La Mandragoro
| La mandragola | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| |||||
| Frua reeldono de La Mandragoro (Florenco, 1556) | |||||
| literatura verko | |||||
| Aŭtoroj | |||||
| Aŭtoro | Makiavelo | ||||
| Lingvoj | |||||
| Lingvo | itala lingvo | ||||
| Eldonado | |||||
| Loko de rakonto | Respubliko Florenco | ||||
| |||||
La Mandragoro (itale La Mandragola, [la mandˈdraːɡola]) estas komedio en kvin aktoj de Niccolò Machiavelli. La preciza dato de ĝia verkado kaj premiero estas necerta. Tamen, scienca opinio ĝenerale supozas, ke Machiavelli verkis ĝin en januaro kaj februaro 1518 kaj ke la premiero okazis en Florenco en septembro de la sama jaro, okaze de la reveno de Lorenzo de Mediĉo kaj lia edzino Madeleine de la Tour d'Auvergne, kiuj ĵus geedziĝis en Francio. Mandragola estas konsiderata unu el la plej gravaj komedioj de la Renesanco.
Kelkaj akademiuloj rigardas La Mandragoron kiel malkaŝan satiron pri la Mediĉoj, dum aliaj vidas ĝin kiel reflekton de la politikaj vidpunktoj de Makiavelo, ripetante liajn traktatojn.[1] Tamen, la teatraĵo okazas en 1504, dum la Florenca Respubliko. Tio permesis al la aŭtoro esprimi sian malkontenton sen timo de cenzuro fare de patronoj jam malamikaj al li.[2]
Ĝi rakontas pri la florenca junulo Kalimako, kiu pro veto, ekkonas kaj furioze deziras edzinon, kiu ne sukcesas naski infanon al la edzo. Por delogi ŝin per la helpo de juna trompemulo, de senskrupula monaĥo kaj la patrino de la pruda edzino, li pretendas esti kuracisto kaj preskribas mandragoron, laŭdire afrodiziiga planto.
La Mandragoro estas konsiderata mejloŝtono de la okcidenta teatro. Machiavelli ellaboras tekston, en kiu la amkonkero estas preteksto por disvolvi praktikan kaj sukan traktaton pri politika strategio, la arto logi, manipuli, konvinki kaj fine atingi celon.
Intriga resumo
[redakti | redakti fonton]La teatraĵo komenciĝas per konversacio inter Kalimako kaj lia servisto Ciro. Kalimako diras, ke li loĝis en Parizo dum multaj jaroj kaj pensis, ke ne ekzistas pli feliĉa loko, ĝis li renkontis Camillo Calpucci. Konversacio disvolviĝis inter li kaj Calpucci pri la temo: "Kie estas pli belaj virinoj - en Francio aŭ en Italio ?". Tiel Kalimako malkovris, ke Camillo havis tre belan parencon nomatan Lucrezia. Kalimako sentis fortan deziron renkonti ŝin. Kiam li alvenis en Italion kaj vidis ŝin, li tuj enamiĝis al ŝi kaj de tiam li sentis sin maltrankvila.
La edzo de Lucrezia, Nicia, estas riĉa advokato sed estas stulta kaj naiva kaj obeema al sia edzino. Kalimako malkovras, ke Nicia kaj Lucrezia estas geedziĝintaj de ses jaroj kaj ankoraŭ ne havas infanojn. Kalimako decidas kunlabori kun Ligorio - suspektinda figuro, kiu vivtenas sin per diversaj kaj variaj taskoj, kiujn li faras por riĉuloj, kiuj ne volas "malpuriĝi", edzigisto en sia pasinteco - kaj li promesis konvinki sinjoron Nicia iri kun sia edzino al banejo jam en majo. Ligorio, kontraŭ konsiderinda monsumo, helpas Kalimakon akiri Lucrezia-n, kaj proponas al Kalimako ŝajnigi esti specialista kuracisto, kiu helpos sinjoron Nicia havi infanojn kun sia edzino. Ligorio konsilas Kalimakon diri al Nicia, ke li havas pocion faritan el absinto, kaj por esti resanigita - lia edzino devas trinki ĉi tiun pocion kaj dormi kun viro; tamen, la unua viro kiu dormas kun ŝi mortos post ok tagoj kaj nenio povos savi lin - ĉar lia korpo sorbos la tutan materialon, kaj tial estas rekomendinde ke sinjoro Nicia ne estu la unua sed la dua, por ke li ne estu en danĝero. Kaj tiel Kalimako faras, kaj "promesas" al Nicia ke se li sekvos la instrukciojn, ene de jaro Nicia brakumos filon. Kalimako sugestas ke ili prenu bubaĉon de la strato, sed estas klare ke li volas esti ĉi tiu "bubaĉo".
Ligurio kaj Nicia iras al la monaĥejo, renkontiĝas kun Frato Timotheo kaj donas al li grandan donacon, por ke li povu konvinki la abatinon doni la pocion al Lucrezia. Timotheo ne kredas vorton - sed li ne zorgas, kondiĉe ke li ricevos monon. La frato parolas kun Lucrezia kaj ŝi estas konvinkita fari tion.
Ligorio decidas, ke ĉiuj kostumos sin. Por ke sinjoro Nicia ne povu rekoni Kalimakon kiel la bubon - Kalimako portos mallongan mantelon, tenos liuton kaj tordos sian vizaĝon ĝis ĝi estos nerekonebla. Kalimako sendas Ciron kun la pokalo da trinkaĵo al la domo de sinjoro Nicia. Timotheo kostumiĝas por simili sinjoron Kalimako kaj konsentas kunlabori kun ili kontraŭ konsiderinda sumo.
Post kiam la plano funkciis kiel atendite, Kalimako dormis kun Lucrezia kaj la du ĝuis grandan plezuron. La senkulpa Nicia kompreneble suspektas nenion, kaj ili iras al la preĝejo. La edzo sendas sian edzinon por premi la manon de Kalimako kaj danki lin pro donaco de filo. Li ankaŭ invitas Kalimakon kaj Ligurion al lunĉo kaj donas al ili ŝlosilon al sia domo ĉar ili ĉiam estas bonvenaj tie, do Lucrezia kaj Kalimako povas esti solaj sen veki suspekton, tiel longe kiel ili deziras.
Roluloj
[redakti | redakti fonton]- Kalimako, la juna kaj riĉa protagonisto, enamiĝinta al Lucrezia
- Siro, la fidela servisto de Kalimako
- Messer Nicia Calfucci, la riĉa, malsaĝa kaj kokrita edzo de Lucrezia
- Ligurio, la ruza svatanto
- Sostrata, patrino de Lucrezia kaj bopatrino de Messer Nicia
- La monaĥo Timoteo, la argirofila konfesanto de Lucrezia
- Virino, kiu parolas kun la monaĥo Timoteo en la preĝejo
- Lucrezia, la juna kaj virta edzino de Messer Nicia kaj la objekto de la pasio de Kalimako
En Esperanto aperis
[redakti | redakti fonton]En Esperanton ĝi estis tradukita de Kiril Draĵev kaj surscenigita en 1971 de BET (Bulgara Esperanto-Teatro), laŭ reĝisorado de Krestju Mirski).
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ Sullivan, Vickie B.. (2000) The Comedy and Tragedy of Machiavelli: Essays on the Literary Works (angle). Yale University Press. ISBN 9780300087970.
- ↑ Prunster, Nicole. (1995) Lesley Henderson: "The Mandrake: Overview" in Reference Guide to World Literature. New York: St. James Press. Literature Resource Center.