Klasika liberalismo
| Klasika liberalismo | ||
|---|---|---|
| politika ideologio politika filozofio 
| ||
| liberalismo | ||
Klasika liberalismo estas termino uzata por liberalismo en ĝia originala formo. Temas pri politika ideologio kaj filozofio kiu asertas homajn rajtojn kaj liberecojn, specon de liberalismo. Klasika liberalismo aparte emfazas la bezonon de ekonomia libereco kaj subtenas ekonomian liberalismon kaj fiskan konservativismon (d:Q2698984).
Diversaj fruaj formoj de liberalismo estas nomataj klasika liberalismo : unuflanke, la instruoj de la filozofiaj teoriuloj John Locke kaj Immanuel Kant, kiuj sisteme fondis liberalismon kiel politikan ideologion, [1] kaj, aliflanke, ekde la komenco de la 20-a jarcento, "klasika liberalismo" ankaŭ estis uzata por priskribi la ekonomiajn politikajn ideojn de la plej gravaj reprezentantoj de klasika ekonomiko kaj liberkomerca teorio. [2]
En praktiko, la terminoj klasika liberalismo kaj dekstrulo-libertarianismo ofte estas uzataj interŝanĝeble, sed la unua termino havas pli mallarĝan kaj pli klare difinitan difinon. Dum libertarianismo estas kolektiva termino por ideologioj bazitaj sur la principo de neagreso, kaj inkluzivas ĉion de minarkiismo ĝis anarki-kapitalismo, klasika liberalismo rilatas al la ideologio, kiu aperis dum la Klerismo, kiu asertis, ke la tasko de la registaro estis protekti kaj subteni la rajtojn de siaj civitanoj. Opozicio al publika reguligo kaj interveno estis forta, kaj tial oni kredis, ke la registaro devus zorgi nur pri polico, justeco kaj defendo - en iuj kazoj ankaŭ pri sanitaraĵoj kaj similaj - dum aliaj taskoj devus esti lasitaj al la merkato. Tia ŝtato ofte nomiĝas noktgardista ŝtato (d:Q1444611).[3]
La fundamento de klasika liberalismo estas negativa libereco, kie ĉiu individuo posedas sian propran korpon, pensadon kaj agon. El tio do devenas posedrajtoj, religia libereco kaj parollibereco.[4]
Famaj reprezentantoj aŭ antaŭuloj de klasika liberalismo estis, krom la menciitaj, la teoriulo de la socia kontrakto Thomas Hobbes, la demokrata teoriulo Alexis de Tocqueville, la fondinto de la liberala eduka idealo Wilhelm von Humboldt kaj Johann Gottlieb Fichte, kiu influis la disvolviĝon de nacia liberalismo.
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ Thomas Mayer: Kant kaj la Maldekstruloj-Kantianoj - Liberala Tradicio kaj Socialdemokratio , en: V. Gerhard (red.): Kant en la Disputo de la Fakultatoj , De Gruyter, 2005, p. 171
- ↑ Rudolf Walther: Ekskurso: Ekonomia Liberalismo (Artikolo “Liberalismo”), en: Brunner/Conze/Koselleck: Bazaj Historiaj Konceptoj , Vol. 3, Stutgarto 1982.
- ↑ M. O. Dickerson et al., An Introduction to Government and Politics: A Conceptual Approach (2009) p. 129
- ↑ Classical liberalism. Encyclopædia Britannica (6 September 2023). Alirita 17 October 2023 .