Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther
| Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther | |
|---|---|
| referencverko • klasifiko | |
| Aŭtoroj | |
| Lingvoj | |
| Eldonado | |
La Indico Aarne–Thompson–Uther (mallongigita Indico ATU) estas katalogo de popolrakontospecoj uzataj en folklorstudoj. La indico ATU estas la produkto de serio de revizioj kaj vastigoj fare de internacia grupo de akademiuloj: Origine publikigita en la germana lingvo de la finna folkloristo Antti Aarne (1910),[1] la indico estis tradukita en la anglan, reviziita kaj vastigita de la usona folkloristo Stith Thompson (1928,[2] 1961 [3]), kaj poste plue reviziita kaj vastigita de la germana folkloristo Hans-Jörg Uther (2004).[4] La indico ATU estas esenca ilo por folkloristoj, uzata kune kun la Motif-Index of Folk-Literature de Thompson (1932).[5]
Ĝi fariĝis tre grava en internacia kaj kompara rakonta esplorado. Ĝis 2004, ĝi estis konata kiel la Indico de Aarne-Thompson kaj mallongigita kiel AaTh kaj kreis la terminon ATU-numero, rilatante al la komencaj literoj de la familiaj nomoj de la kreintoj.
La katalogo de ĉeftemoj baziĝas sur studo de pli ol 2 500 legendoj, rakontoj kaj popolrakontoj el ĉefe eŭropaj fontoj kaj kelkaj fontoj el la Proksima Oriento, Afriko kaj Azio.
Metodo
[redakti | redakti fonton]La metodo grupigas popolrakontojn kaj fabelojn laŭ la ĝenerala intrigo; tiel, rakontoj kun similaj intrigaj trajtoj aŭ simila serio de epizodoj estas grupigitaj kune. Ĉi tiu metodo plejparte dependas de la trajtoj, kiujn la klasifikantoj elektis fokusiĝi.
Ekzemple, rakontoj kiel " Cindrulino " - en kiu heroino estas persekutata, kun la helpo de feobaptopatrino aŭ alia magia helpanto, kaj ĉeestas unu aŭ plurajn eventojn en kiuj ŝi gajnas la amon de princo kaj estas rekonita kiel lia vera novedzino - estas klasifikitaj kiel tipo AT 510: "La persekutata heroino". La malforteco de ĉi tiu klasifiksistemo kuŝas en la fakto, ke ĝi klasifikas nur malgrandan nombron da partoj de la intrigo kiel motivojn. La rakonto " Rapunkolo ", ekzemple, estas klasifikita kiel tipo AT 310 (La servistino en la turo), sed la intrigo komenciĝas per peto pri bebo kontraŭ ŝtelita posedaĵo (nesklasifikita motivo). Tiel, aliaj fabeloj, kiuj komenciĝas per peto pri bebo kontraŭ ŝtelita posedaĵo, sed la ĉefa intriglinio estas malsama ol tiu de Tinkerbell, ne estus klasifikitaj kiel numero AT 310. Aliflanke, rakontoj, kies komenca intrigo estas tute malsama ol Tinkerbell, sed kies centra motivo estas la servistino malliberigita en la turo, estus klasifikitaj sub la sama intrigtipo.
Emfazante la centran komunan elementon kiel ilon por klasifiko, ĉi tiu klasifikmetodo ignoras la unikan koloron kaj detalojn de ĉiu intrigo. Ĉi tio estas ankaŭ la ĉefa kritiko de la metodo, kies ĉefa reprezentanto estis la rusa folklor-fakulo Vladimir Propp, kiu kreis malsaman klasifiksistemon en 1920. Propp klasifikis la rakontojn laŭ la rolo de ĉiu rolulo en la intrigo kaj la ago farita de li, kaj tiel konkludis, ke rakonto konsistas el tiom multe kiom 31 elementoj kaj ok specoj de roluloj.
Elektitaj ekzemploj el la katalogo
[redakti | redakti fonton]1–299: Bestaj rakontoj
[redakti | redakti fonton]- 1–99: Ĉi tiuj rakontoj rilatas al la spaco, kie vivas bestoj, kaj inkluzivas rakontojn pri la saĝa vulpo, la leono kaj la cikonio.
- 100–149: Rakontoj pri sovaĝaj kaj bredaj bestoj, kiel ekzemple "La urba muso kaj la kampara muso", "La Lupo kaj la Sep Kapretoj", "La tri porketoj".
