn dinastiliniojn kaj la diplomatian pezon de la alianco.

Elena, kiu fariĝis imperiestrino post la kunimperiestreco de Teodoro (proklamita antaŭ 1241), naskis ses infanojn kun li, inkluzive de Johano la 4-a kaj kvar filinoj, antaŭ sia morto en somero 1252 je proksimume 28 jaroj, verŝajne ĉe Nimfaiono. Teodoro la 2-a profunde funebris ŝin en skribaĵoj kiel siaj "Moralaj Teatraĵoj", priskribante ŝin kiel sian ĝemelanimulinon malgraŭ ŝiaj pli larĝaj malestimaj vidpunktoj pri bulgaroj kiel "barbaroj".

Ĉi tiuj patrinaj ligoj substrekis la implikiĝojn kun la Laskarida dinastio en la Balkana duoninsulo, kun la niceaj aneksadoj de bulgara Trakio kaj Makedonio post 1241 (post la morto de la frato de Elena, caro Kalimano la 1-a en 1246) transformantaj la limojn per traktato kun ŝia duonfrato, la caro Mikaelo Aseno (1239-1257), kiu postulis bulgaran helpon dum la niceaj kampanjoj kiel la konkero de latinaj fortikaĵoj en 1247.

Por Johano la 4-a, la asenida heredaĵo reprezentis latentan pretendon al ortodoksa legitimeco meze de la restarigismaj ambicioj de Niceo, kvankam lia mallonga regado kaj posta blindigo en 1261 limigis iujn ajn aktivajn bulgarajn aliancojn.

Primaraj fontoj kaj historiografio

Tiutempaj bizancaj rakontoj

La "Historio" de Georgo Akropolito, verkita ĉirkaŭ 1261 kaj etendiĝanta ĝis la rekonkero de Konstantinopolo, servas kiel la ĉefa tiutempa rakonto por la mallonga regado kaj detronigo de Johano la 4-a. Skribante kiel lojala servisto de Mikaelo la 8-a Palajologo, Akropolito prezentas la Laskaridan regentecon sub Georgo Muzalono kiel plenan de partiismo kaj nekompetenteco, pravigante la puĉon de Mikaelo kiel stabiligan neceson malgraŭ la juneco de la imperiestro.

Li registras la blindigon de la dekunujara Johano la 25-an de decembro 1261, sed enkadrigas ĝin kiel rezistan sekurecan rimedon por eviti komplotojn, preterlasante pli profundan kondamnon kaj emfazante Palajologajn certigojn pri la estonta bonfarto de la infano, tiel akordiĝante kun la legitima propagando de la reĝimo.

La Sinoptika Kroniko de Teodoro Skutarioto, kompilaĵo el la mezo de la 13-a jarcento, tre uzata de Akropolito, enkondukas rimarkindajn diverĝojn, kiuj reflektas pli grandan simpation por la Laskaridoj. Skutarioto prezentas Teodoron la 2-an Laskaridon kaj lian filon Johano la 4-a pli pozitive, elstarigante iliajn intelektajn kaj piajn kvalitojn, samtempe malgravigante aŭ preterlasante la perfortajn aspektojn de la detronigo kaj blindigo por kritiki la Palajologajn troigojn.

Ĉi tiu ŝanĝo substrekas implican partian opozicion al la regado de Mikaelo, konservitan en la teksto de Skutarioto malgraŭ ĝia dependeco de por-Palajologaj fontoj.

La Historio de Georgo Pakimero, komencita baldaŭ post 1261 kaj kovranta eventojn tra la regado de Mikaelo, provizas pliajn detalojn pri la post-detroniga sorto de Johano, notante lian enfermitecon en la fortreso ĉe Dakibizo proksime de Niceo sub gardado, kie li restis ĝis la 1270-a jardeko.

