La Gimnazio
| גימענאזיע | |
|---|---|
.jpg) | |
| La novelo La Gimnazio en traduko de LLZ de 1909 estas klasikaĵo de la esperantlingva literaturo | |
| literatura verko | |
| Aŭtoroj | |
| Aŭtoro | Ŝalom Alejĥem |
| Lingvoj | |
| Lingvo | jida lingvo |
| Eldonado | |
| Eldondato | 1905 |
| Loko | Varsovio |
| Loko de rakonto | Rusia Imperio |
La Gimnazio (judgermane גימענאזיע, Gimenazije) [1]) estas mallonga rakonto kiu pritraktas la senĉesajn klopodojn de juda familio por enskribi sian filon en rusan gimnazion, emfazante la societajn kaj burokratiajn obstaklojn kiujn ili alfrontas. La rakonto estas dirita el la perspektivo de la patro, simpla, mezklasa hebreo (en rusujo oni tiel nomas judoj) [fontindiko: 4], kiu trovas sian vivon tute renversita pro la nefleksebla ambicio de sia edzino vidi ilian filon edukita en gimnazio [1, 14, 26]. [2]
Tiu jidlingva verko de Ŝalom Alejĥem estis unue eldonita de "Izdatel'skaja Tipografija", Panskaja, Varsovio, en 1905. La esperanta traduko de L. L. Zamenhof estis eldonita en 1909.
Intrigo
[redakti | redakti fonton]La rakontanto, viro kiu valorigas trankvilan kaj modestan vivon [5, 6], estas konstante en konflikto kun sia edzino, kiun li priskribas kiel inteligentan, fortvolan, kaj "tuta viro" en ŝia konduto [8, 9]. La centra konflikto ekestiĝas el ŝia insisto ke ilia sola filo devas ĉeesti gimnazion [14, 17], nocio kiu kontraŭas la pli tradician kaj malpli monduman perspektivon de la rakontanto [15, 18, 40]. Li estus kontenta se lia filo fariĝus butikisto kiel li mem [40]. Tamen, lia edzino estas nefleksebla, kredante ke estas esence por ilia filo sekvi la modernajn morojn [16, 17].
La vojaĝo de la familio estas serio de frustrantaj kaj ofte hontigaj provoj navigi la rusan eduksistemon, kiu estas plena de kontraŭjudaj politikoj [80, 248, 249]. Ilia filo, malgraŭ tio ke lia patro priskribas lin kiel eksterordinare inteligentan [29, 30, 33], plurfoje malsukcesas en siaj enirekzamenoj pro diversaj kialoj. Komence, li malsukcesas pri aritmetiko [31, 32]. Post dungo de instruisto, li denove malsukcesas, ĉi-foje pro sia skribmaniero, specife la skribado de la litero "jat" [47, 48].
La postaj malsukcesoj de la knabo ne estas pro lia akademia rendimento, ĉar li fine atingas la plej altajn eblajn notojn ("kvinojn") [93]. Anstataŭe, oni ne akceptas lin pro la "procenta" sistemo, kvoto (latine numerus clausus) kiu severe limigas la nombron de judaj studentoj akceptitaj en gimnaziojn [80, 96, 186, 251].
La edzino de la rakontanto restas senlaca pro ĉi tiuj malsukcesoj. Ŝia persisto kondukas ilin dungi plurajn instruistojn, inkluzive de kristano kiu mokas ilin [66, 69]. La rakontanto, malgraŭ siaj rezervoj kaj la financa streĉo, trovas sin konstante cedanta al la postuloj de sia edzino, lamentante ke "se 'ŝi' volas, ĉu oni povas tiam ion kontraŭfari?" [27, 65, 109, 143, 183].
En malespera provo, la rakontanto finfine sentas ke li devas uzi la rimedo de subaĉeto, kio ŝajne certigas lokon por lia filo en la tria klaso [111, 115]. Tio kondukas al festo, kie la knabo estas vestita per la gimnazia uniformo [144]. Tamen, ilia ĝojo estas mallongdaŭra, ĉar ili malkovras en la unua lerneja tago, ke okazis eraro; alia knabo kun la sama familia nomo, Katz, estis akceptita anstataŭe [163, 167]. Tio estas frakasanta bato, precipe por la filo, kiu estas devigita forpreni la ornamaĵon de sia nova ĉapo [173].
La serĉado de la familio daŭras, kondukante ilin al "komerca" gimnazio en Pollando, kiu havas 50-procentan kvoton por judaj studentoj [190, 191]. La kondiĉo estas, ke ĉiu juda studento devas esti parigita kun kristana studento kiu ankaŭ trapasas la enirekzamenon, kaj la juda familio devas pagi la instrukotizon por la kristana studento [192, 193]. La rakontanto trovas la filon de botisto, sed la knabo malsukcesas en sia religia ekzameno kaj la propra filo de la rakontanto devas lin instrui [195, 196, 197]. Post fina sukceso, nova problemo aperas: la botisto hezitas havi sian filon en lernejo kun tiom da judoj [202]. La rakontanto devas persvadi lin per trinkaĵoj en restoracio [206].
Kiam ilia filo estas fine enskribita, la edzino de la rakontanto decidas, ke ŝi ne povas vivi aparte de li kaj transloĝiĝas por esti kun li [209, 211, 214], devigante la rakontanton fine vendi sian entreprenon kaj hejmon por aliĝi al ili [220]. Ĝuste kiam ili ŝajnas esti ekloĝintaj, ilia filo revenas hejmen sen la emblemo sur sia ĉapo, anoncante ke li kaj liaj kunlernantoj ekstrikis kaj ne plu iros al la gimnazio [224, 230, 231, 255]. La rakonto finiĝas kun la rakontanto en malespero pro la vaneco de la grandegaj oferoj de sia familio, denove alfrontante la necedeman volon de sia edzino, kiu nun subtenas la "liberigon" de sia filo [233, 236].
Roluloj
[redakti | redakti fonton]- Arono Katz: La rakontanto kaj protagonisto, mezklasa hebrea viro [4, 116].
- La edzino de la rakontanto: Decidema kaj fortvola virino, kiu estas la moviga forto malantaŭ la klopodo enirigi sian filon en la gimnazion [9, 26, 36, 181, 183].
- Moseo "Moŝko" Katz: La filo de la rakontanto kaj lia edzino [116, 117]. Li estas priskribita kiel tre inteligenta knabo [29, 30, 94, 199].
- La Gimnaziestro: La estro de la loka gimnazio, al kiu la rakontanto fine proponas subaĉeton [111, 115].
- La Rusa Instruisto: Kristana instruisto dungita por instrui al la filo gramatikon, kiu traktas la familion senvalore kaj mokas ilin [63, 66, 69].
- Morduĥ Katz: La filo de alia viro nomata Katz, kiu estas erare akceptita en la gimnazion anstataŭ Moseo [163, 167].
- Ĥoljava: Botisto, kies filon la rakontanto subtenas por enirigi Moseon en la komercan gimnazion [195, 205].
En Esperanto aperis
[redakti | redakti fonton]- La novelo La Gimnazio, tradukita de L. L. Zamenhof, kaj esperante publikigita de 1909, estas klasikaĵo de la esperantlingva literaturo.
Tiu verko estas (tute aŭ parte) entenata en la rete alirebla Tekstaro de Esperanto.
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ ĉe Yiddish Book Center
- ↑ La nombraj fontindikoj referencas la frazojn de la teksto laŭ ilia orda numero.
