Lingva diskriminacio

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Lingvismo)
Saltu al: navigado, serĉo

Lingva diskriminacio (ankaŭ nomata lingvismo) kiel praktiko de plivalorigo de iu lingvo aŭ lingvo-uzo kompare al aliaj, estas formo de diskriminacio kiu referencas al antaŭjuĝoj, malestimo aŭ ne objektive pravigita malakcepto al alia(j) lingvo(j) kaj iliaj parolantoj. Ofte ĝi implikas lingvojn respektive esprimanierojn de malplimultoj aŭ de certaj sociaj grupoj. Ĉar en Esperantio la denaskaj parolantoj ne havas privilegian statuson, tio donas pli demokratan perspektivon al ĝiaj parolantoj[1].

Lingvaj antaŭjuĝoj[redakti | redakti fonton]

Samkiel la germana 'linguizismus', la pola 'Lingwicyzm', ankaŭ la esperanta termino 'lingvismo' devenas de la angla linguicism. Tiu termino estis enkondukita de Tove Skutnabb-Kangas[2] kaj Jim Cummins en la 1980-aj jaroj. Tove Skutnabb-Kangas kritikis kaj la malrespekton al dulingveco kaj la neglekton de infanoj de fremda denaska lingvo (ekzemple turkaj infanoj en Germanio). Cummins konstatis, ke multajn homojn timigas la imago, ke dua lingvo malpliigu ilian kompetentecon pri la unua lingvo. En la franca lingvo Philippe Blanchet kreis ankaŭ novan terminon : 'glottophobie' (lingvofobio), ĉar por krei konsciiĝon nova termino necesus. Analogaj al lingvismo estas aliaj -ismoj kiel seksismo, rasismo, naciismo. En la nederlanda oni eĉ kreis la neologismon 'rosisme' (rufismo) por indiki la malestimon al homoj kun rufa hararo. Lingvismo manifestiĝas per diskriminacio de alilingvaj aŭ plurlingvaj homoj. Kvankam la nederlandlingva vikipedio parolas pri taalracisme (lingvorasismo), lingvismo tamen diferencas de rasismo per tio, ke la sciata(j) lingvo(j) estas determinata(j) ne genetike, sed per la edukado. Problemo estas ke dulingveco kutime tuŝas nur la regresan lingvon kaj ne la hegemonan aŭ ekspansian lingvon, kiu en la praktiko ofte kondukas al unuflanka dulingveco.

Lingvismo konkrete esprimiĝas per malavantaĝoj, sub kiuj homoj suferas pro ilia parolata aŭ skribata lingvo. Tio koncernas ne nur la lingvon laŭ oficialaj difinoj, sed ankaŭ dialektojn kaj akĉentojn. Tia diskriminacio okazas ekzemple en dungado, sed ankaŭ en ĝeneralaj situacioj de la socia vivo.

La temo lingvismo speciale gravas en lernejoj kie unuflanke necesas doni al gelernantoj scion pri la elektebla(j) aŭ elektita(j) lernolingvo(j), dum aliflanke respekti iliajn gepatrajn lingvojn. Konata metodo por tio estas instrui ĉiujn lernantojn en (la) loka lingvo, sed anstataŭigi la instruadon en la unua fremdlingvo per instruado en la denaska ne-enlanda lingvo.

En lia esplorado Philippe Blanchet, la aŭtoro de la libro Discriminations : Combattre la glottophobie (Diskriminacioj : kontraŭbatali la lingvismon),[3] sciis rikolti relative malmulte da ekzemplojn de lingvismo koncerne al aliaj lingvoj. Kontraŭe li kolektis multege da ekzemplojn ligitajn al la diskriminacioj en rilato al ies lingvaĵo, dirmanieroj ktp. Ankaŭ la esploristoj kaj terminologoj J.B. Marcelessi kaj Louis Guespin analizas situaciojn de lingva diskriminacio inter sciencistoj, sub scienca esplortereno kiun ili prefere baptis 'glottopolitique'[4] (glosopolitiko) prefere ol lingvopolitiko, kaj kiu klarigas ke la dinamiko inter lingvoj estas formita pere de multaj interpersonaj, ekonomiaj kaj ideologoiaj faktoroj[4].

