Karbona monooksido

Karbona monooksido (kemia formulo: CO) estas (en normalaj kondiĉoj) senkolora, senodora gaso. Ĝi estas iomete pli malpeza ol la aero, sed ĝi havas la saman molekulan pezon kiel nitrogeno. Ĝi likviĝas je −192 °C (81 K) sub atmosfera premo kaj solidiĝas je −205 °C (68 K), kaj en akvo apenaŭ solviĝas.

Ekbrulante, ĝi brulas per blueta flamo al karbona dioksido.

\mathrm {2\ CO\ +\ O_{2}\longrightarrow \ 2\ CO_{2}}

Ĝi estas bona reduktilo, uzata en la metalurgio, por malpliigi kaj kontroli la proporcion de karbono en ŝtalo laŭ la ties deziritaj kvalitoj. En organometala kemio karbona monooksido funkcias kiel ligento, ekzemple al metaloj kiel rodio, tungsteno kaj multaj aliaj.

Toksado

Por homoj kaj bestoj karbona monooksido estas danĝera veneno, ĉar ĝi ligiĝas al hemoglobino multe pli forte ol la dezirata oksigeno, kaj tiel blokas la transporton de oksigeno en la korpo.

Se enspirita, eĉ en moderaj kvantoj, karbona monooksido povas kaŭzi morton per veneniĝo ene de minutoj (ekz. 30 minutoj da eksponiĝo al nur 0,32% CO en la aero kaŭzas morton), ĉar ĝi anstataŭigas oksigenon en la hemoglobino (Hb) en la sango. Ĝi havas afinecon por la hemo-grupo 250 fojojn pli grandan ol oksigeno.^[1]

La rezultanta karboksihemoglobino (HbCO) ne povas transporti oksigenon; krome, la ĉeesto de ĉi tiu kombinaĵo malhelpas la disiĝon de oksigeno de la restanta oksihemoglobino (HbO₂), tiel malhelpante la translokigon de oksigeno al la histoj.^[1]

Post kiam sufiĉe granda kvanto da karbona monooksido estas enspirita (kiam 75% de hemoglobino estas karbona monooksido), la sola maniero pluvivi estas spiri puran oksigenon.

Ĉiujare, granda nombro da homoj mortas hazarde pro karbonmonoksida veneniĝo. Gravedaj virinoj kaj iliaj fetoj, junaj infanoj, maljunuloj kaj tiuj, kiuj suferas pro anemio,

Tiu ĉi estas danĝere kiam temas pri fornoj malbone konservitaj, ĉar nekompleta brulado de la fuelo povas formi karbona monooksidon. La nazioj murdis judojn per ĝi antaŭ ol uzi hidrogenan cianidon.

Referencoj

1 2 Daniel T- Teitelbaum. “ĉapitro 56: Enkonduko al labora kaj media toksologio”, baza kaj klinika farmkologio, medikala libro (angle). McGraw-Hill-Lange. ISBN 978-607-15-0336-7. OCLC 699461359.

Vidu ankaŭ

Kategorio Karbona monooksido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Trovilo de karbona monooksido

[Katzung-1] 1 2 Daniel T- Teitelbaum. “ĉapitro 56: Enkonduko al labora kaj media toksologio”, baza kaj klinika farmkologio, medikala libro (angle). McGraw-Hill-Lange. ISBN 978-607-15-0336-7. OCLC 699461359.

[1]