Kvankam verkita sub la patroneco de la Palajologoj, Pakimero ofertas relative faktan raporton pri la izoligo de la infano, kontrastante kun la koncizeco de Akropolito kaj rivelante daŭrajn zorgojn pri la minacoj de la Laskaridaj lojaluloj. Ĉi tiuj fontoj, formitaj de la ligoj de iliaj aŭtoroj al la venka reĝimo, sisteme favoras la restarigon de imperia unueco fare de Mikaelo sur la Laskarida kontinueco, ofte je la kosto de senpartieco rilate al la detronigita famililinio.

Modernaj esploroj

Modernaj historiistoj taksas la regadon de Johano la 4-a Dukas Laskaro (1258–1261) kiel plejparte nominalan, dominitan de regentecaj konsilioj meze de la militaj sukcesoj de la Imperio de Niceo kontraŭ la Latina Imperio kaj Epiro, sed malhavanta personan agon pro lia neplenaĝeco.

Sciencaj studoj emfazas la malstabilecon post la morto de Teodoro la 2-a Laskaro la 16-an de aŭgusto 1258, kun regantoj kiel Georgo Muzalono prioritatigantaj fiskajn reformojn kaj aliancojn, nur por ke la atenco kontraŭ Muzalono fine de 1258 ebligu la ascendon de Mikaelo la 8-a Palajologo kiel kunimperiestro.

Lastatempaj studoj, kiel ekzemple tiuj pri laskarada urboplanado, prezentas la epokon de la dinastio - inkluzive de la mallonga regado de Johano la 4-a - kiel periodon de relativa administra kontinueco kaj kultura patroneco en Anatolio, interrompita de la politiko de la Palajologoj post 1261.

La blindigo de la 11-jaraĝa imperiestro la 25-an de decembro 1261, ordonita de Mikaelo la 8-a post la rekonkero de Konstantinopolo, estas vaste rigardata laŭ modernaj analizoj kiel kalkulita abomenaĵo por neŭtraligi la dinastian legitimecon, pliseverigante partiismon kaj teritoriajn perdojn en Malgranda Azio.

La usona aŭtoro Joseph Hayes (1918-2006) ligas la daŭran simbolan rolon de Johano la 4-a al kontraŭ-Palajologaj komplotoj, notante kiel lia mistraktado galvanizis la laskaridajn lojalulojn kaj kontribuis al la vundebleco de la imperio por la turkaj invadoj.

Teresa Shawcross (2008) elstarigas kiel la memoro pri la detronigita imperiestro instigis pli ol jarcenton da rezistaj rakontoj, enkadrigante la uzurpon kiel perfidon al la niceaj ortodokseco kaj aŭtonomeco.

Pli larĝaj historiografiaj tendencoj kritikas pli fruajn romantikigojn de la laskaridoj kiel "ora epoko", anstataŭe aplikante kaŭzan analizon al strukturaj faktoroj kiel sinsekvaj krizoj kaj misadministrado de la regenteco sub Johano la 4-a, kion modernaj verkoj atribuas al aristokrataj internaj kvereloj prefere ol nur eksteraj minacoj.

Taksoj de la angla bizancisto Donald Nicol (1923-2003) kaj aliaj substrekas la mallongdaŭran agnoskon de la uzurpo inter la elitoj, sed longdaŭrajn kostojn, inkluzive de skismoj, kiuj malfortigis la bizancan kohezion kontraŭ la otomanaj antaŭuloj. Ĉi tiu perspektivo privilegias la antaŭjuĝojn de la primaraj rakontoj - tiel por-Laskaridaj kronikistoj kiel George Pakimero - samtempe krucotaksantaj kun la arkeologiaj kaj diplomatiaj pruvoj por realisma vidpunkto pri dinastia fragileco.

Referencoj

Antaŭe:	Bizanca Imperiestro	Poste:
Teodoro la 2-a Laskaro	16-an de aŭgusto 1258 - 25-an de decembro 1261	Mikaelo Palajologo