Leptosomo

Kiel legi la taksonomion Leptosomo
Masklo en Madagaskaro
Biologia klasado
Regno: Animaloj Filumo: Ĥorduloj Klaso: Birdoj Ordo: Leptosomoformaj birdoj Sharpe, 1891 Familio: Leptosomedoj Blyth, 1838 Genro: Leptosomus Vieillot, 1816 Specio: Leptosomo L. discolor
Dunomo
Leptosomus discolor (Hermann, 1783)
Konserva statuso
Konserva statuso: Malplej zorgiga
Aliaj Vikimediaj projektoj

La Leptosomo, Kukolkoracio, aŭ Kurolo, Leptosomus discolor, estas la ununura birdo de la familio Leptosomatidae kaj de tie Leptosomatedoj aŭ Leptosomedoj, kiuj estis kutime konsiderataj ene de la ordo de Koracioformaj, kiuj inkludas ankaŭ alcionojn, abelmanĝulojn kaj koraciojn. Tamen la pozicio de tiu familio ne estas tre klara. Nuntempe oni konsideras ĝin ene de propra ordo nome Leptosomiformes aŭ Leptosomoformaj. Tiu estas unu el nur du birdoj – krom la Hoacino – kies pozicio ne estas klara, kvankam ĝi ŝajne estas je la radiko de grupo kiu enhavas la familiojn de ordoj Trogonoformaj, Buceredoj, Pegoformaj kaj Koracioformaj. Spite la alternativan nomon Kukolkoracio, ĝi kunhavas proksimajn evoluciajn devenojn nek kun kukoloj nek kun kooracioj, kvankam dumlonge ĝi estis kalkulita inter la plej proksimaj parencoj de tiuj lastaj.

Ĝi estas mezgranda birdo, kiu vivas en arbaroj en Madagaskaro kaj en Komoroj. Oni priskribis jenajn tri subspeciojn: la nomiga L. d. discolor troviĝas en Madagaskaro kaj Majoto, L. d. intermedius en Anjouan, kaj L. d. gracilis en Grande Comore. Baze sur malgrandeco, diferencoj en la plumaro, kaj minora diferenco en voĉo, la lasta el tiuj estas foje konsiderata aparta specio, nome Komora leptosomo (L. gracilis).

Aspekto

Masklo ĉe Weltvogelpark Walsrode, 2008

Tiu ino montras la evidentan seksan dikromatismon en la plumaro.

La Leptosomo havas totalan longon de 40–50 cm; la nomiga subspecio estas la plej granda, kaj L. d. gracilis la plej malgranda. Male al la veraj koracioj kaj grundokoracioj, ĉe kiuj ambaŭ seksoj aspektas idente, la Leptosomo montras seksan diferencon en koloro (seksan dikromatismon). Maskloj havas plejparte velur-grizajn bruston kaj kapon, kiuj iom post iom transiras al blanko ĉe la ceteraj subaj partoj (la limo inter grizo kaj blanko estas pli klare markita ĉe L. d. gracilis). La dorso, vosto kaj flugilkovriloj estas irize malhelverdaj kun purpura nuanco (precipe ĉe la flugilkovriloj), kaj la verto kaj okulstrio estas nigraj. Inoj estas plejparte brunaj, kun helaj subaj partoj forte makulecaj je malhelo (malpli da makuloj ĉe L. d. gracilis). Junuloj ĝenerale estas priskribataj kiel similaj al senbrila ino, sed almenaŭ junuloj de L. d. gracilis montras seksan dimorfismon, kaj tio eble validas ankaŭ por la aliaj subspecioj. La beko estas fortika kaj la okuloj situas malantaŭe en la vizaĝo. La kruroj kaj piedoj estas malgrandaj, kaj la piedoj havas nekutiman strukturon, kiu konfuzis multajn ornitologojn, sed nun estas konsiderata zigodaktila (du fingroj direktitaj antaŭen, du malantaŭen).

