Kpalimé
| Kpalimé | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| setlejo urbo  vd
| |||||
| Administrado | |||||
| |||||
| Demografio | |||||
| Loĝantaro | 87 478 (2022) [+] | ||||
| Geografio | |||||
| Geografia situo | 6° 55′ N, 0° 38′ O (mapo)6.910.62805555555556Koordinatoj: 6° 55′ N, 0° 38′ O (mapo) [+] | ||||
| Alto | 220 m [+] | ||||
| Horzono | UTC±00:00 [+] | ||||
| |||||
|
| |||||
| Alia projekto | |||||
 Vikimedia Komunejo Kpalimé [+]
| |||||
Kpalimé estas urbo en Togolando, en la regiono Plateaux (franca por altebenaĵo). Ĝi estas unu el la plej grandaj urboj en Togolando kaj grava agrikultura kaj transporta centro. En la antaŭkolonia periodo, ĝi estis konata kiel Agome-Palimé. Kpalimé estas la administra centro de la prefektujo Kloto.
Geografio
[redakti | redakti fonton]Kpalimé situas 120 km nordokcidente de la ĉefurbo Lomeo kaj 20 km de la limo kun Ganao. La urbo situas en monteta regiono proksime al Monto Agou (986 m) kaj Monto Kloto. La akvofaloj Yikpa kaj Womé ankaŭ estas proksime.
Klimato
[redakti | redakti fonton]La klimato estas pli malvarmeta ol la resto de Togolando, kun averaĝa jara temperaturo de 26°C. Plej multe da pluvokvanto okazas somere, kun averaĝa jara pluvokvanto de 1 446 mm.
Loĝantaro
[redakti | redakti fonton]En 2010, Kpalimé havis 75 084 loĝantojn, igante ĝin la kvara plej granda urbo en la lando post Lomeo, Sokodé kaj Kara. La urbo situas ene de la historia setleja areo de la eveoj, la plej granda etna grupo.
Historio
[redakti | redakti fonton]De 1855 ĝis 1914, la urbo estis sub germana regado, de 1914 ĝis 1919 sub brita regado, kaj de 1919 ĝis 1960 sub franca regado.
Ekonomio
[redakti | redakti fonton]Pro sia klimato kaj montara pejzaĝo, la urbo estis populara feria celloko dum la kolonia epoko.
Kpalimé iam estis la centro de la togolanda kultivado de kafo, kakao kaj citrusoj, sed ĉi tiu sektoro preskaŭ malaperis. Kpalimé estis grava komerca centro por ĉi tiuj produktoj, de kie ili estis transportataj per vojo aŭ fervojo al Lomeo. Hodiaŭ, ĝi estas konata pro sia ŝtofa kaj frukta merkato, kiu okazas mardojn kaj sabatojn. Palmoleo estas ankaŭ kultivata en la regiono. Praktikata estas ankaŭ forstado.
Metioj
[redakti | redakti fonton]Kpalimé estas la ĉefa centro de Togolando por metiaĵoj kiel lignoskulptaĵo, teksado, plektaĵo, ornamitaj kalabasoj, batikoj, pentrado, ceramiko kaj surmuntitaj papilioj. Estas 36 metiistaj laborrenkontiĝoj, vendejoj kaj ankaŭ metiista trejnadlernejo en la urbo[1].
Transporto
[redakti | redakti fonton]La urbo Kpalimé estas konektita al la ĉefurbo de la lando per fervojo. La togolanda nacia vojo N5 trairas la urbon, kiu ligas al Lomeo kaj Atakpamé.
Turismo
[redakti | redakti fonton]- La Katedralo de Sankta-Spirito de Kpalimé estis konstruita en 1913 sub germana regado. La urbo estas la sidejo de la Romkatolika Diocezo de Kpalimé ekde 1994
- Memormonumento pri Mortintoj. konsistas en tri branĉaj arkoj ,kiuj tuŝas sin alte. Ornamitaj de lokaj ŝtonetoj de la Monto Kloto, nomita ŝtoneto de Akata (Atakakpé = en evea lingvo ŝtonetoj de Akata).La celo estas rememori la luktantojn kaj mortintojn okaze de la sendependeco de la lando.
- Bazaro en la centro ĉiuj mardoj kaj sabatoj.
- Centro de Metiartoj CEAA
- Groto de Virgulino Maria ,proksime de preĝejo Sankta-Jozefo de Agome-Kusuntsu
- Protektita Arbaro de Missahoé (FCM) , je 5 km de Kpalimé. 1482 hektaroj
- Monto Agou, la plej alta monto de Togolando (986 metroj), je averaĝe 20 km de Kpalimeo.
- Akvofaloj de Womé
- Akvofaloj de Yikpa ( la plej granda de Orienta Afriko , je 80 metroj )
- Akvofaloj de Kamalo (la plej vizitata)
La regiono ĉirkaŭ Kpalimé estas konata pro sia beleco kaj tropika klimato. En klaraj tagoj , Monto Agou kaj Monto Kloto ofertas vidojn al la Lago Voltao. Pluraj akvofaloj (Tomegbe, Kpoeta, Woatti, Woma, Ykpa, Aklowa, Kpima kaj Amegape), same kiel kafo- kaj kakaoplantejoj, situas en la tuja ĉirkaŭaĵo.
-
Memormonumento pri mortintoj -
Katedralo de Sankta-Spirito -
Kastelo Viale -
Protektita arbaro de Missahoe -
akvofaloj de Womé -
akvofaloj de Kamalo
Kuirarto
[redakti | redakti fonton]Lokaj specialaĵoj inkluzivas palmovinon kaj rostitan kokidon aŭ fiŝon, servatajn kun fufuo kaj arakida saŭco.
Esperanto
[redakti | redakti fonton]Kpalimé gastigos la 9-an Afrikan Kongreson de Esperanto de la 26-a ĝis 31-a de decembro 2026.[2]
Bibliografio
[redakti | redakti fonton]- (franca) Maurice Piraux et Muriel Devey, , Paris, Éditions du Jaguar, coll. «Aujourd'hui», aŭgusto 2010, 256 p. (ISBN 978-2-86950-451-6), pp. 146-151
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ (fr) "Carte Kpalime artistes artisans". Kpalime-togo.com. Arkivita de la originalo, la 14-an de februaro 2015.
- ↑ Kongresa Organiza Komitato de AKE. 2026. "Aliĝu al la 9-a Afrika Kongreso de Esperanto." Esperanto 1411(4): 79.