- 150–199: Renkontoj inter sovaĝaj bestoj kaj homoj, kiel ekzemple Androklo kaj la Leono, La tri ursoj
- 200–219: Rakontoj pri bredbestoj
- 220–299: Rakontoj pri bestoj kaj aliaj objektoj (senvivaj objektoj, plantoj, fortoj de la naturo), ene de ĉi tio 220-249 estos birdoj
300–399: Supernaturaj malamikoj
[redakti | redakti fonton]- Senkora giganto
- 303 - Ĝemeloj
- 303A - Sep fratinoj, sep fratoj
- 304 - Lerta Ĉasisto
- 306 - Dekduo da dancantaj princinoj
- 307 - La Princino en la Ŝranko
- 310 – Kampanulo
- 311 - Giganta mortiganto
- 312 – Blubarbulo
- 313 - Magia flugo
- 314 – Orkolora hararo
- 315 – La Perfida fratino
- 327A - Haĉjo kaj Grenjo
- 332 - Baptopatro morto
- 333 – Ruĝkufulino
460–499: Supernaturaj misioj
[redakti | redakti fonton]- 461 - La Tri Haroj de la Diablo
- 471 – Ponto al alia mondo
500–599: Supernaturaj helpantoj
[redakti | redakti fonton]- 500 – Rumpelstilzchen
- 502 – La Sovaĝa Viro
- 507 - La Amantino de la Giganto
- 510A - La feo de Cindrulino
- 510B - La patro, kiu volis edzinigi sian filinon - Virino sur sia mortlito petas sian edzon, ke post ŝia morto li edziĝu kun tiu, kies ringo konvenas al ŝia fingro aŭ kun tiu, kiu similas al ŝi. La patro trovas sian filinon taŭga kaj ŝi forkuras de li.[6]
- 550 – La orkolora birdo
- 571 (kaj ankaŭ 575) - Knabino, kiu solvas enigmojn, kaj kiu ajn solvos ilin, edziĝos al ŝi
560–649: Magiaj objektoj
[redakti | redakti fonton]- 560 - Magia Ringo
- 561 - Magia lampo, ekzemple en Lampo de Aladino
- 571 – Ora Ansero
- 610 - La Resaniga Frukto
- 611 – Vera Amo
700–749: Aliaj supernaturaj rakontoj
[redakti | redakti fonton]- 703 - Sneguroĉka
- 704 - La Princino kaj la Pizo
- 709 - Neĝulino
750–849 Religiaj rakontoj
[redakti | redakti fonton]850–999: Noveloj
[redakti | redakti fonton]- 850–869: Viro edziĝas al princino
- 851 – Viro, kiu solvas tre malfacilajn enigmojn por edziĝi al princino
- 870–879: Virino edziniĝinta al princo
- 870A - La Anserpaŝtistineto
- 926 - Juĝo de Salomono
- 930 – Edipo
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ (1910) “Verzeichnis der Märchentypen”, Folklore Fellows' Communications (de) 3.
- ↑ Thompson, S.. (1928) The Types of the Folk-Tale: A classification and bibliography. Antti Aarne's Verzeichnis der Märchentypen, translated and enlarged, Folklore Fellows' Communications 74. Suomalainen Tiedeakatemia.
- ↑ Thompson, S.. (1961) The Types of the Folktale: A classification and bibliography, Folklore Fellows' Communications 184. Suomalainen Tiedeakatemia.
- ↑ Uther, H.-J.. (2004) The types of international folktales: A classification and bibliography, based on the system of Antti Aarne and Stith Thompson, Folklore Fellows' Communications 7. Suomalainen Tiedeakatemia, p. 284–286.
- ↑ (1997) “The motif-index and the tale type index: A critique”, Journal of Folklore Research 34 (3), p. 195–202.
- ↑ [http://www.pitt.edu/~dashtype0510b.html]
Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]- TTT-Platformo por Kompara Esplorado de Popolaj Rakontoj, kun registro de kartvelaj popolaj rakontoj klasifikitaj laŭ la ATU-indico
- Indekso de Aarne-Thompson al la reta kolekto de la irlanda folklora Komisiono
- Reta Deponejo de la Uysal-Walker Arkivo de tjurka buŝa rakontado ĉe Texas Tech University
- Popolrakontoj el la regiono Setomaa el la kolekto de Hendrik Prants (estone)
- Analizo de la Kalmykiana rakontokorpusoArkivigite je 2022-02-03 per la retarkivo Wayback Machine, de BB Gorjaeva (ruse).
- Cifereca kolekto de norvegaj Eventyr kaj Legendoj fare de la Universitato de Oslo (norvege)
- Arxiu de Folkloro de Catalunya kaj Kataluna Katalogo de Rakontospecoj de Department de Filologia Catalana de la Universitat Rovira i Virgili (katalune)