Lingvismo tendencas kaŭzi malfacilaĵojn en la lernado kaj uzado de aliaj lingvoj ol la nura dominanta lingvo. La lingvismo tendencas ankaŭ al supervalorigo de la unulingveco, kvankam oni scias ke homoj kiuj kreskas plurlingve, sendepende de la koncernaj lingvoj, lernas ĝenerale multe pli facile aliajn lingvojn ol unulingvanoj. Estas multe pli facile pasi de la lernado de du al pli da lingvoj ol pasi de unu lingvo al dua lingvo.

Kritiko[redakti | redakti fonton]

En kelkaj landoj (ekz. Brazilo) estas tute normale, ke ne ĉiuj civitanoj havas la saman denaskan lingvon; tie la koncepto de lingvismo aŭ lingva diskriminacio estas malfacile komprenebla. En aliaj landoj, kie la plimulto de la civitanoj nur parolas unu lingvon, la sola kaj oficiala, la koncepto estas same malfacile komprenebla.

Esperanto, lukto kontraŭ lingva diskriminacio.[redakti | redakti fonton]

Esperanto estas ligita al defendado de ĉiuj homoj kiuj estas diskriminaciataj pro la uzo de iu lingvo[5].

Diversaj institucioj aŭ firmaoj ofte preferas dungi denaskajn parolantojn de la angla. Tio povas esti rigardata kiel formo de lingva diskriminacio. Post atentigo pri lingva diskriminacio (en 2002) de la Brusela Komunikadcentro (BKC) al la Eŭropa Komisiono, la eŭropaj institucioj sekve komencis ŝanĝi la vortigon denaska parolanto de la angla al denaska aŭ denask-nivela parolanto de la angla, kio signifas la anstataŭigon de rekta diskriminacio per malrekta diskriminacio. Ĉar la prefero de anglalingvanoj estas pravigebla per la nuntempe tre forta rolo de tiu ĉi lingvo, oni ne nepre devas rigardi tian preferon kiel malpermesitan (rektan aŭ nerektan) diskriminacion.

Aliflanke la ekzisto de Esperanto montras, ke avantaĝigo de la parolantoj de unu nacia lingvo ne estas nepre necesa. Sekve el esperantista vidpunkto la esprimo lingva diskriminacio estas pli bone pravigebla ol el neesperantista vidpunkto.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  1. R. Phillipson: Linguicism: Structures and ideologies in linguistic imperialism, in: Tove Skutnabb-Kangas, Jim Cummins [Hrsg.]: Minority education: from shame to struggle. Clevedon, Avon: Multilingual Matters, 1988, S. 339 - 358.
  2. Tove Skutnabb-Kangas, Phillipson, Robert [Hrsg.]: Linguistic Human Rights. Over-coming linguistic discrimination. Contributions to the Sociology of Language 67, Berlin & New York: Mouton de Gruyter, 478p. Paperback 1995, ISBN 3-11-014878-1.
  3. Lippi-Green, Rosina. 1997. English with an accent: Language, ideology, and discrimination in the United States. London/New York: Routledge
  4. Piron, Claude, 1994, Le défi des langues - du gâchis au bon sens (La defio de la lingvoj), Paris:L'Harmattan, p. 156-157

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

(eo) Persona retejo de Tove Skutnabb-Kangas : http://www.tove-skutnabb-kangas.org/

(fr) "La langue, outil de discrimination" (la lingvo, ilo de diskriminacio) - elsendo sur radio France Inter, 20 marto 2016, 1:14:33 min (konsultita 8/6/16)

(it) Giorgio Pagano : Effetti sociali, economici et politici della discriminazione linguistica (sociaj, ekonomiaj kaj politikaj efikoj de la lingva diskriminacio), una tago de la kunveno Alde en la Eŭropa Parlamento, 2-3 julio 2007, unua parto [1] kaj dua parto [2]

(video) Kapitano Fantasta

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. A.Giridhar Rao, video - Esperanto in a Glocal World: Language, Democracy and Globalization, ekde minuto 37:30
  2. Skuttnab-Kangas, Tove & Robert Philippson, (1989), Mother Tongue : the theoretical and sociopolitical construction of a concept, in : Ammon, Ulrich, (1989), Status and function of languages and language varieties, Walter de Gruyter (eld), ISBN
  3. Discriminations : combattre la glottophobie, Philippe Blanchet, ed. Textuel, 2016, 192 p., ISBN : 9782845975446
  4. 4,0 4,1 (franca) Concevoir, informer, produire, en langue nationale, Actes de lecture n°36, decembro 1991, Association française pour la lecture, p. 2 (glottopolitique)
  5. Tonjo del Barrio in : yahoo grupo [uea-membroj] kulturdefendado, 20-a februaro 2017.