Distribuado kaj habitato

La Leptosomo loĝas en vasta gamo da vivejoj, inkluzive de homŝanĝitaj areoj. Ĝi loĝas en arbaroj, inkluzive de pluvarbaro, marborda arbaro, falfolia arbaro, dornarbustaro kaj arboplantejoj. En la Komoroj, la specio troviĝas sur ĉiuj ĉefaj insuloj, precipe en arbarkovritaj zonoj. Ĝi troveblas de proksime de marnivelo ĝis alteco de 2000 metroj.

Kutimaro kaj ekologio

La dieto de la Leptosomo ne estas bone konata, sed ekspedicio de 1931 malkovris, ke kameleonoj kaj insektoj – precipe akridoj kaj raŭpoj – estas gravaj nutraĵoj. Oni ofte trovis, ke la stomakoj estas kovritaj interne per raŭpaj haroj; inter aliaj predoj estas saltakridoj, cikadoj, fantominsektoj kaj gekoj. Ĝia ĉefa maniero serĉi nutraĵon estas ripozi senmove dum ĝi observas la ĉirkaŭaĵon, kaj poste rapide ekflugi al la predo, kiam ĝi rimarkas ĝin. Ĝi ankaŭ ĉasas dumfluge. Ĝi kaptas la predon per sia granda beko kaj mortigas ĝin frapante ĝin kontraŭ branĉo.

Tre malmultaj studoj esploris la reproduktajn kutimojn de la Leptosomo. En la pasinteco oni priskribis ĝin kiel poligamian reproduktanton, sed mankas pruvoj pri tio. La nesto troviĝas en altaj arboj, 4–6 m super la grundo, en naturaj kavaĵoj. Oni ne metas tegaĵon en la kavaĵon; la blankaj ovoj estas demetataj rekte sur la fundon. La kutima ovokvanto estas de ĉirkaŭ kvar ovoj. La kovadon plenumas nur la ino, dum la masklo nutras ŝin. La kovoperiodo daŭras proksimume 20 tagojn, post kio eloviĝas lanugaj idoj. La idoj restas en la nesto dum 30 tagoj antaŭ ol ekflugi.

Statuso kaj konservado

Tiu ĉi specio ĝenerale ne estas ĉasata kaj montriĝis rezistema al la ŝanĝoj de vivejo, kiuj minacis aliajn indiĝenajn birdojn. La IUCN klasifikas ĝin kiel specion "malplej zorgigan", sed oni ne taksis la grandecon de ĝia populacio. La disvastiĝo de la Leptosomo estas vasta, kaj populacioj en Madagaskaro plu ekzistas en malgrandaj arbaraj fragmentoj. Areoj kun abundaj populacioj inkluzivas vastajn arbarajn zonojn ligitajn al rezervejoj kiel Zahamena, Andringitra, Andohahela kaj Marojejy.

Rilatoj kun homoj

La Leptosomo estas tre maltimida, kaj ĝenerale ne ĝenas ĝin la loĝantoj de Madagaskaro, el kiuj multaj havas legendojn kaj mitojn pri la specio. Ĝi ofte estas konsiderata bona aŭguro, kiel heroldo de klara vetero kaj – ĉar oni ofte vidas ĝin en paroj – kiel ligita al paroj kaj amo.

Bibliografio

• del Hoyo, J.. (2001) Handbook of the Birds of the World. Volume 6: Mousebirds to Hornbills. Lynx Edicions. ISBN 84-87334-30-X.

• Hackett, Shannon; Kimball, Rebecca; Reddy, Sushma; Bowie, Rauri; Braun, Edward; Braun, Michael; Chojnowski, Jena; Cox, Andrew et al. (2008), "A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History", Science 320 (5884): 1763–1768, doi:10.1126/science.1157704, PMID 18583609 

Eksteraj ligiloj

• Cuckoo-roller videos, photos & sounds ĉe Internet Bird Collection