Kuŝana imperio

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Kushana Imperio, ĉ. 150

La Kuŝana Imperio (1-a jarcento a.K. - 3-a jarcento p.K.) estis ŝtato, kiu enspaciĝis ambaŭflanke de afganaj montaroj de Centra Azio (Fergano) ĝis meza Gangovalo.

La imperion fundis kuŝana tribo de la Yuezhi, gento devenata el Ŝinĝjango. Ili eble rilatis kun Toĥariaj triboj.

Pro ilia meza situo en Azio ili havis diplomatian kaj komercajn rilatojn kun Romio, ls Persa imperio kaj la Ĉina imperio, dum multaj jarcentoj. Ĝi havis gravan interkulturan rolon inter la civilizoj irana, helena, hinda kaj ĉina, kaj ties pluraj religioj. Inter alie en ĝi oni kiel unua fojo faris bildojn de Budho, faro kiu poste disvastiĝis en ĉiuj partoj de la mondo.

Deveno[redakti | redakti fonton]

Kuŝan devenas de la ĉina vorto Guishuang. Unua tribo Yuezhi. Ili parolis toĥaran lingvon. Orientala tribo de la Xinjiang aktuala, kiu antaŭis ekde okcidento per la Xiongnu rivero (-176 - -160).

La kvin triboj estis: Xiumì, Guishuang, Shuangmi, Xidun kaj Dumì.

La Jueĝi alvenis al Greka Reĝlando de Baktrio (Norda Afganistano kaj Taĝikio) en 135 a.K. kaj poste al Induso kaj konkeris ĝis hinda urbo Pataliputro.

Multkultura Imperio[redakti | redakti fonton]

Dum la 1-a jarcento, la Kuiŝhuang-oj, Jueĝi-a tribo, superfortis sur la aliaj triboj kaj kunigis ilin. La nomo Guishuang aliiĝis al Kuŝan.

Per la milito, la Kuŝana tribo antaŭiris suden, la Gandharan regionon (nun regiono de Peŝavaro lime inter Pakistano kaj Afganio), ili fondis Kapishi (Begram aktuala, Afganio), Pushklavati (Peŝavaro aktuala, Pakistano) kaj Mathura (Barato).

La Kuŝanoj adoptis helenajn kutimojn de Baktrio. Ankaŭ la grekan alfabeton. Stampis monerojn kun grekaj kaj Kharoshthiaj literoj.

En posta epoko, la kuŝanoj adoptis la hindan kulturon kaj religiojn, ĉefe budhismon, sed ankaŭ hinduismon. La unua imperiestro, Kujula Kadfises, praktikis la ŝivaismon.

Heraios[redakti | redakti fonton]

Kuŝana imperiestro Kaniŝka la 1-a

Heraios, la unua imperiestro Kuŝana, estis eble greka amiko. Eble patro de Kujula Kadfises.

Kujula Kadfises[redakti | redakti fonton]

Imitis stampi monerojn de la antaŭa Baktria Reĝlando, kelkaj kupraj moneroj, aliaj kun portreto de Aŭgusto, romia imperiestro.

Dum la 1-a jarcento, la Kuŝana Imperio estis invadita de la partoj. La parta estro Gondofares, fondis la Indo-Partan reĝlandon. Poste la kuŝanoj konkeris la teritorion.

Kaniŝka la 1-a[redakti | redakti fonton]

Plia imperiestro, dum 28 jaroj, havis du ĉefurbojn: Purushapura (Peshawar, Pakistano norda) kaj Mathura (Barato norda). Ankaŭ somera ĉefurbo Kapishi (Begram aktuala). Tie ĉi oni renkontis la Begram-Trezoron.

Kushan Imperio atingis maksimuman etendon. Ekde la Aralo Maro al Uzbekistano aktuala, Afganistano, Pakistano kaj la Hindujo nordo.

Kunigis la markomercon de la Hinda Oceano kun tera vojo de Seda, per la valo de Indo rivero, loko de antikvaj kulturoj. Havigis la komercon inter Ĉinio - Roma.

Epoko de kultura interŝanĝo kiun disvolvis la greka - Budho en la centra Azio. La budhajn tekstojn oni tradukis en la Sanskrito lingvo.

La Kuŝana monaĥo Lokaksema

Kontaktoj kun Romio kaj Ĉinio[redakti | redakti fonton]

Dum la 2-a jarcento. Epoko de Hadriano imperiestro (117 - 137) kaj Antonino Pia (138 - 161).

Ĉinio dum la imperiestro Han He (89 - 106) kaj Han Huan.

Lokaksema, kuŝana monaĥo, tradukis la budhajn tekstojn al la ĉina lingvo. Li vivis en Loyang kaj Nanjing urboj.

Malapogeo[redakti | redakti fonton]

En 3-a jarcento ekis por Kuŝana Imperio periodo de dekadenco. La unuan Kuŝanan imperion anstataŭis la dinastio de la Malgrandaj Kuŝanoj.

Mortis Vasudevo la 1-a, la imperio dividiĝis en du regionoj, orienta kaj okcidenta. Inter 224 kaj 240 la Sasanidoj konkeris Bactrion kaj nordan Hindujon.

Ekde 270, la Kuŝanoj perdis la Gangovalon. Kidara, en la 4-a jarcento, konkeras la Kuŝanan imperion. Li fondas la Kidaritan reĝlandon.

La restaĵojn de Kuŝana imperio, konkeris Huna tribo en la 5-a jarcento.


Listo de la imperiestroj[redakti | redakti fonton]

  • Heraios (ĉ. 1 - 30), unua Kuŝana reĝo.
  • Kujula Kadfises (ĉ. 30 - ĉ. 80)
  • Vima Takto, (ĉ. 80 - ĉ. 105) aŭ Soter Megas aŭ "Savinto Granda"
  • Vima Kadfises (ĉ. 105 - ĉ. 127) unua Kuŝana imperiestro.
  • Kaniŝka I (127 - ĉ. 147)
  • Vasiŝka (ĉ. 151 - ĉ. 155)
  • Huviŝka (ĉ. 155 - ĉ. 187)
  • Vasudeva la 1-a (ĉ. 191 - 225), lasta Kuŝana imperiestro.
  • Kaniŝka la 2-a (ĉ. 226 - 240)
  • Vashiŝka (ĉ. 240 - 250)
  • Kaniŝka la 3-a (ĉ. 255 - 275)
  • Vasudeva la 2-a (ĉ. 290 - 310)
  • Ĉhu (ĉ. 310? - 325?)
  • Ŝaka la 1-a (ĉ. 325 - 345)
  • Kipunada (ĉ. 350 - 375)

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]